25/11/2025
Economie voor gezondheid, er wordt niet geïnterfereerd met de Franse wijnbouw als het van Macron afhangt. Overal hetzelfde probleem. Verandering moet van onderuit komen, hetgeen niet meer gekocht wordt zal ook niet meer geproduceerd worden. Jou gezondheid is je grootste goed, geen levenskwaliteit in een ziek lichaam, daar ben je grotendeels zelf verantwoordelijk voor, leg de oorzaak niet bij een ander. Je hebt de keuze, er is genoeg gezond en biologisch voedsel voorhanden. Spendeer minder geld aan zaken die je niet echt nodig hebt en geef het in de eerste plaats uit aan kwaliteitsvolle brandstof voor je lijf.
Abstract:
Op enkele meters van het droomhuis waar Renaud met zijn vrouw en dochter woont, trekken de ranken strakke lijnen in het landschap. Een ansichtkaart vol couleur locale.
Tot op een lentedag in maart het idyllische plaatje begon te barsten. Terwijl het gezin bij buren zat te aperitieven, reed de boer met zijn tractor door de wijngaard, op nog geen meter van het plastic speelhuisje waar de kinderen zaten. Wat de boer die dag vernevelde, weet Renaud nog altijd niet. Maar de figuur die achter de tractor meeliep, van kop tot teen in een wit labopak, met bril en mondmasker, liet weinig aan de verbeelding over.
In Franse media doken steeds meer verhalen op van mensen die bij wijngaarden woonden en ziek zijn geworden. Zoals in Saint-Martin-Lacaussade, in de Bordeauxstreek. In één straat vechten daar verscheidene buren tegen kanker – minstens drie zijn eraan gestorven. “Dit is geen kwestie van brute pech”, zei een van hen tegen Mediapart. “Het komt door de pesticiden.” Zulke getuigenissen zijn intussen legio.
Ook in Preignac, elders in de Bordeauxstreek, maken bewoners zich zorgen. Het dorp kent zes keer meer gevallen van kinderkanker dan het Franse gemiddelde. Het schooltje is omringd door wijngaarden. “Als we op zondag op ons terras zaten te lunchen en de wijnboer spoot, begonnen onze ogen en keel te prikken”, vertelt Pascale Mothes, wier zoon Lucas op zijn vijfde leukemie kreeg. Een officiële link met pesticiden werd nooit gelegd, maar de vermoedens zijn hardnekkig. Niet alleen haar zoon werd ziek. “Mijn ex-schoonvader, een wijnbouwer, is gestorven aan alvleesklierkanker. Mijn moeder had parkinson. Mijn broer heeft blaas- en nierproblemen.” De wijnbouwer die tegenover haar huis spoot, overleed aan blaaskanker. De dorpsdokter aan leukemie.
Uit de langverwachte PestiRiv-studie van het Franse agentschap voor Volksgezondheid bleek dat in wijnbouwgebieden besmettingsniveaus werden gemeten die tot 45 procent hoger lagen dan elders. Onderzoekers namen luchtstalen in huizen, onderzochten haar, urine, groenten uit de tuin en stof uit stofzuigers. Vooral jonge kinderen zijn kwetsbaar: ze spelen dicht bij de grond en steken hun handen in hun mond.
De studie toont aan dat buren van wijngaarden meer pesticiden in hun lichaam hebben, maar trekt geen conclusies over gezondheidsgevolgen. Eerder onderzoek deed dat wel. Het Nationaal Instituut voor Gezondheid en Medisch Onderzoek (Inserm) legde onder meer verbanden tussen blootstelling aan pesticiden en leukemie, prostaatkanker, parkinson, ontwikkelingsstoornissen, vruchtbaarheidsproblemen en hormonale verstoring. Volgens dezelfde studie stijgt het risico op kinderleukemie met 4 tot 10 procent wanneer het wijngaardareaal in een gebied met 10 procent toeneemt.
Samen met appels behoren druiven tot de meest behandelde teelten van het land. Op een kaart van Frankrijk is gemeente per gemeente te zien hoeveel bestrijdingsmiddelen er worden gebruikt. Naast het noorden – waar veel graan, aardappelen en bieten worden geteeld – kleuren vooral het zuiden (de Languedoc en de Rhônevallei) en de streek rond Bordeaux donkerrood. Wijnbouw beslaat amper 3,3 procent van het Franse landbouwareaal, maar is goed voor meer dan 14 procent van alle pesticiden.
Charles Morin zag de omslag van dichtbij. Zijn vader werkte zich destijds krom, gewapend met een pikhouweel. “Wijnstokken zijn gevoelige plantjes. Eén tegenslag kon een volledig jaar vernietigen. Het was constant waken en ingrijpen”, vertelt Morin, die sinds zijn vijftiende in de wijngaarden werkt. De komst van chemische middelen was een opluchting. “In het begin waren we er zuinig mee – ze kostten fortuinen. Toen kwamen er insecten die hier vroeger niet voorkwamen. We gingen steeds meer behandelen. We zijn er zelf verantwoordelijk voor dat al het leven verdween, ook de natuurlijke vijanden. Zo kwamen we in een vicieuze cirkel terecht. We konden niet anders dan blijven sp***en. En met almaar krachtigere middelen.”
Na decennia van onbeschermd werken kreeg Morin in de jaren 90 tintelingen in zijn benen. Vandaag zit hij in een rolstoel.
Hij bleek een zenuwziekte te hebben, veroorzaakt door natriumarseniet, een bijzonder schadelijk bestrijdingsmiddel dat sinds 1973 verboden is in Frankrijk. Behalve in de wijngaarden. Daar mocht het nog jarenlang worden gebruikt, ondanks de bekende risico’s. Het zegt veel over het gewicht van de wijnsector. “We werden aangemoedigd om pesticiden te gebruiken, dus dat is wat we deden”, zegt Morin.
In Frankrijk werden al verschillende wijnbouwers voor de rechter gedaagd omdat ze hun wijngaarden níét behandelden. Een zaak die heel wat stof deed opwaaien, was die van Emmanuel Giboulot, een bioboer die zijn planten niet had behandeld tegen flavescence dorée, ‘goudgele verkleuring’, een ziekte die wordt verspreid door sprinkhanen. Giboulot, die vertrouwt op “de nuttige fauna” die het ecosysteem op zijn wijngaard in evenwicht houdt, werd in 2014 veroordeeld tot een boete van 1.000 euro. Er gold immers een verplichting in de streek om preventief bestrijdingsmiddelen te gebruiken. “Het is niet dat ik niets wou doen”, zei hij op zijn proces. “Maar ik wil verantwoord handelen door zieke wijnstokken op te sporen en te verwijderen. Als het echt nodig is, moet er worden behandeld. Niet lukraak.” Zijn zaak trok het debat op gang.
Ook Morin heeft gemerkt hoe groot het taboe rond pesticidegebruik blijft, zeker als iemand ziek wordt. “Wijnbouwers praten er moeilijk over.
De vereniging Phyto-Victimes begeleidt in heel Frankrijk landbouwers die ziek werden door pesticiden. Ze willen dat erover gesproken wordt én dat het makkelijker wordt om te laten vaststellen dat een ziekte het gevolg kan zijn van het gebruik van landbouwgif. In 2024 werden bij het fonds voor pesticideslachtoffers ruim duizend dossiers geopend van landbouwers die hun besmetting als beroepsziekte willen laten erkennen. Volgens Phyto-Victimes is het slechts het topje van de ijsberg.
De landbouwsector weegt zwaar in Frankrijk, politici willen een boerenopstand koste wat het kost vermijden. En wijn, dat is nog iets anders. Wijn is nationale trots. Regeringen zijn voorzichtig met maatregelen die de sector raken. Jacques Chirac was meer een bierdrinker, Nicolas Sarkozy drinkt geen wijn en bourgondiër François Hollande hield zich afzijdig van openlijke promotie. Macron daarentegen verklaarde dat hij “’s middags en ’s avonds” wijn drinkt, en dat een maaltijd zonder wijn “een beetje triest” is. Hij wil de Fransen “niet lastigvallen” met campagnes rond alcoholpreventie. In 2020 werd hij door La R***e du vin de France uitgeroepen tot ‘persoonlijkheid van het jaar’, om zijn “niet-aflatende toewijding aan de wijncultuur”.
Al voor zijn verkiezing in 2017 beloofde Macron dat de Loi Évin, die alcoholreclame reguleert, niet zou worden aangescherpt. Die wet veroorzaakte in 1991 grote opschudding: ze beperkte reclame die tot drinken kon aanzetten. Producenten die naar de rechtbank trokken, verloren steevast. Behalve wijnproducenten. Toen in 2004 een rechter het aandurfde een wijnproducent te veroordelen omdat diens slogan ‘Drink minder, drink beter’ mensen toch zou aanzetten tot drinken, stond het land op zijn kop. De wet werd aangepast, wijnproducenten kregen uitzonderingen die niet voor andere alcoholsectoren gelden.
Député de vin
De wijnbouw is een economische gigant: bijna 5 miljard liter per jaar, goed voor het levensonderhoud van een half miljoen Fransen. De macht van de wijnlobby is navenant. Politici worden ontvangen op copieuze diners waar producenten hun bekommernissen delen. Vooral parlementsleden uit grote wijnregio’s (de ‘wijn-gedeputeerden’) dragen die belangen tot in Parijs.
Zelfs initiatieven als Dry January – Janvier sec – botsen op politieke weerstand. Volgens Bernard Basset, voorzitter van de Association Addictions France, was er in 2019 aanvankelijk enthousiasme om het Britse concept over te nemen. Tot Macron op werkbezoek ging in champagnehoofdstad Epernay, waar ze hem vroegen de campagne te schrappen. Zo geschiedde."
