16/03/2026
Linh hồn sau khi chết, các cõi địa ngục, cõi trung giới, Kamaloka
-
Hôm trước mình có một cô khách, cô kể là cô tu tập theo Phật giáo mười mấy năm rồi nhưng mới biết đến tâm linh ‘vũ trụ’ (từ cô dùng) gần đây thôi qua mấy cuốn sách Luật hấp dẫn. Cô bảo cảm thấy rất resonate khi nghe nói đến những luật vũ trụ nhưng mặt khác cũng lăn tăn lắm vì một bên là không dám bỏ phương pháp tu tập hiện tại vì sợ đi sai đường, một bên thì thấy lấn cấn khi đọc một vài giáo lý ví dụ như phần nói về linh hồn chết đi sẽ xuống địa ngục.
Mình đang research tư liệu cho video về linh hồn sau khi chết, càng đọc càng thấy thực ra tất cả đều cùng nói về một sự thật, chỉ có là khi đọc thì chúng ta phải hiểu theo nghĩa hình tượng khi nói đến trải nghiệm của linh hồn thôi.
Mình sẽ trích lại ở đây phần nói về 6 cõi địa ngục trong quyển Tử Thư Tây Tạng (Tibetan Book of the Dead). Đúng là nếu chưa quen với ngôn ngữ thì sẽ thấy hơi khó hiểu nhưng may mà các khái niệm chính có đóng mở ngoặc tiếng Anh và nếu đối chiếu với những gì chúng ta đã biết trong Khoa Học Tâm Linh (Spiritual Science) thì sẽ thấy sự tương đồng.
-
Phần này nói về giai đoạn một người vừa mới chết, đang trong trạng thái ‘bardo’. ‘Bar’ có nghĩa là ở giữa, ‘do’ có nghĩa là hòn đảo hay một điểm đánh dấu; một loại cột mốc ranh giới đứng giữa hai cái gì đó. Nó có phần giống như một hòn đảo ở giữa cái hồ. Khái niệm bardo được đặt căn cứ trên khoảng thời gian giữa lúc sáng suốt và lúc không sáng suốt, hay là khoảng thời gian giữa lúc mê lầm và lúc sự mê lầm sắp sửa chuyển ra thành trí huệ, và dĩ nhiên bardo có thể được nói là kinh nghiệm có được ở giữa sự chết và sự sanh ra.
Kinh nghiệm bardo căn bản đầu tiên là kinh nghiệm về sự phân vân không biết chắc có phải trên thực tế mình đang chết, ý nói đang mất sự tiếp cận với thế giới vật chất này, hay mình còn có thể sống tiếp tục. Không phải trong hình thức rời bỏ thân xác mà mình nổi lên sự phân vân này, mà đích thực, ta bị phân vân chao đảo vì đang mất chỗ tựa, cái nền tảng của mình; đó là khả năng có thể cất bước từ thế giới có thực đi vào một thế giới không thực.
Mình đã viết một vài bài về cuộc sống của linh hồn sau khi chết và thời gian linh hồn ở cõi trung giới (Kamaloka) mình sẽ trích lại ở dưới để mọi người đối chiếu nhé. Đọc những trích dẫn ở trên có thể thấy rõ khi linh hồn vừa rời khỏi thể xác sẽ đi qua một giai đoạn ‘lửng lơ’ ngắn vì vừa bị cắt rời khỏi cõi trần và cơ thể vật lý và vừa phải aware rằng mình đã chết và đang ở trong thế giới linh hồn.
Phần này là 6 cõi luân hồi mà trong sách dùng từ là: ‘Kinh nghiệm về 6 cõi luân hồi do các kiểu bản năng chấp thủ khác nhau’ phóng chiếu tạo thành. Có nghĩa là ‘địa ngục’ như chúng ta vẫn tưởng là một nơi chốn thực ra là do các bản năng còn bám chấp phóng chiếu thành các kinh nghiệm ở trong cõi trung giới. Nó là trải nghiệm/kinh nghiệm, tức là linh hồn có cảm giác như thế về những chốn ấy. Mọi người đọc ở dưới sẽ hiểu rõ hơn.
***
[1] Cõi địa ngục:
‘Cõi địa ngục được tạo thành từ các sự căm ghét, tức giận. Trong cõi ngục, chính xác không phải bạn bị hành phạt, nhưng bạn bị ngập chìm trong một môi trường không gian toàn là sự đe dọa khủng bố, được mô tả là có những cánh đồng, núi non làm bằng sắt nung đỏ và không gian ngập tràn các tia lửa rực nóng đáng sợ. Thậm chí nếu bạn quyết định chạy trốn thì bạn phải dẫm chân lên những thanh sắt đang nung đỏ, còn nếu bạn quyết định không bỏ trốn thì thân thể của bạn biến thành cục than hồng. Bạn quá sợ vì bị nhốt kín và sức nung nóng đến từ mọi hướng, dưới đất thì toàn bộ biến thành sắt nung nóng, tất cả dòng sông đều là sắt nóng chảy, và trên đầu thì toàn bầu trời ngập tràn lửa ngọn.
Một dạng khác của địa ngục hoàn toàn ngược lại, đó là kinh nghiệm về băng tuyết cái lạnh cùng cực, một cõi nước đá trong đó mọi vật đều bị đóng băng. Đây là sự căm ghét theo một cách khác, sự căm ghét đến nỗi không muốn giao tiếp với ai cả. Đó là một loại căm hận thường xuất phát từ sự kiêu mạn thái quá, và sự kiêu mạn chuyển thành ra một môi trường lạnh như đá và được sự tự mãn tăng cường thêm.’
Có một câu mô tả về cõi này là: Mỗi sự hành hạ cực độ là một chân dung của chính mình. Có nghĩa là sự thù hận căm ghét mà linh hồn mang theo sau khi chết sẽ được phóng chiếu thành các cảm giác như những lò lửa thiêu đốt hoặc băng tuyết lạnh cùng cực - những sự hành hạ cực độ đó là chân dung phản ánh nội tâm bên trong linh hồn.
**
[2] Cõi quỷ đói (ngạ quỷ):
Đây là cõi của lòng tham lam vô độ chứ không phải sự căm ghét như cõi địa ngục.
‘Trong cõi quỷ đói, ta có một ham muốn tột độ, muốn giàu có, muốn thâu tóm rất nhiều của cải; ta tìm kiếm của cải không phải ta cần dùng nó mà vì ta muốn sở hữu nó. Và rồi, điều này khiến cho ta lúc nào cũng thấy thèm khát hơn nữa, thấy càng không được có đủ, chính vì không phải sự ham muốn sở hữu mà thôi, mà còn cả sự ham muốn tìm kiếm thu gom mới thỏa mãn ta. Nhưng giờ đây, bởi vì ta đã có đủ tất cả, ta không thể đi đâu để tìm và để sở hữu một cái gì đó được nữa. Thật thất bại, vô ích, một kẻ đói từ căn bản không thể thỏa mãn được.
Sự việc này được tượng trưng bằng hình ảnh một con người có cái bụng rất to nhưng lại có cái miệng nhỏ và cái cổ họng thì cực kỳ nhỏ. Có nhiều tầng lớp khác nhau của kinh nghiệm này tùy theo mức độ thèm khát của người đói. Mỗi một khi ta có được trong tay cái ta muốn có, thì ta không còn thấy ưa thích sở hữu nữa, nhưng ta không muốn để nó rời khỏi tay ta. Thêm một lần nữa, ở đây trên những phóng tưởng của mình thể hiện mối liên hệ giữa ưa thích và chán ghét’.
**
[3] Cõi súc sanh:
Cõi súc sanh được tả là nơi của những tâm thức quá thực tế. ‘Mọi sự đều thực tế, không có một chỗ nào cả để cho sự huyền bí can dự vào. Mọi sự đều hoàn toàn trong tầm tay, hợp lý và đồng thời được tiến hành như một cái máy, đâu vào đó sẵn sàng. Họ không quen thiếu, không quen bất ngờ nên nếu có một tình huống không tiên liệu trước đột nhiên xảy đến thì họ hoang tưởng là bị đe dọa. Cho nên, rõ ràng là thái độ cứng ngắc, chừng mực, không có óc khôi hài là đặc trưng cõi súc sanh.’
⇒ Note: có thể thấy cõi này là cõi khi một người còn sống mà quá thực tế, an toàn, ổn định, chỉ biết tới những thứ trong thế giới vật chất mà không có chỗ trong tâm hồn cho phần tinh thần, linh hồn được bước vào.
***
[4] Cõi người:
‘Cõi người xuất hiện ở một tình huống khác hơn, không giống với cõi súc sanh chỉ mong được sống và an phận. Cõi người đặt cơ sở trên sự đam mê, xu hướng ưa thích khám phá và hưởng thụ. Đây là lĩnh vực của sự nghiên cứu và phát triển, không ngừng cố gắng làm phong phú thêm nữa. Ta có thể nói, về phương diện tâm lý, cõi người gần với tính cách của cõi quỷ đói là luôn luôn nỗ lực để có được một cái gì đó, nhưng đồng thời cũng có yếu tố súc sanh là muốn mọi sự không có tính cách bất ngờ.
Và có một ngoại lệ liên kết với cõi người, đó là kiểu nghi vấn xuất hiện cùng với sự đam mê, nó khiến con người tỏ ra khôn ngoan hơn, ưa thay đổi và khó tin cậy hơn. Họ có thể phát minh đủ kiểu dụng cụ và coi trọng việc sử dụng các dụng cụ phương tiện trong đủ các cách dùng triệt để nhằm mục đích nắm bắt được con người khó tin cậy kia, và đến lượt con người khó tin cậy đó lại triển khai các dụng cụ đối kháng lại.
Do đó, chúng ta xây dựng thế giới chúng ta bằng vô số những thành tựu, nhưng sự phát triển làm ra các công cụ và các công cụ đối kháng đang leo thang không ngừng, và nảy sinh càng nhiều các nguồn cảm hứng đam mê cũng như các mưu đồ quỷ quyệt.
***
[5] Cõi Atula (cõi các chư thiên ganh tỵ):
‘Cõi này được biết là một thế giới đầy sự ganh tỵ ghen tức, nhưng không phải như chúng ta thường ghen hàng ngày. Đó là một thứ ganh tỵ hết sức sâu sắc dựa trên một tầm mức sống còn, quyết thắng. Hoàn toàn không giống như ở cõi người hay cõi súc sanh, mục tiêu của cõi các chư thiên ganh ghét này là hành xử với những mưu đồ quỷ quyệt, đó là những gì họ cưu mang, dù đang trong công việc hay giải trí. Quan hệ giao tiếp cùng với mưu mô quỷ quyệt là kiểu sống và đồng thời là cách kiếm sống của họ. Tính mưu mô nham hiểm đều có trong mối giao tiếp với bất kỳ ai, với người thân, với bạn bè, với thầy hay trò, bất cứ nơi nào.’
***
[6] Cõi những vị trời (Devaloka):
Cõi này được tả là nơi của một loại lạc thú không ngờ trước và người đó muốn duy trì niềm khoái lạc đó. Cõi trời được biết như là cõi của thức kiêu mạn. Kiêu mạn trong ý thức vun đắp cho cái thân được quy kết vào riêng cho mình, gìn giữ thanh tịnh riêng cho mình; nói cách khác đó là sự say sưa ngất ngây với sự có mặt của cái ngã. Bạn bắt đầu cảm thấy thỏa mãn là có được một kiểu khẳng định rằng cuối cùng bạn được là ‘một cái gì đó’. Đây không phải là cõi giải thoát mà nơi linh hồn bị ‘kẹt’ trong chính bản ngã, ego của mình.
****
Mọi người đọc xong có nhận ra điều gì không?
Đó chính là cõi trung giới, Kamaloka, nơi linh hồn trải qua một khoảng thời gian để review lại cuộc đời vừa diễn ra cũng chính là nơi linh hồn nhìn thấy lại những phần tối, những bám chấp, những tham-sân-si mà mình đã vô minh không nhận ra khi còn sống. Những phần tối, bám chấp này được phóng tưởng (project) thành trải nghiệm với các đặc tính trong 6 cõi luân hồi như Tử Thư đã viết.
Hiểu được như vậy chúng ta sẽ nhìn khái niệm ‘địa ngục’ theo cách khác hoàn toàn. Không phải để dọa chúng ta, mà như trong cuốn Tử Thư Tây Tạng đã viết:
‘Người ta thường nhấn mạnh rằng mục đích việc đọc Tử Thư cho người chết là để nhắc nhở họ nhớ những gì mà họ đã tu tập khi còn sống, nhưng hóa ra sách lại cũng chỉ cho chúng ta thấy là chúng ta phải sống như thế nào’.
Mình sẽ trích lại bài Kamaloka ở dưới nhé! Cám ơn cả nhà đã đọc bài dài ngoằng này 😘
P.
