06/04/2026
Bağırsaq mikrobiotası: sağlamlığın görünməyən qoruyucusu
Bağırsaq mikrobiotası bakteriyalar, viruslar və göbələklərdən ibarət trilyonlarla mikroorqanizmin yaratdığı mürəkkəb ekosistemdir. Bu mikroorqanizmlərin daşıdığı genetik material isə mikrobiom adlanır. Bağırsaqlarda yerləşən bu mikroorqanizmlərin sayı insan bədənindəki hüceyrələrin sayından dəfələrlə çoxdur.
Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının həkim-qastroenteroloqu Yasəmən Məmmədovanın sözlərinə görə, bağırsaq mikroflorasının böyük hissəsini faydalı bakteriyalar təşkil edir və onlar orqanizmdə bir sıra mühüm funksiyaları yerinə yetirir:
“Bağırsaq mikrobiotası qəbul etdiyimiz qidaların həzmində mühüm rol oynayır. B qrupu vitaminləri və K vitamini kimi vacib maddələrin sintezinə kömək edir. Eyni zamanda dəmir, maqnezium, kalsium kimi mineralların sorulmasında iştirak edir və öd turşularının metabolizmini tənzimləyir. Sağlam bağırsaq mikrobiotası immun sisteminin qorunmasında da böyük rol oynayır və orqanizmin müxtəlif infeksiyalara qarşı müdafiəsini gücləndirir. Mikrofloranın balansı pozulduqda isə həm həzm sistemi problemləri, həm də iltihabi, allergik və autoimmun xəstəliklərin yaranma riski artır.
Antibiotiklərin qəbulu, alkoqollu içkilər, yarimfabrikat və konservləşdirilmiş qidalar, stres, yuxusuzluq və s. bağırsaq florasının pozulmasına, yəni disbioza səbəb olur. Bu, ilkin olaraq ishal, köp, şişkinlik, qarında sancı, qəbizlik və s. kimi həzm sistemi problemləri ilə özünü göstərir. Disbioz zamanı bağırsaq keçiriciliyi pozulduğu üçün iltihabi, allergik, autoimmun xəstəliklərin əmələ gəlməsi üçün münbit şərait yaranır”.
Xətai Tibb Mərkəzinin həkim-infeksionisti Aysel Musayeva isə qeyd edir ki, bağırsaq mikrobiotası ilə immun sistemi arasında sıx və qarşılıqlı əlaqə mövcuddur:
“Bağırsaqlarda yerləşən limfoid toxuma immun sisteminin vacib komponentlərindən biridir. Bu toxuma B və T limfositlərin yaranmasını təmin edir və həmin hüceyrələr viruslar, bakteriyalar və digər yad mikroorqanizmlərə qarşı müdafiəni təşkil edir. Buna görə də bağırsaq mikrobiotasının balansı qorunduqda orqanizmin infeksiyalara qarşı müqaviməti də daha güclü olur”.
Aysel Musayeva əlavə edir ki, bağırsaq sağlamlığı insanın psixoemosional vəziyyəti ilə də sıx əlaqəlidir:
“Beyin-bağırsaq əlaqəsi vasitəsilə stres hormonları olan kortizol və adrenalin artdıqda həzm sisteminin fəaliyyəti dəyişə bilər. Bu isə bağırsaq keçiriciliyinin artmasına və mikrobiota balansının pozulmasına gətirib çıxara bilər. Bundan əlavə, xoşbəxtlik hormonu kimi tanınan serotonin və yuxunu tənzimləyən melatonin hormonlarının ifrazı da bağırsaq mikroflorası ilə sıx bağlıdır. Bu səbəbdən bağırsaq sağlamlığının pozulması bəzən əhvali-ruhiyyə dəyişiklikləri, narahatlıq və yuxu problemləri ilə də müşayiət oluna bilər”.
Həkimlər bildirirlər ki, stres də bağırsaq sağlamlığına təsir edən mühüm amillərdəndir. Beyin-bağırsaq əlaqəsi vasitəsilə stres hormonlarının artması mikrobiota balansını pozaraq həzm sistemində müxtəlif problemlərə yol aça bilər. Bundan əlavə, bağırsaq mikroflorası serotonin və melatonin kimi hormonların ifrazı ilə də əlaqəlidir ki, bu da insanın əhvali-ruhiyyəsinə və yuxu rejiminə təsir göstərir.
Mütəxəssislər bağırsaq mikrobiotasının qorunması üçün gündəlik qidalanmaya diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. Rasionda liflə zəngin tərəvəz və meyvələrin, tamtaxıllı məhsulların artırılması, probiotiklərlə zəngin qatıq, kefir və fermentasiya olunan qidaların qəbul edilməsi faydalı bakteriyaların çoxalmasına kömək edir.
Eyni zamanda antibiotiklərin yalnız həkim təyinatı ilə qəbulu, kifayət qədər su içilməsi, fiziki aktivliyin artırılması və müntəzəm yuxu rejiminin qorunması bağırsaq sağlamlığının saxlanmasında mühüm rol oynayır.
Həkimlər vurğulayırlar ki, bağırsaq mikrobiotası insan orqanizmində görünməyən, lakin sağlamlıq üçün son dərəcə vacib bir sistemdir və onun balansının qorunması həm həzm sisteminin, həm də immun müdafiənin güclü qalmasına əhəmiyyətli töhfə verir.
