30/12/2025
Κάθε αλλαγή χρόνου μοιάζει με αθόρυβη παύση. Δεν είναι πάντα αρχή· συχνά είναι μια στιγμή που κοιτάζω πίσω χωρίς να το έχω αποφασίσει.
Οι ώρες για την αλλαγή του έτους περνούν, οι ετοιμασίες του ρεβεγιόν εντατικοποιούνται, όμως μέσα μου επανέρχονται οι ίδιες υπαρξιακές ερωτήσεις: τι έκανα, τι δεν έκανα, τι άφησα στη μέση. Δεν είναι ότι κάτι «πήγε στραβά»· είναι περισσότερο ότι ο τρόπος που μιλάω για όσα έζησα γίνεται αυστηρός, κοφτός, σχεδόν τιμωρητικός.
Σκέφτομαι ότι τον απολογισμό τον κάνω κάθε τέλος του έτους, όχι γιατί μου το επιβάλλει κάποιος αλλά σχεδόν γιατί έχει γίνει συνήθεια. Και γενικότερα, οι γιορτές φέρνουν φως, αλλά και σύγκριση. Σύγκριση με προσδοκίες, με παλιότερες εκδοχές του εαυτού μου, με ένα φανταστικό σενάριο για το πώς «θα έπρεπε» να είναι τα πράγματα τώρα. Κι εκεί, πριν καν σκεφτώ τι θέλω να αλλάξω, έχει ήδη αλλάξει κάτι πιο βαθύ: η θέση από την οποία μιλάω για τη ζωή μου. Οι λέξεις που χρησιμοποιώ , «πρέπει», «δεν τα κατάφερα», «άργησα», «δεν είμαι αρκετός», δεν περιγράφουν απλώς την εμπειρία· τη στενεύουν.
Με τον καιρό κατάλαβα ότι η δυσκολία δεν βρίσκεται μόνο στα γεγονότα του παρελθόντος ή στους φόβους για το μέλλον. Βρίσκεται στον τρόπο που τα συνδέω μεταξύ τους. Το παρελθόν γίνεται απόδειξη, το μέλλον απειλή, και το παρόν χώρος πίεσης. Κι όμως, μέσα στην ίδια εμπειρία υπάρχουν και άλλα νήματα: αντοχές που ξεχάστηκαν, επιλογές που κράτησαν, στιγμές όπου συνέχισα παρότι δεν ήμουν έτοιμος. Αν αλλάξει η θέση από την οποία μιλώ, αλλάζει και αυτό που γίνεται δυνατό.
Η Δρ. Haesun Moon, στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, προτείνει έναν χάρτη τεσσάρων θέσεων, όχι για διάγνωση, αλλά για καθοδήγηση και αναστοχασμό. Δείχνει πώς η γλώσσα οργανώνει την εμπειρία μας ανάμεσα σε παρελθόν και μέλλον, φόβο και επιθυμία, δυσκολία και πόρους.
Ο χάρτης βοηθά να παρατηρήσει κανείς πού βρίσκεται και πώς μπορεί να κινηθεί. Οι τέσσερις βασικές θέσεις είναι:
Το φορτισμένο / δύσκολο παρελθόν:
- από εδώ ο εαυτός μιλά με όρους πίεσης και επιταγής. Η γλώσσα είναι γεμάτη «πρέπει» και «οφείλω». Κάθε καθυστέρηση ή δυσκολία βιώνεται ως ενοχή,
Το υποστηρικτικό / πλούσιο σε πόρους παρελθόν:
- αναγνωρίζει τις εμπειρίες που είχαν αξία, τις σχέσεις που άντεξαν, τις προσπάθειες που έγιναν κάτω από δύσκολες συνθήκες. Εδώ η γλώσσα περιγράφει, δεν αξιολογεί,
Το ανεπιθύμητο / απειλητικό μέλλον:
- από εδώ οι στόχοι παραμένουν αόριστοι, η γλώσσα σταματά την κίνηση. Η αποφυγή δεν είναι τεμπελιά· είναι άμυνα απέναντι στην προηγούμενη πίεση, και,
Το επιθυμητό / νοηματικό μέλλον:
- θέση συνειδητής ακινησίας ή θετικής κατεύθυνσης. Η γλώσσα γίνεται περιγραφική και η δράση μπορεί να αναδυθεί φυσικά, χωρίς ενοχή.
Η αναγνώριση αυτού του χάρτη δεν απαιτεί αλλαγή της ζωής. Απαιτεί επίγνωση της γλώσσας που χρησιμοποιεί κανείς για να περιγράψει τη ζωή του. Μικρές μετατοπίσεις μπορούν να αλλάξουν ριζικά τη θέση μας: το «δεν μπορώ» μπορεί να γίνει «δεν είμαι έτοιμος ακόμα», το «απέτυχα» μπορεί να γίνει «δεν ολοκληρώθηκε». Έτσι ανοίγεται χρόνος και χώρος για συνέχιση, χωρίς εσωτερική βία.
Χρησιμοποιώ αυτόν τον χάρτη όχι για να βρω απαντήσεις, αλλά για να δω από ποια θέση μιλάω. Δεν απαντώ τις ερωτήσεις για να αλλάξω άμεσα κάτι· τις απαντώ για να ξεχωρίσω τι αξίζει να κρατήσω, τι δεν χρειάζεται να επαναληφθεί και ποια μικρή κίνηση θα μπορούσε να είναι πιο φιλική από την πίεση. Οι ερωτήσεις λειτουργούν σαν ένας ήπιος φακός: φωτίζουν πώς κουβαλάω το παρελθόν μου, τι αναγνωρίζω ως δύναμη, τι φοβάμαι να ξαναζήσω και προς ποια κατεύθυνση νιώθω, έστω αμυδρά, να με τραβά κάτι.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το παρελθόν σταματά να βαραίνει και αρχίζει να μιλά διαφορετικά. Γίνεται πηγή γνώσης, όχι απόδειξη. Το μέλλον, αντί να μοιάζει απειλητικό, αποκτά σχήμα και χώρο. Όταν ο χάρτης ξεκαθαρίζει τη θέση μου, η κατεύθυνση δεν επιβάλλεται· αναδύεται. Ίσως γι’ αυτό επιστρέφω σε αυτό το εργαλείο ξανά και ξανά.
Και πάντα, για καθορισμό του πλαισίου, πριν ακόμη μπω στις ερωτήσεις, σταματώ και κάνω μια πιο απλή, σχεδόν παιδική σκέψη: «αν το βράδυ της Πρωτοχρονιάς συνέβαινε ένα μικρό θαύμα, χωρίς να το ξέρω, και ο νέος χρόνος ξημέρωνε καλύτερος, πώς θα το καταλάβαινα; Τι θα ήταν διαφορετικό στον τρόπο που ξυπνάω, στον χρόνο που βιώνω, στον χώρο που κινούμαι, στις σχέσεις μου, στις επιλογές μου»;
Δεν αναζητώ μια τέλεια απάντηση για μια τέλεια ζωή, αλλά μια βοήθεια αρκετή ώστε η ζωή, όπως είναι, να μπορεί να γίνει και να βιωθεί ελαφρώς πιο βιώσιμη. Αυτή η εικόνα δεν είναι στόχος· είναι προσανατολισμός. Και όσο πιο καθαρά μπορώ να τη δω, τόσο πιο εύκολα αρχίζω να αναγνωρίζω μικρά σημάδια που ήδη υπάρχουν ή μικρές κινήσεις που θα μπορούσαν να την πλησιάσουν.
Οι ερωτήσεις που ακολουθούν λειτουργούν ακριβώς έτσι. Δεν υπόσχονται το θαύμα. Βοηθούν όμως να διακρίνω τη μορφή του:
1. Το φορτισμένο / δύσκολο παρελθόν
Εστίαση σε λάθη, απώλειες, αποτυχίες, ανεπάρκειες:
-Ποια γεγονότα του παρελθόντος επανέρχονται πιο συχνά στη σκέψη μου;
-Ποια ιστορία λέω στον εαυτό μου για αυτά τα γεγονότα;
-Τι κατηγορώ περισσότερο στον εαυτό μου;
-Ποιο συναίσθημα κυριαρχεί όταν σκέφτομαι το παρελθόν μου;
-Τι πιστεύω ότι «λέει» το παρελθόν μου για το ποιος είμαι;
-Ποια εμπειρία δεν έχω ακόμη επεξεργαστεί ή αποδεχθεί;
-Πώς αυτό το παρελθόν επηρεάζει τις σημερινές μου επιλογές;
-Τι αποφεύγω να προσπαθήσω εξαιτίας του;
-Ποια συμπεράσματα ίσως έχω γενικεύσει άδικα;
-Τι θα άλλαζε αν το παρελθόν δεν ήταν απόδειξη, αλλά εμπειρία;
2. Το υποστηρικτικό / πλούσιο σε πόρους παρελθόν
Εστίαση σε αντοχές, δεξιότητες, στιγμές επιβίωσης και μάθησης:
-Ποιες δυσκολίες έχω ήδη ξεπεράσει στη ζωή μου;
-Ποιες δεξιότητες ανέπτυξα μέσα από αυτές;
-Πότε άντεξα περισσότερο απ’ όσο πίστευα;
-Τι με έχει βοηθήσει στο παρελθόν όταν τα πράγματα ήταν δύσκολα;
-Ποια στοιχεία του χαρακτήρα μου αποδείχθηκαν χρήσιμα;
-Ποιοι άνθρωποι υπήρξαν στήριγμα;
-Τι έμαθα για τον εαυτό μου μέσα από τις δυσκολίες;
-Ποιο κομμάτι αυτής της εμπειρίας μπορώ να αξιοποιήσω τώρα;
-Τι κάνω σήμερα και ξεχνώ ότι κάποτε δεν μπορούσα;
-Πώς θα μιλούσα για το παρελθόν μου αν έψαχνα πόρους αντί για ελλείμματα;
3. Το φοβισμένο / απειλητικό μέλλον
Εστίαση σε άγχος, αποφυγή, καταστροφολογία, ανασφάλεια:
-Τι φοβάμαι περισσότερο για το μέλλον;
-Ποιο σενάριο επαναλαμβάνεται στο μυαλό μου;
-Τι πιστεύω ότι δεν θα αντέξω;
-Ποιες κινήσεις αναβάλλω εξαιτίας αυτού του φόβου;
-Τι προσπαθώ να προστατεύσω αποφεύγοντας;
-Από πού έχω μάθει να φοβάμαι αυτό το ενδεχόμενο;
-Πόσο ρεαλιστικός είναι αυτός ο φόβος σήμερα;
-Τι συγχέω από το παρελθόν με το μέλλον;
-Τι θα έκανα αν δεν χρειαζόταν να είμαι σίγουρος;
-Ποιο μικρό ρίσκο θα μπορούσα να αντέξω;
4. Το επιθυμητό / νοηματικό μέλλον
Εστίαση σε κατεύθυνση, αξίες, επιθυμία — όχι σε τελειότητα:
-Πώς θα ήθελα να είναι η ζωή μου, έστω και λίγο διαφορετική;
-Τι μου δίνει αίσθηση νοήματος;
-Ποια αξία θα ήθελα να καθοδηγεί τις επιλογές μου;
-Πώς θα καταλάβαινα ότι κινούμαι προς κάτι καλό για μένα;
-Τι είδους άνθρωπος θέλω να είμαι μέσα στις δυσκολίες;
-Ποια καθημερινή αλλαγή θα είχε σημασία (όχι εντυπωσιακή);
-Τι με ελκύει αντί να με πιέζει;
-Πώς θα φαινόταν αυτό το μέλλον σε μικρή κλίμακα;
-Τι μπορώ να ξεκινήσω χωρίς να είμαι έτοιμος;
-Ποιο είναι το επόμενο ρεαλιστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση;
Ο νέος χρόνος δεν χρειάζεται να ξεκινά με περισσότερες απαιτήσεις, στόχους ή υποχρεώσεις. Μπορεί να ξεκινά με κάτι πιο ουσιαστικό: με μια διαφορετική τοποθέτηση απέναντι στην εμπειρία. Όχι με περισσότερη πίεση για αλλαγή, αλλά με μεγαλύτερη ακρίβεια στο πώς μιλάμε για τον εαυτό μας, το παρελθόν μας και το μέλλον που φανταζόμαστε.
Όταν αλλάζει η γλώσσα, αλλάζει και ο χώρος μέσα στον οποίο κινούμαστε. Η δράση δεν επιβάλλεται ως καθήκον, ούτε προκύπτει από ενοχή ή φόβο. Αναδύεται ως φυσική συνέχεια μιας νέας αφήγησης, μιας αφήγησης που αναγνωρίζει δυσκολίες, αλλά δεν εγκλωβίζεται σε αυτές.
Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε ποιοι είμαστε για να προχωρήσουμε. Συχνά χρειάζεται να αλλάξουμε από ποια θέση μιλάμε για αυτό που ζούμε. Όταν η γλώσσα γίνεται λιγότερο τιμωρητική και περισσότερο περιγραφική, ανοίγει εσωτερικός χώρος. Και μέσα σε αυτόν τον χώρο, ο νέος χρόνος μπορεί να γίνει όχι μια δοκιμασία, αλλά μια πραγματική δυνατότητα προσανατολισμού και κίνησης.
Ας είναι ο νέος χρόνος νέα περιγραφή και νέα τοποθέτηση.
Καλή Νέα Χρονιά.
(Από το σημειωματάριο ενός ψυχοθεραπευτή, στο τέλος του 2025)
