http://instagram.com/analiqmektebi

Analıq Məktəbi, Baku (2026)

01/02/2021

Həkimlər – sağlam gələcəyimizə ümiddir, insanların səhhətində nasazlıq olanda ağlına gələ biləcək və yanında olacaq peşə sahibləridirlər. Amma bəzən məhz həkimlər ağlasığmaz hərəkətlər edirlər. Səbəbini Tək ALLAH bilir, amma bu cür ağlasığmaz hərəkətlər nəticəsində körpələr normal bəslənmə və qulluq haqqından, eyni zamanda sağlamlığından məhrum olurlar.

Bu cür hallardan biri haqqında danışmaq istəyirəm bu gün. Və Sizlərlə, dəyərli oxucularım, öz gözlərimlə şahid olduğum halları paylaşacam.

Bir həkim kimi mənə və özüm kimi pediatr (və hətta infeksionist – yoluxucu xəstəliklər üzrə mütəxəssis) olan həyat yoldaşım Dr. Həmid Hacıağayevə tez-tez edilən müraciətlərdən biri – körpənin nəcisinin əkilməsi nəticəsində aşkar olunan Staphylococcus Aureus (qızılı stafilokokk) ilə bağlı olur. Bu barədə bu günə kimi heç birimiz yazmamışdıq, amma bu mövzu artıq diqqətsiz qalmamalıdır. Çünki əhəmiyyətli olmayan bir bakteriyanın bu dərəcədə şişirdilməsi və körpənin həzmində nasazlıqlara səbəb imiş kimi göstərilməsi – son dərəcə yanlışdır.

Yadımdadır, biz tələbə ikən (bunu oxuyan qrup yoldaşlarım təsdiqləyə bilər) Tibb Universitetinin kliniki bazalarından birində uşaq şöbəsində dərs keçirdik. Sonra yay ərzində həmin bazaya təcrübə üçün yönləndirilmişdik. O bazada bir həkim var idi, hətta, səhv etmirəmsə, artıq tibb elmləri üzrə doktor adını almış bir professor idi, həmin şöbənin müdiri idi. Və o professorun müalicə etdiyi bütün pasiyentlərinin xəstəlik tarixçəsində diaqnoz olaraq bakteriya mənşəli həzm xəstəliyi var idi və etioloji faktor kimi (yəni xəstəliyə səbəb olan mikrob olaraq) qızılı stafilokokk göstərilirdi. Harda tapılırdı? Nəcisdə. Nəcis niyə əkilirdi? Çünki körpənin narahatlığı var idi. O uşaqlara hansı dərman təyin olunurdu? Təbii ki, hansısa firmanın antibiotiki yaxud bakteriofaq preparatı və eyni zamanda “immuniteti gücləndirən” anaferon tipli dərmanlar.

Bəli, qızılı stafilokokk həmin körpələrin nəcisində əkilmə zamanı aşkar oluna bilərdi, bunu danmaq olmaz, amma xəstəliyə səbəb olurdumu? Bu gün bunu araşdıracağıq.

Anaların çoxunun həkimə müraciəti məhz ondan ibarətdir ki, körpə narahatdır, sancıdan qıvrılır və süd əmdiyi zaman, yaxud bəslənmə bitdikdən sonra, həmçinin yuxuda ikən sancılanmağa başlayır və ağlayır. Bununla yanaşı körpədə süd qaytarma halları da müşahidə oluna bilər.Üstəlik körpənin nəcisi də yaşıl rəngdədirsə - təbrik edirəm, “diaqnoz” hazırdır!

Bu məqamda valideynlər təlaş içində həkimə (əksər hallarda sahə həkiminə) müraciət edərək körpənin sancıları, yuxu problemləri və südü yaxud süni qidanı qaytardığını bildirirlər. Həkim isə körpənin nəcisinin əkilməli olduğunu deyir və valideynləri nəcis təhlilinə yollayır. Nəcisin bakterioloji müayinəsi və əkilməsi nəticəsində qızılı stafilokokk aşkar olunur. Nəticədə körpəyə uzun-uzadı reseptlər yazılır, antibiotik yaxud bakteriofaq təyin olunur və s. Məsələ ondadır ki, bu cür “müalicənin” effekti olmur yaxud cüzi olur. Niyə? Çünki körpənin narahatlığının səbəbi o bakteriya deyil, köp sancısıdır. Köpün (yəni koliklərin) isə səbəbi – körpənin bağırsaqlarında mikrob tərkibinin (mikrobiomun, köhnə terminlə - mikrofloranın) yetişməmiş olduğudur. Deyəcəksiniz ki: “Axı nəcisdə tapıldı?! Sancıların səbəbi qızılı stafilokokk deyilsə, o zaman niyə nəcisdə mövcuddur?”Köp sancıları haqqında mütləq ayrıca yazacam, səbrli olun.

Bu gün isə hər bir anaya Staphylococcus Aureus haqqında bilməli olduğu vacib məlumatları çatdırmaq istəyirəm.

1️⃣ Staphylococcus Aureus – insanın dərisinin, burun və boğazın, eyni zamanda həzm sisteminin və cinsi yollarının NORMAL bakterial tərkibinin bir hissəsidir. Dünyada ən azı 30% sağlam insanlarda bu bakteriya mövcuddur və heç bir problem törətmir.

2️⃣ Əgər insanın (təbii ki, uşaqların da) dərisi və selikli qişalarında zədələnmə yoxdursa, qızılı stafilokokk heç bir problem törədə bilməz, axı bizim orqanizmimiz zədə və xəstəlik olmadığı halda özünü qoruya bilməyəcək qədər aciz deyil.

3️⃣ Körpənin yanaşı qızdırması yoxdursa, nəcisdə qan izi yoxdursa, böyük bayıra gün ərzində 12-15 dəfə getmirsə, deməli, körpənizin qızılı stafilokokka bağlı olan heç bir həzm problemi yoxdur. Köp sancıları və nəcisin rəngi isə xəstəlik əlaməti deyillər.

4️⃣ Körpələrdə qarın mikrobiomu (mikroflorası) doğulduğu anda tam steril olur və 6 ayadək müddətdə formalaşma mərhələsində olur. Bu arada, körpənin təbii yolla doğulması zamanı, ananın doğum yollarından keçərkən, onun bağırsaqlarının xeyirli bakteriyalarla dolmasına və mikrobiomun qısa müddətdə formalaşmasına səbəb olur. Üstəlik körpə tək ana südü ilə bəslənirsə, onun bağırsaqlarına hər gün milyonlarla laktobakteriyalar daxil olur. Süni doğuşla dünyaya gələn və üstəlik süni qida ilə bəslənən körpələrin isə həzm problemləri daha çox olur.

5️⃣ Körpənin inkişafı, çəki və boy artımı normaldırsa, deməli, heç bir xəstəlikdən söz gedə bilməz. Nəcisi yaşıl və duru olsa belə, inkişafı normal olduqda bunun heç bir önəmi yoxdur. Çünki istənilən xəstəlik mütləq körpənin inkişafına təsir edir.

6️⃣ Dünyanın heç bir tibbi inkişaf etmiş ölkəsində ciddi əlamətlər olmadan, təkcəköp sancısı, nəcisin rəngi və qatılığına görə 6 ayı tamamlanmamış körpələrin nəcisi təhlil edilmir, yəni bakteroloji analizi və əlikməsi aparılmır. Çünki, dediyim kimi, 6 ayadək körpənin bağırsaqlarının mikrobioloji tərkibi inkişaf mərhələsində olur və əkilmə heç bir obyektiv nəticə vermir.

7️⃣ Körpələrin çoxunda məhz bağırsaqların yetişməməsi səbəbindən ilk aylarda köp sancısı mütləq olur. Bəzi körpələrdə köp doğulan kimi başlayır və 3 ayına kimi artıq bitmiş; daha sonra köp olsa belə, sancı vermir. Digər körpələrdə isə köp sancıları gec başlayır (3-4 həftəsindən) və 4-5 ayadək davam edir. Hər şey individualdır və koliklər hər körpədə fərqli olur: birində şiddətli və sancılı, digərində ağrısız, yəni körpənin köpü olsa belə, sadəcə gücənir, sancıdan ağlamır. Bunun da səbəbi qızılı stafilokokk deyil.
Təbii ki, körpəniz narahat olduqda, səbəbini araşdırmaq üçün həkimə müraciət etmək lazımdır. Lakin körpənizə ən böyük yaxşılıq – övladınızı sevmək, onun heç də asan olmayan adaptasiya mərhələsində daima yanında olmaq, düzgün qulluq etmək və aybaay inkişafına nəzarət edəcək yaxşı həkim tapmaqdır.

Körpənizi lazımsız dərmanlardan və o sağlam ikən uzun resept yazan həkimlərdən qoruyun.

Hörmətlə, uşaq həkimi və ana südü məsləhətçisi, Dr. Aysel Hacıağayeva.

P.S. Vaxt ayırıb oxuduğunuz, paylaşımları ❤️ bəyəndiyiniz və digər analarla paylaşdığınız üçün təşəkkür edirəm. Sizin verdiyiniz dəyər - mənim ilham mənbəyimdir.

29/01/2021

KÖRPƏNİN TƏBİİ PEYVƏNDİ

Təəsüf ki, heç kim anaya demir ki, ağuz südü – istənilən peyvənddən qat-qat güclüdür.

Ağuz südü – doğuşdan sonra süd vəzisindən ifraz olunan sarı rəngdə qatı (və bəzən şəffaf)
süddür. Bu barədə mən ayrıca paylaşımda yazmışam. Lakin bu gün əlavə məkumatlar da vermək istəyirəm.

Tam formalaşmış (yetişmiş) südlə müqaisədə, ağuz südünün tərkibində A vitamini, Natrium və Sink elementləri, həmçinin infeksiyaya qarşı böyük miqdarda anticismlərin mövcud olması, körpənin həyatının ilk günlərində yoluxucu xəstəliklərdən qoruyur. Ağuz südü – sözün əsl mənasında körpənin qoruyucu qalxanı vəzifəsini daşıyır. Belə ki, ağuz südünün anticismləri körpənin həzm sisteminin selikli qişasında qoruyucu təbəqə yaradaraq, onu kənardan daxil ola biləcək patogen mikroorqanizmlərdən qoruyur. Əslində bu proses bir növ qalaylama kimidir. Çünki körpənin ilk qida olaraq aldığı möcüzəvi ağuz südü körpənin həzm sisteminin bütün bölgələrində qoruyucu qalxan kimi güclü qat yaradır. Ağuz südü anada 5-10 gün içində keçid südü şəklində mövcud olur və 3-cü həftədən etibarən tam süd kimi formalaşır (yetişmiş süd olur). Bu qısa müddət içində körpənizi ağuz südü ilə təmin etmək üçün ana əlindən gələni etməlidir, çünki bu möcüzəvi maddədə infeksiya və allergiyadan qoruyan anticismlər və ağ qan hüceyrələri (leykositlər) ilə yanaşı, sekretor İgA, laktoferrin və makrofaqlar çoxdur. Eyni zamanda T və B növ limfositlərlə zəngindir. Ağuz südündə bağırsaqların yetişməsini təmin edən, allergiya və qida dözümsüzlüyü kimi halların qarşısını alan böyümə faktorları mövcuddur.

Ağuz südü bilirubinin bağırsaqdan qısa müddət içində çıxarılmasını (bədəndən xaric edilməsini) sürətləndirərək sarılığın qarşısını alır.

Və bütün bunlar dərman yaxud peyvənlə deyil, körpənin bədəninə tam təbii yolla – ağuz südü ilə keçir.

O ağuz südü ki, onun damcı-damcı gəlməsinə (və həkimlərin bunu bilməsinə) baxmayaraq, doğum evində anaya “Südün hələ yoxdur” deyib, körpəyə süni qida verərək, onu bu təbii qoruyucudan məhrum edirlər. Və bu hal ana körpəsi ilə evə qayıtdıqdan sonra da davam edir.

Çox üzücü haldır ki, uşaq həkimləri süni qida və peyvəndin vacibliyi haqqında analara danışdığının 10%-i qədər ana südünü təbliğ etmirlər. Çox az sayda uşaq həkimi, yeni ana olmuş qadına ilk gündən körpənin ağuz südü ilə bəslənməsinin vacibliyi haqqında deyir. Çox məyus oluram ki, analara “Eybi yox, qoy uşaq istədiyi qədər əmsin” əvəzinə, “Yox, uşaq doymur, süni qida ver, amma ana südünü də ver, bir damcı da olsa, dərmandır” deyirlər. Bu, çox p*s cümlədir. Hər nə qədər həmin həkim özünü ana südü tərəfdarı kimi göstərsə də, o cümləsi ananın psixologiyasını, özünə və südünə inamını, əmizdirməsini yerlə yeksan edir. Həkimin təkidi ilə süni qida əmizdirmənin ortasına bomba kimi düşür və əmizdirmə addım-addım sonuna yaxınlaşır.

Xeyir, dramatizə etmirəm. Bu, doğrudan belədir. Əminəm ki, əgər həkimlərə ana südü təbliğatına görə pul verilsəydi, bunu sevə-sevə edərdilər.

Layihə olaraq biz hələ yolun başındayıq, amma bilin ki, əməkdaşlıq etmək istədiyimiz bir çox uşaq həkimi əmizdirmə ilə problemi olan anaları ana südü ilə bağlı biliklərini artırmaq istəmir. Buraya ən çox tanınmış pediatrlar belə aiddir. Çünki heç birinə anaların maariflənməsi, bilik əldə etməsi, körpəsinə düzgün qulluq etməsi və onu ana südü ilə bəsləməsi sərf etmir.

Körpənizi dünyanın ən gözəl qidası olan ana südündən, özünüzü isə övladınızla təkrarolunmaz yaxınlıqdan məhrum etməməyiniz diləyi ilə, Dr. Aysel Hacıağayeva.

29/01/2021

KÖRPƏNİN SAÇI NİYƏ TÖKÜLÜR?
Hər vaxrtınız xeyir, dəyərli oxucularım. Bu gün çox soruşulan bir mövzu haqqında danışmaq istəyirəm.
Əksər hallarda çox gur saçlarla doğulan körpənin başı bir müddət sonra tamamilə tüksüz qalır. Bu zaman ana təlaşa düşür, körpəsinin səhhətində hər hansı probelmin buna səbəb olduğunu düşünür və həkimə müraciət edir. Təəsüf ki, bəzi həkimlər də bu durumdan istifadə edərək körpəyə müxtəlif dərmanlar təyin edərək əslində tam normal bir prosesi “müalicə” etməyə çalışırlar. Bu, kökündən yanlış yanaşmadır.

Və bu gün heç bir ananın bu cür tələyə düşməməsi və içinin rahat olması üçün körpənin ilk saçlarının tökülmə səbəbini izah edəcəm.

Körpənin ilk saçlarının tökülməsi – tam normal bir prosesdir və onun orqanizmində bətndən kənar həyatın başlaması ilə əlaqəli hormonaldəyişikliklər baş verməsi nəticəsində meydana gəlir. Bir spzlə, hormonal fonun dəyişməsi körpənin saçlarının tökülməsinin əsas səbəbidir.

Adətən körpənin saçları hissəvi tökülür və tədricən yeni saçlarla əvəz olunur. Lakin bəzi hallarda körpənin bütün saçları qısa müddət ərzində tamamilə tökülür (ki, bu da normal haldır). Bu halda körpənin yeni saçlarının çıxması bir az ləngiyir.
Saçların hissəvi tökülməsi zamanı körpənin başında bəzi nahiyələr keçəlləşmiş olur. Və məhz bu zaman ətrafdakı insanlar çox səhv anlayışlarla ananı “doldurmağa” başlayırlar ki, körpədə hər hansı xəstəlik var. Lakin bu çox yanlış fikirdir.

Körpənin başınıda müəyyən nahiyələrdə saçların çox yaxud tam tökülməsinin səbəbi – həmin nahiyələrin papağa yaxud yatağa sürtünməsidir. Axı körpə ilk aylarda otura bilmədiyi üçün daima uzanıq halda olur. Buna görə də başını sağa-sola çevirəndə həmin hissələrdə baş yatağa (papağa) daha çox sürtülür deyə saçlar intensiv tökülür. Bu cür hissəvi keçəlləşmənin qarşısını almaq üçün körpəni oyaq ikən tez-tez qarın üstə qoymaq, yatdığı zaman isə sağdan sola, soldan isə sağ böyürə çevirmək lazımdır.

Ana bətnində ikən əmələ gəlmiş saçların tamamilə yeni saçlarlar əvəz olunması adətən 2 yaşadək tam bitir. Lakin ilk 6 ayda ən xırda tükcüklər tamamilə tökülmüş olurlar.

Adətən körpənin yeni saçları başqa rəngdə olur: daha tünd uyaxud daha açıq. Bu məqamda son sözü, necə deyirlər, körpənin irsiyyəti deyəcək. Körpənin saçlarının rəngi 5 yaşına tam formalaşır.

Körpənin ilk saçlarını doğuşdan qısa müddət sonra qırxanda, saçların tökülməsi baş vermədən yeni saçların çıxır.

Lakin bilin ki, yeni saçların çıxması ləngiyirsə, yaxud bəzi nahiyələrdə tüklər uzun müddət heç çıxmırsa, yenə də narahatlığa səbəb yoxdur, çünki dəridə yerləşən tük soğanaqları yetişdiyi zaman körpənin saçları da uzanmağa başlayacaq.

P.S. Vaxt ayırıb oxuduğunuz, paylaşımları ❤️ bəyəndiyiniz və digər analarla paylaşdığınız üçün təşəkkür edirəm. Sizin verdiyiniz dəyər mənim ilham mənbəyimdir.
👩🏻‍⚕️Hörmətlə, Dr. Aysel Hacıağayeva.

24/01/2021

📝Sual:
"Hər vaxtınız xeyir, doktor. Körpəm 2 həftəlikdir. Südüm var. Lakin uşağın çənəsi zəif olduğu üçün yaxşı əmə bilmir. Tez yorulur. Bu səbəbdən südümü sağıb soyuducuda saxlayıram. Sonra isidib verirəm. Bunun nə kimi fəsadları ola bilər?"
Nigar

📌Cavabım:
1️⃣Körpələrin çənə zəifliyi normal haldır. Çoxunda var bu zəiflik. Amma əslində məsələ çənənin zəifliyində deyil, daha çox körpənin gücünün çatmamasındadır. Təsəvvür edin, 9 ay ana bətnində qidalı maddələri qanla anadan alan körpə, aclıq hissinin nə olduğunu bilməyən bu balaca düyməcik dünyaya yeni gəldikdə, təbii ki, qidanı özü əldə etməyə alışmalıdır. Və bu alışqanlıq sürəcində onun yaxşı əmə bilməsi üçün vaxt tələb olunur. Əmmə refleksi, əlhəmdülilləh, ana bətnində olduğundan bəri mövcuddur. Allah Böyükdür, körpələrə elə doğulmamış əmmə bacarığı verir ki, dünyaya gəldikdə bəslənə bilsinlər. Lakin bununla yanaşı körpənin ağız, yəni üz-çənə əzələləri də güclənmiş olmalıdır ki, yaxşı əmə bilsin. Nə qədər ki, balacadır, əmmək də onun üçün asan deyil. Əmir, yorulur, yuxulayır. Bəzən elə döşü buraxmadan yuxulayır və bir müddət sonra oyanıb yenidən əmir. Zaman keçdikcə həm körpənin əzələləri güclənir, həm də ağzının ölçüsü böyüyür. Ağız böyüdükcə isə əmmək də rahatlaşır.

2️⃣Bu halda südü sağmağa ehtiyac yoxdur və bu hal hətta təhlükəli ola bilər. Çünki iki fərqli effekt yarana bilər:
- ara-sıra sağmalar südü azalda bilər;
- mütəmadi sağmalar isə südü lazım olmayan dərəcədə artıra bilər, yəni hiperlaktasiya halı yaşana bilər.
Belə baxanda, deyə bilərsiniz ki: "Ay doktor, süd çoxluğunun nəyi p*sdir ki?", lakin hiperlaktasiya halı özü ilə mastit və laktostaz gətirə bilər. Bu isə infeksion mastit, anadan hərarət yüksəkliyi, körpənin əmmə çətinliyi kimi hallarla müşahidə oluna bilər.
Hiperlaktasiya necə yaranır? Təsəvvür edin, körpə 30 ml əmdi, lakin ana döşdə südün qaldığını hiss edir. Körpə isə bir əmizdirmədə 30 ml-dən çox əmə bilmir. Və ana, körpəni sağılmış südlə daha yaxşı doyurmaq yaxud süd vəzisini boşaltmaq məqsədilə (ki, gərəksizdir) südünü sağmağa başlayır. Nəticədə, misal üçün, 40 ml süd daha sağır. Və beyinə məlumat gedir ki, ümumilikdə süd vəzisindən 70 ml süd çıxıb. Deməli, əvəzində 70, hətta daha çox vermək olar. Və nə baş verir? Əgər ana mütəmadi olaraq sağsa, südü lazım olmayacaq dərəcədə çox olacaq və zamanla körpə həmin miqdarı əmə bilmədikcə süd vəzidə yığılıb ananı narahat etməyə başlayacaq. Bu bizə lazımdırmı? Xeyir, təbii ki. Digər bir tərəfdən də, sağmalar daimi olmasa, ananın südü azala bilər.

3️⃣Sağılmış südün əmzikli şüşədən verilməsi heç də yaxşı nəticələnməyəcək. Bu barədə əmzik və əmzikli şüşədən istifadə haqqında paylaşımımda yazmışam. Əgər döşdən imtina kimi bir halla üz-üzə qalmaq istəmirsinizsə, südünüzü sağmaqdan vazkeçin və bunu əmizdirmə məsləhətçisinin önərisi olmadan etməyin. Çünki südün sağılmasını tələb edən hallarda belə südün körpəyə əmzikli şüşə ilə deyil, digər üsullarla verilməsi daha düzgündür.

4️⃣Ən yaxşısı - südün körpəyə yetəcək qədərində olması və körpənin birbaşa döşün özünü əmməsidir. Çünki əmzikli şüşədən istifadə, dediyim kimi, döşdən imtinaya səbəb olur, sağmalar isə ananın beynini çaşdırır. Beynin laktasiyanı normal tənzimləməsi üçün sadəcə və sadəcə körpənin özünün əmməsi gərək. Tələbatla əmizdirin, vəssalam. Qoyun hər saat başı, yaxud yarım saatdan bir əmsin, amma özü əmsin. O zaman çənə əzələləri daha tez güclənəcək və südünüzün istehsalı düzgün tənzimlənəcək.

P.S. Vaxt ayırıb oxuduğunuz, paylaşımları ❤️ bəyəndiyiniz və digər analarla paylaşdığınız üçün təşəkkür edirəm. Sizin verdiyiniz dəyər mənim ilham mənbəyimdir.
👩🏻‍⚕️Hörmətlə, Dr. Aysel Hacıağayeva.

23/01/2021

📝Sual:
"Hər vaxtınız xeyir, doktor. Körpəm 48 günlükdür. Artıq işə qayıtmışam, və həftədə 3 dəfə işdə olduğum saatlarda körpəmə süni qida verilməlidir. Süni qida seçimində məsləhətinizə ehtiyacım var".
İbrahimova Aygün.

📌Cavabım:

Süni qida seçimində indiyədək heç bir anaya marka (istehsalçı) baxımından heç bir qidanı məsləhət etməmişəm, çünki heç bir süni qida şirkəti ilə işləmirəm. Əgər etmişəmsə, elə burdaca yaza bilərsiniz.

Lakin süni qida verməyə məcbur olan analara əsas tövsiyəm - hər zaman satışda olan, hər bir aptek və marketdə tapa biləcəyiniz və sonuna kimi almağa imkanınız olacağı, yəni maddi durumunuza uyğun olan süni qida alın. Çünki bahalı süni qida alıb, bir müddət sonra onu almağa imkanınız olmasa, məcburən başqa, daha ucuz olanı alacaqsınız. Səbəbsiz yerə tez-tez süni qida dəyişimi isə körpənin həzm sisteminə zərər vurur.

Süni qidaların hamısı eyni tərkibdədir. Birində bir vitamin çox, digərində az. Birində palma yağı var, digərində yox. Biri inək südündəndir, digəri keçi südündən və s. Təbii ki, südlü qarışıqların da AR (antireflüks), hipoallergen, laktozsuz və s. növləri var və, demək olar ki, bütün istehsalçıların fərqli növlərdə südlü qarışıqları var. Lakin bu növlər yalnız kəskin ehtiyac duyulduqda həkim tərəfindən təyin edilə bilər.

Bu yaxınlarda məşhur viner -nin bloqunda çox bahalı bir süni qidanın (Aptamilin) içindən qurd çıxdığı haqqında video paylaşım gördüm. Çox üzüldüm. Körpələrimizi bu cür hallardan qorumaq gərək.

Buna görə, həmişə dediyim sözə sadiq qalıram və deyirəm: bütün süni qidalar, demək olar ki, eynidir. Bahalı da, ucuz da heyvan mənşəli quru süd və vitamin-mineral əlavələrdən ibarət qarışıqlardır.

Cibinizə hansı uyğundursa, onu alın.

Bir gün, bütün süni qida növləri (istehsalçı yox, məhz növü nəzərdə tuturam) ətraflı paylaşımlar edəcəm.

Hörmətlə, Dr. Aysel Hacıağayeva.

P.S. Vaxt ayırıb oxuyan, digər analarla paylaşan və paylaşımlarımızı bəyənən hər kəsə təşəkkür edirəm. Sizin ❤️ bəyənməniz və paylaşımlardan faydalanmanız - bizim ilham mənbəyimizdir.

20/01/2021

Hər vaxtınız xeyir, dəyərli oxucularım. Bu gün, söz verdiyim kimi, 0-6 ay arası körpələrdə dəstəksiz yuxu haqqında, bunun nə dərəcədə düzgün və körpəyə uyğun olub olmaması haqqında yazmaq qərarına gəldim. Ümumiyyətlə, yuxu problemi və onun çözülməsi, xüsusən də dəstəksiz yuxu təlimi çox geniş mövzudur və bir məqalə ilə bitməyəcək, təbii ki. Bu mövzuda yazmağa davam edəcəm. Çünki müxtəlif aylarda körpənin gecə yuxusunun pozulması çox fərqli səbəblərdən olur və hər birinin araşdırılmasına ayrı vaxt ayırmaq gərək.

Yuxu – insan orqanizminin dincəlməsi, enerji toplaması və bərpası üçün çox vacibdir. Xüsusən uşaq orqanizmi üçün həm gündüz, həm gecə yuxusunun keyfiyyəti çox önəmlidir. Lakin bu gün yuxunun xeyiri haqqında deyil, məhz 6 aya çatmamış körpələrdə yuxu problemi haqqında danışmaq istəyirəm.

Öncəliklə onu qeyd edim ki, yuxu problemi və təliminə aid kitabların əksəriyyətində 6 aya çatmamış südəmər (məhz ana südü ilə bəslənən) körpələrin əmərək yuxulaması və gecə boyunca 2-3, maksimum 4 dəfə oyanıb süd əmib yenidən yuxulaması – NORMAL bir hal kimi təsvir olunur. Təkrar edirəm: döşdə yatır, gecə 2-4 dəfə oyanır, döş əmir və yenidən yuxulayırsa – bu, yuxu problemi DEYİL, südəmər körpəyə xas olan normal durumdur. Yəni 0-6 aylıq körpəni sırf gecə oyanıb süd əmir deyə zorla dəstəksiz yuxuya alışdırmağa çalışmaq – yanlışdır. Və mən bir pediatr kimi əminliklə deyirəm: bu cür yuxu tərzi körpənin inkişafına qətiyyən mane olmur.

Gəlin indi bu məsələyə perinatal psixoloq və əmizdirmə məsləhətçisi Gülarə Rüstəmovanın münasibətini öyrənək: “Körpənin döşdə yatması, həmçinin gecə ərzində oyanıb döş tələb etməsi qətiyyən yuxu problemi kimi qəbul edilməməlidir, çünki, bildiyimiz kimi, körpənin anaya ehtiyacı var. Və bu ehtıyacı körpə həm əmərək, həm də ananın yanında yataraq ödəyə bilir. Körpənin gündüz vaxtı əmməsinin ona kifayət etdiyini düşünərək gecə ərzində döş istəməsinə rəğmən onu əmizdirməmək – böyük yanlışdır. Xüsusən də döşdə yatmağa alışmış körpəni döşdən ayıraraq dəstəksiz yatmağa məcbur etmək – körpənin psixoloji inkişafına vurulan böyük zərbədir. Körpəyə yuxu təlimi verilməsinin ideal vaxtı – körpənin döşdən ayrılma dönəmidir. İlk öncə yuxunun əmizdirmə ilə əlaqəsini kəsmək lazımdır, daha sonra isə onu tamamilə döşdən ayırmaq olar”.

Körpənin yuxusunun əmizdirmə ilə əlaqəsini daha öncə də kəsmək olar, məsələn, qatı qidalara keçdikdə yaxud 1 yaşı tamam olduqda. Lakin bu variant körpəsini uzun müddət əmizdirmək istəyən, südünün daima bol olmağını və körpəsini doydurmağı arzulayan analara uyğun deyil, çünki südün azalmaması üçün gecə əmizdirmələri mütləqdir. Körpə ilk aylardan dəstəksiz yuxulamağa öyrənirsə, bu, təbii ki, onun gecə boyunca oyanması problemini həll edir, lakin digər bir problemə yol açır – 90% hallarda ananın südü azalır. Çünki gecə saatlarında ananın qanında prolaktin səviyyəsi yüksək olur. Və əgər ana gecə körpəsini əmizdirirsə, onun gün ərzində südü çox olur. İstənilən halda digər analardan öyrənə bilərsiniz: körpəsi gecə əmizdirmələrinə oyanmayan anaların südü 6-8 aya qədər artıq kəsilmiş olur. Bir sözlə, bu məsələnin acı gerçəyi ondan ibarətdir ki, ilk 6 ayda ananın qarşısında bir seçim olur – ya südü, ya yuxusu.

Mənim bir neçə pasiyentimin başına gəlmiş bir haldır. Ananın südü bol olduğu və körpənin aylıq artımları 1500 q çatdığı halda, körpə 3cü ayından sonra özü gecələr oyanmır, bütün gecəni yatır. Təbii ki, ana bu duruma sevinir. Lakin 4 ayın tamamında ana körpənin günlük davranışlarından, daima narahat olmasından şikayət etməyə başlayır. Kontrol yoxlamada körpənin son ayda çəkisinin cəmi 300-400 qram artdığını görürəm və səbəbini araşdırmağa başlayıram. Ana, südünün azaldığı və körpənin döşdə çox narahat olduğu haqda deyir. Son ay ərzində körpənin gecə oyanmamasını aşkar edirəm və məhz bu səbəbdən anada südün azaldığından əmin oluram. Həmin gündən etibarən ana gecələr saat qurub ən azı iki dəfə südünü sağır yaxud körpəni yuxulu ikən döşə qoyur və südü artmağa başlayır. Və bu, çox geniş yayılmış bir haldır.

Mən özüm də anayam və iki övladımı ana südü ilə bəsləmişəm. Südüm heç vaxt bol olmayıb, sağılmayıb və yalnız körpələrimi doyuracaq qədər olub. Bu səbəbdən gecə əmizdirməmək kimi bir fikri ağlıma belə gətirə bilməzdim. Düz 3 il 6 ay yuxusuz olmuşam və, inanın mənə, analığın ən çətin tərəflərindən biri (həmçinin mənim ən böyük problemim) – gecə yuxusunun natamam olmasıdır. Yəni mən hər birinizin nə hiss etdiyini, nə yaşadığını çox gözəl anlayıram. Lakin 6 ayı tamamlanmamış süd əmən körpəyə yuxu təlimi vermək – südün sonu sayıla bilər. Üstəlik, yuxarıda qeyd etdiyim kimi, bu, körpənin psixologiyasına çox zərər verir. Təsəvvür edin, dünyaya yenicə gəlmiş, heç də asan olmayan adaptasiya dövründə olan, anaya hər şeydən çox ehtiyac duyan körpəni anasız qoymaq, ona çox p*s təsir edir. Bəli, körpələrin yuxuya ehtiyacı var, lakin SİZƏ – həyati ehtiyacı var və bu ehtiyac gecə ya gündüz dəyişmir, sərhəd və qayda tanımır, çünki təbiətin qanunu budur – hər bala öz anasının yanında olmalı və hətta bir otaqda olmaq yetməz – qucağında olmalıdır.

Digər məsələ - körpənin gecə boyunca oyaq qalmasıdır. Bəli, bu problemdir, həm də böyük problem. Lakin burda da körpənin hansı səbəbdən gecə ərzində oyaq qalması, yata bilməməsi dərindən araşdırılmalıdır. Və bu amillər haqqında məqalənin ikinci hissəsində ətraflı yazacam.

Diqqətiniz və ❤️-larınız, həmçinin digər analarla paylaşdığınız üçün təşəkkür edirəm.

Hörmətlə, Dr. Aysel Hacıağayeva.👩🏻‍⚕️

20/01/2021

Hər vaxtınız xeyir, dəyərli oxucularım. Necəsiniz? Bəzi mövzularla bağlı araşdırmalar etməyə ehtiyacım var idi və bu səbəbdən yaza bilmirdim. Amma, in şə Allah, bu gün (növbəti paylaşımda) sizə 6 ayı tamam olmamış körpələrə dəstəksiz yuxu təlimi mövzusunda yazacam. Bu mövzuda yazmaqdan öncə həm müxtəlif yuxu təlimi kitablarını araşdırdım, həm də psixoloq rəylərini oxudum. Eyni zamanda dəyərlim, perinatal psixoloq, ana südü məsləhətçisi və BEŞ uşaq anası Gülarə Rüstəmova ilə (bilməyənlərə izah edim: perinatal psixologiya - körpələrin psixologiyasını, davranışlarını araşdıran elmdir) bu barədə ətraflı müzakirə etdik. Və Sizlərə bu mövzuda ətraflı məlumat verməyə çalışacam.

İndi isə, şəkilin başlığına dönərək, hər bir anadan xahiş edirəm,
‼️YENİLİKLƏRİ DİQQƏTLƏ OXUYUN!

1❗STORY-yə mütləq baxın!
Bir çox ana bilir ki, əvvəlki səhifəmdə (yayda erməni xaker tərəfindən oğurlandı) üzərində yazılar olan şəkillər paylaşırdım. Maraqlı faktları, müxtəlif mövzularda fikirlərimi və s. qısa məlumat şəklində post edirdim. Səhifənin yeni dizaynında bunları artıq etmirəm. Lakin həmin üslubda paylaşımları STORY-də edəcəm və daha sonra da hər bir ananın oxuya və screenshot edə bilməsi üçün səhifənin "MARAQLIDIR" bölməsində saxlayacam. Ona görə STORY-ləri qaçırmayın!

2❗Mənim dəyərlilərim, hər birinizə necə dəyər verdiyimi, hər ananın sualına bacardığım qədər cavab verməyə çalışdığımı bilirsiniz. Təbii ki, səhifə böyüdükcə, oxucular artdıqca, kiminsə sualını görməyib cavabsız qoya bilərəm. Lakin bilin ki, cavab vermədiklərim - doğrudan da gözdən qaçırdıqlarımdır. Hər hansı bir ananı digərindən üstün turub cavab verməkdə ayrıseçkilik etmirəm. Heç vaxt. Səhifəyə yönləndirilən sualları (direktə yazılanları nəzərdə tuturam), uzun müddətdir ki, görmürdüm, çünki direktə yeni mesaj qəbulu funksiyası bağlı imiş. Bu problemi aradan qaldırdım və artıq hamıya cavab yazacam. Əgər kimsə çoxdan yazıb, lakin problemi həll olmayıbsa, o zaman yenidən yazmaqdan çəkinməyin.

3❗DANIŞIQ ÜSLUBUNUZA DİQQƏT EDİN!
Hər paylaşıma necə zəhmət sərf etdiyimi görməmək mümkün deyil. Və bununla belə, mənə yaxud digər analara hörmətsizlik edən oxucular olur. Baxın, mən blogger deyiləm, həkiməm, məlumatları öz biliyim və təcrübəmə əsaslanaraq yazıram. Əgər hər hansı mənbəyə istinad edirəmsə, həmin mənbəni (müəllifi) mütləq qeyd edirəm. Əgər mənimlə hər hansı mövzuda razı deyilsinizsə, bunu təbii ki, yaza bilərsiniz, amma NƏZAKƏTLİ tərzdə. Mən özüm heçkimə kobud şəkildə cavab vermirəm və verməmişəm. "ANALIQ MƏKTƏBİ" - məlumatları peşəkar həkimlər təfəfindən yazılan maariflənmə mənbəyidir. Anaların ixtilaf edib bir-birinə sərt cavablar yaza biləcəyi forum deyil. Odur ki, mənə yaxud hər hansı oxucuya cavab yazdığınız zaman DANIŞIQ TƏRZİNİZƏ, ÜSLUBUNUZA DİQQƏT EDİN! Və bilin ki, bundan sonra sərt tənqidli şərhləri səhifədə saxlamayacam və, lazım olsa, həmin şərhlərin müəlliflərini blok edəcəm. "Analıq Məktəbi" səhifəsində kiminsə kiməsə hörmətsizlik etməsinə imkan verməyəcəm.

Diqqətiniz üçün təşəkkür edirəm.
Dr. Aysel Hacıağayeva.

12/01/2021

Otaqda qaranlıq səviyyəsindən həm böyüklərin, həm də körpələrin yuxusunun keyfiyyəti asılıdır. Məhz işıq insanın büyin fəaliyyətinə birbaşa təsir edir. Məsələn, səhər çağında günəş işığından beyin oyanır, gecə qaranlığında isə yuxu hormonları ifraz olunmağa başlayırlar.

Buna görə, körpənizin yuxu rejimini düzəltmək üçün, üç işıqlandırma qaydasına riayət etmək lazımdır:
1. Bəslənmə (südəmər körpələr qaranlıqda da bəslənirlər, bu ayrı) və oyun zamanı - gün işığı yaxud otağın yaxşı işıqlandırması;
2. Yuxudan 1-1,5 saat əvvəl zəif işıqlandırma (geniş yayılmış təcrübəyə rəğmən, gecə lampası bütün gecə deyil, məhz yuxudan 1-1,5 saat əvvəl istifadə edilməlidir);
3. Gecə yuxusu zamanı otağı tam qaranlıq etmək, gündüz yuxusunda isə pəncərədən gələn işığın önünü mümkün qədər kəsmək (bu durumda Sizə gün işığı keçirməyən pərdələr yardım edər).

Beynimizin yuxuya getməsinə görə MELATONİN adlı hormon cavabdehdir. Və, məsələ ondadır ki, bu hormonun ifrazatı birbaşa işıqdan, yəni ətraf mühitin işıqladırmasından asılıdır. Bu səbəbdən yuxudan 1-1,5 saat əvvəl heç bir aktiv oyun oynamadan körpənin vaxt keçirdiyi otaqda işıq zəif olmalıdır. Yuxu zamanı isə tam qaranlıq. Çünki cüzi də olsa işıq olan otaqda melatonin hormonunun ifrazı çox azalır, bəzi körpələrdə isə tamamilə dayanır. Hətta gecə oyanmaları zamanı da gecə lampasını yandırmaq olmaz. Pəncərədən işıq düşürsə, körpəni görmək üçün bu adətən kifayət edir. Yuxu üçün ən ideal şərait - gecə küçədən belə işığın düşməməsi və (hətta əşyaların cizgilərinin seçilməməsi şərtilə) heç nəyin görünməməsi.

Bu məqamda çox geniş yayılmış yanlış fikri düzəltmək istəyirəm: KÖRPƏLƏR QARANLIQDAN QORXMURLAR. Ümumiyyətlə, körpə qorxuları 1 yaşdan sonra əmələ gəlirlər və, inanın mənə, körpəni qəsdən qorxutmadığınız halda, o qaranlıqdan qorxmaz. Bu səbəbdən körpənizin həyatının ilk günündən onun yuxusunun mümkün qədər tez tənzimlənməsini, gecə ilə gündüzü səhv salmamasını istəyirsinizsə, o zaman yuxu saatlarında onun yatdığı otağı mümkün qədər qaranlıq edin. Bunu həm həkim, həm də təcrübəli ana kimi deyirəm.

Hörmətlə, Pediatr və ana südü məsləhətçisi Dr. Aysel Hacıağayeva.👩🏻‍⚕️

P.S. Vaxt ayırıb oxuyan, digər analarla paylaşan və paylaşımlarımızı bəyənən hər kəsə təşəkkür edirəm. Sizin ❤️ bəyənməniz və paylaşımlardan faydalanmanız - bizim ilham mənbəyimizdir.

10/01/2021

Köprənin saçlarını FENLƏ qurutmaq olarmı?

Bu, çox maraqlı mövzudur. Və əlimdən gəldiyi qədər ətraflı izah etməyə çalışacam.

Yaşından asılı olmayaraq, uşağın saçlarını fenlə qurutmaq tam düzgün deyil. Körpənin saçları böyüklərlə müqaisədə çox nazik və zərifdirlər. Soyuq fenlə qurutmaqdan heç söz gedə bilməz, çünki körpədə soyuqdəyməyə səbəb ola bilər.

Körpəni çimdirdikdən sonra, onun saçlarını fensiz qurutmaq tam mümkündür:

1️⃣Tez qurutmaq məqsədilə "vafli" yaxud "mikrofibra" materialından olan dəsmallardan istifadə edin. Onlar, saçların suyunu tez çəkəcək. Bu yolla körpənin saçları artıq sulu deyil, nəm olacaq.

2️⃣Yumşaq uşaq darağı ilə körpənin saçlarını daramağa başlayın. Daradıqca, dəfələrlə dəsmalla saç diblərini və uclarını qurutmağa çalışın. Saçları daradıqca diblərinə hava gedir və daha tez quruyur. Eyni zamanda saçlardakı su uclara doğru axır. Bu proseduru 5-10 dəq. ərzində dəfələrlə etmək lazımdır. Hər şey saçların gurluğundan asılıdır. Qalın və dalğalı (yaxud qıvrım) saçlar tez quruyurlar, çünki saçların arasından hava keçir. Düz və nazik saçlar isə bir-birinə "yapışıq" olduğu üçün aralarından hava keçmir və daha gec quruyurlar.

3️⃣Köprənin saçlarını böyüklərin etdiyi kimi dəsmalla kobud qurutmaq olmaz. Çox zərif davranaraq yüngül masaj hərəkətləri ilə dəsmalla artıq suyunu götürmək lazımdır, vəssalam. 2-ci bənddə qeyd etdiyim dəsmal növlərindən istfadə etmək yaxşıdır.

4️⃣ Əgər yay fəslidirsə, otaqda hava cərəyanının olmaması şərti ilə, körpənin saçlarını dəsmalla qurudub açıq qoymaq olar. İsti havada saçlar tez quruyur. Bu, həmçinin qış fəslində çox yaxşı isidilən evlərə də aiddir.

5️⃣Əgər qışdır və eviniz çox isti deyilsə, körpənin saçlarını dəsmalla qurutduqdan sonra başına pambıq papaq geyindirmək olar. Əgər papaq bir müddət sonra nəmlənirsə, deməli, saçlar yaxşı qurumayıb və papağı başqa (quru) papaqla əvəz etmək gərək.

6️⃣Bəzi hallarda, məsələn, ev çox soyuq olduqda, papaqla qurutmaq ananı qorxuda bilər. Bu halda fendən istifadə etmək olar. Bəzi şərtlərlə, təbii ki:
☑️ çimməkdən birbaşa sonra, saçlar çox sulu ikən, onları fenlə qurutmaq olmaz. Daha öncə qeyd etdiyim kimi, saçları öncə dəsmalla qurutmaq lazımdır ki, fenlə də tez qurusun;
☑️ feni ən aşağı sürətdə (hava axınında) və ən az istilikdə işlətmək gərək;
☑️ feni körpənin başından 30 sm uzaqda tutmaq gərək;
☑️ fenlə qurutma zamanı həmçinin daraqdan istifadə etməyinizi məsləhət edirəm. Çünki darayaraq, saçlar bir-birindən ayrılır və fendən gələn isti hava axını saçların arasına keçərək daha tez qurumasına şərait yaradır;
☑️ fenlə 30 saniyədən çox müddətdə körpənin saçlarını qurutmağı tövsiyə etmirəm.

7️⃣ Unutmayın ki, fendən istifadə zamanı əsas məqsədimiz - körpənin saç diblərini qurutmaqdır. Çünki dəsmalla belə ən gec quruyan - saç dibləridir.

Yenə də qətiyyən olmaz yaxud dəqiq olar - demirəm. Çünki hər birimizin yaşam şərtləri fərqlidir və hər bir halda müəyyən yanaşma tələb olunur.

👩🏻‍⚕️Hörmətlə, Dr. Aysel Hacıağayeva.❤️

P.S. Vaxt ayırıb oxuyan, digər analarla paylaşan və paylaşımlarımızı bəyənən hər kəsə təşəkkür edirəm. Sizin ❤️ bəyənməniz və paylaşımlardan faydalanmanız - bizim ilham mənbəyimizdir.

Analıq Məktəbi

01/02/2021

29/01/2021

29/01/2021

24/01/2021

23/01/2021

20/01/2021

20/01/2021

12/01/2021

10/01/2021

Address

Website

Alerts

Contact The Practice

Shortcuts

Share