20/01/2026
Contradiccion entre ki ora maltrato y violencia ta wordo yama disciplina (pa promove respet y crecemento) y ki ora e ta wordo husga como algo criminal y dañino.
Maltrato (verbal y fisico) tin efecto negativo y por afecta salud mental!
Ban usa man pa caricia y conecta cu otro.
T’ami a k*kanan.
Aruba ta manera midi cu dos midi ora ta toca e manera cu nos ta lanta nos yiunan.
No ta algun luna pasa nos tur a condena un tata pa a verbalmente ataca su yiu homber? Awe, sinembargo, nos ta mira diferente post caminda hende ta grita pa faha, sota, sla, pasobra un hoben a reply riba su post di “Urgente ta perdi”, algo di ‘lemai haci druk’.
Coincidentemente awe, mi ta opgenomen na hospital pa mi salud (esei ta un otro post riba endometriosis), y mi ta combersando cu mi roommates riba mi piso tocante sota. Hende dushi y lief, cu hopi atencion pa otro, ta conta cu nan a haya sota y cu, bou cierto circumstancianan, nan yiu mester sota pa sa “kico ta kico”.
Mi curiosidad semper ta gana di mi reservacion. Mi a puntra e señora, cu sin duda tin pasenshi y bondad den su trato, kico ta move e pa pensa cu sota ta necesario. Pasobra mi ta curioso. Pasobra mi kier sa, como hende y como psicologo cu ta studia comportacion humano, kico ta haci cu nos, como cultura Rubiano, ta kere cu sota ta necesario. Sin huzga.
Por cierto, algun dia pasa mi tabata hoofd-docent pa e di dos grupo di psicologonan den Caribe cu ta studiando pa GZ-psycholoog via RINO Zuid, y ey tambe nos a reflexiona riba e rol di sota den nos sociedad, y con religion, especificamente e Bijbel, a wordo interpreta casi manera ta un mayor su obligacion pa “haci e yiu bon” door di castigo fisico. Claramente, religion ta parse un factor importante.
Asina nos tin expresionnan y cantica manera:
“Cos ta keda sina or’e palo crece krom.” (Jeon) y hopi hende ta referí na versiculonan di e Bijbel cu, segun interpretacion, ta bisa algo den e rumbo di: un mata cu no haya palo ta crece krom; un mucha cu no haya sota ta bai den mal caminda. Esey mi kier check si enberdad nos como sociedad ta interprete asina.
Back pa e combersacion cu e señora riba e afdeling di HOH, mi a nota un tendencia claro: falta di respet severo ta wordo respondi cu sla. Sota ta wordo presenta como algo necesario pa preveni cu un yiu ta bai den “mal caminda”.
Aki e señora a menciona algo cu mi a scucha mas biaha, y den diferente forma di nos grandinan:
“𝙏’𝙖𝙢𝙞 𝙖 𝙠*𝙠𝙖𝙣𝙖𝙣, 𝙣𝙖𝙣 𝙣𝙤 𝙩𝙖 𝙠*𝙠𝙖 𝙧𝙞𝙗𝙖 𝙢𝙞.”
Por ta cu, den nos sociedad, sota ta wordo acepta y asta conseha ora un yiu ta wordo percibi manera atacando autoridad? Faltando respet? Of kisas ora e posicion di e educador ta wordo kibra, subhetivamente denigra?
Por ehempel, den e video caminda e tata ta verbalmente atacando su yiu, nos ta mira un mucha sumiso, cu miedo, cu cabes baha. Obviamente esey no a cay bou di e convivencia cu sota ta necesario (pero porta mi a interprete fout). Kisas nos como sociedad a normalisa cu sota ta reserva pa e mucha of hoben cu “no sa su lugar”?
Mi ta haya e topico aki hopi interesante.
Mi mes a lanta cu sota. Cu cordon di San Francisco, pa ta mas preciso. Y ora mi perde pasenshi, mi ta ripara cu mi por cay den e blueprint cu mi a crece aden. Un blueprint cu mi no kier. Un blueprint cu, segun hopi teoria, y diferente teoria, ta mustra sin duda cu su efectonan ta primordialmente negativo.
Un split ta keda:
entre loke mi a crece aden (contexto social) y loke mi kier kere aden (personal).
Kico abo ta pensa?