Fayyaan faaya-Fayyummaa

09/09/2024

Fayyaan faaya- Fayyummaa:
Qaama Ofii Dhaggeeffachuun Fayyaa Ofii Eeguu
Akkaataan qaama keenya itti hubannu yeroo hunda qajeelaa miti.
Qaamni keenya wanti tokko akka dogoggora ta'e nu beeksisuu irratti al-kallatti ta'uu danda'a!
Fakkeenyaaf miirri nyaatni bullaa'uu dhabuun sitti dhaga’amu isa qofa sitti fakkaachuu danda'a, garuu dhiphina yeroo dheeraa ta’uu mala.
Namni tokko dhukkubbii yeroo xiqqoo torban tokko hin caalle dhukkubsachuun yeroo itti aanutti du'ee kufe argamuu danda’a.
Mallattoolee akeekkachiisaa xixiqqoo qaamni keenya guyyaa guyyaan nuuf ergu irratti ilaalchisee namni tokko akkamitti madaallii fayya qabeessa ta’e qabaata?
Yeroo tokko tokko qaamni namaa fedhii isaa haala ajaa'ibaatiin ibsa.Dheebuun yeroo tokko tokko beela namatti fakkaachuu danda'a, kanaaf garmalee nyaachuu irraa of qusachuuf bishaan muraasa dhuguun gaariidha! Qorannoowwan dhiyeenya kana godhaman akka agarsiisanitti dhiphinni sammuu sababa ijooti.
Kanaafuu qaamni keenya maal akka nutti himaa jiru akkamitti beekna, akkamitti of gargaarra?
Wantoota baay’ee of eeggannoo gochuu qabnu keessaa muraasni kunooti.
Hundi keenya jireenya keenya guyyaa guyyaa keessatti dhiphinni nu mudata.
Haa ta’u malee, dhiphinni qaamaan karaa adda addaa hedduudhaan mul’achuu danda’a.Fakkeenyaaf dhukkubbiin dugdaa yeroo dheeraa dhiphina irraa kan ka’e ta’uu danda’a.Dhimmoonni nyaata bullaa’uu dhabuu fi garaachaa kan akka dhukkuba garaachaas yeroo baay’ee dhiphina irraa kan ka’e ta’uu danda’a. Sammuun fi garaachaan walitti hidhamiinsa guddaa qabu.Yeroo hunda dadhabbiin sitti dhaga'amuu fi dagatamuu danda'a.Bu'aa biroo hedduu kan akka hafuura kutuu fi fedhiin saalaa gadi aanaa qabaachuu danda'a, kunis hundi isaanii saayinsiidhaan kan mirkanaa'anidha
Sochii qaamaa gochuun karaalee dhiphina ittisuu dandeenyu keessaa isa tokkodha.
Dhiphinni deebii lolaa ykn bir’ifachuu keenya kan kakaasu siʼa taʼu, qaamni keenya ‘marsaa dhiphinaa’ xumuruuf dadhabbii qaamaa ni eega.
Guyyaa hojii saffisa kee ilaalii, sammuun

25/08/2024

Qaama Ofii Dhaggeeffachuun Fayyaa Ofii Eeguu

Akkaataan qaama keenya itti hubannu yeroo hedduu qajeelaa miti.
Qaamni keenya wanti tokko akka dogoggora ta'e nu beeksisuu irratti al-kallatti ta'uu danda'a!
Fakkeenyaaf miirri nyaatni bullaa'uu dhabuun sitti dhaga’amu isa qofa sitti fakkaachuu danda'a, garuu dhiphina yeroo dheeraa ta’uu mala.
Namni tokko dhukkubbii yeroo xiqqoo torban tokko hin caalle dhukkubsachuun yeroo itti aanutti du'ee kufe argamuu danda’a.
Mallattoolee akeekkachiisaa xixiqqoo qaamni keenya guyyaa guyyaan nuuf ergu irratti ilaalchisee namni tokko akkamitti madaallii fayya qabeessa ta’e qabaata?
Yeroo tokko tokko qaamni namaa fedhii isaa haala ajaa'ibaatiin ibsa.Dheebuun yeroo tokko tokko beela namatti fakkaachuu danda'a, kanaaf garmalee nyaachuu irraa of qusachuuf bishaan muraasa dhuguun gaariidha! Qorannoowwan dhiyeenya kana godhaman akka agarsiisanitti dhiphinni sammuu sababa ijooti.
Kanaafuu qaamni keenya maal akka nutti himaa jiru akkamitti beekna, akkamitti of gargaarra?
Wantoota baay’ee of eeggannoo gochuu qabnu keessaa muraasni kunooti.
Hundi keenya jireenya keenya guyyaa guyyaa keessatti dhiphinni nu mudata.
Haa ta’u malee, dhiphinni qaamaan karaa adda addaa hedduudhaan mul’achuu danda’a.Fakkeenyaaf dhukkubbiin dugdaa yeroo dheeraa dhiphina irraa kan ka’e ta’uu danda’a.Dhimmoonni nyaata bullaa’uu dhabuu fi garaachaa kan akka dhukkuba garaachaas yeroo baay’ee dhiphina irraa kan ka’e ta’uu danda’a. Sammuun fi garaachaan walitti hidhamiinsa guddaa qabu.Yeroo hunda dadhabbiin sitti dhaga'amuu fi dagatamuu danda'a.Bu'aa biroo hedduu kan akka hafuura kutuu fi fedhiin saalaa gadi aanaa qabaachuu danda'a, kunis hundi isaanii saayinsiidhaan kan mirkanaa'anidha
Sochii qaamaa gochuun karaalee dhiphina ittisuu dandeenyu keessaa isa tokkodha.
Dhiphinni deebii lolaa ykn bir’ifachuu keenya kan kakaasu siʼa taʼu, qaamni keenya ‘marsaa dhiphinaa’ xumuruuf dadhabbii qaamaa ni eega.
Guyyaa hojii saffisa kee ilaalii, sammuun kee ariifataa ta’uu saa adda baasi. Guyyaa kee yaadannoo tasgabbaa'aa ta'een jalqabi.
Bilbila kee ilaaluu jalqabuu kee dura hafuura baafadhu, qaama kee diddiiriirfadhu, bishaan hanga si gahu dhugi.
Ogeessa fayyaa, naannoo kee ykn toora interneetii, kan si qajeelchuu danda'u waliin wal qunnamuuf yaali.
Sochiin qaamaa hir'achuun mallattoo biraa qaamni kee rakkina qabaachuu isaa mul’isudha. Mallattoowwan akka dhukkubbii maashaalee, dhiita'uu, fi jabaachuu qulqullina jireenya nama tokkoo haalaan hir'isuu danda'u.
Yeroo tokko tokko qaama kee laaffisuuf karaan hundarra sosochii qaamaa sasalphaa ta’etti fayyadamuudha!
Waan salphaa sitti tolu kan akka deemsa saffisaa ykn barumsa shubbisa kaardiyoo irraa jalqabi.
Qaama kee yeroo sochooftuu xiyyeeffannoo itti kenni.
Yoo naannoo murtaa'e tokkotti dhiphinni ykn dhukkubbiin sitti dhaga'ame, sana booda hin dhiibin(itti hin fufin).
Boqonnaa fi soorata kee battalumatti(yeroodhaan) argachuudhaan qaamni kee dhiibbaa qaamaa irraa akka fayyu hayyamuu kee mirkaneessi.
Sammuun keenya akkuma umuriin keenya dabalaa deemuun ni jijjiirama, akkuma kana barbaachisaa dha.
Qaama keen sosochii gochuun akkuma ta'etti sammuu keetifis sochii godhi!
Yeroo tokko tokko dagachuu ykn xiyyeeffannaa dhabuun sitti dhaga'amuun waanuma jiruudha.
Dhiphina yeroo dheeraa sammuu irratti miidhaa guddaa geessisuu danda'u shaakala qaamaatiin hir'isuun ni danda’ama.
Yeroo dhiphinni sitti dhaga’amus;
 hafuura dheeraa baafadhu,
 xiyyeeffadhu,
 yeroo muraasaaf dhaabbadhu/taa’i
 deebii kennuu fi jechoota kee bocuuf yeroo ofiif kenni ; haasaa gadi fagoo fi hiika qabu ni qabaatta, akkasumas sinaapsii fi niwuroonota sammuu kee keessa jiran ni hojjetta.
Hundi keenya hirriba gahaa argachuun barbaachisaa ta'uu ni beekna, garuu sammuun bakka jijjiirama dhugaa itti dhufudha. Dandeettiin hubannoo keenyaa yeroo hirriba dhabnu haalaan ni dhumata. Kanaaf sa'aatii saddeet sana argachuu kee mirkaneessi!

Gama nyaataatiin sukkaara hir'isuun sammuu keessatti inflammation miidhaa geessisu hambisuu danda'a.
Akkasumas nyaata farra oksijiiniitiin badhaadhe kan akka “blueberries, dark chocolate, spinach, carrots, fi green tea” hambisuu/hir’isuun gaariidha
Yoo ulfaatina qaamaa kee jijjiiruuf rakkachaa jirta ta'e, akkasumas yeroo hunda dhiita'uu fi araada kaarboohayidireetii yoo sitti dhaga'ame, meetaaboliizimiin qaama kee madaalliidhaan ala ta’uu danda’a. Madaalliin hormoonotaas mallattoo meetaaboliizimii suuta jedhu ta’uu danda’a.
Kunis gogaa goggogaa fi rifeensa qallachuun ofirratti mul’achuu danda’a.
Qaamni kee yeroo dhiita’uu ykn dadhabbiin sitti dhaga’amu hubadhu.
Nyaata kamtu kana akka fidu adda baasuu dandeessa ta'a.
Qaama keessaniif sooma sa'aatii 12-14 kennuunis meetaaboliizimii keessan guddisa.
Hayidireeshiniin (dhangala’aa qaama keessaa) meetaaboliizimii hanga 30% akka guddisu qorannoon agarsiifameera. Kanaaf bishaan haalaan dhuguu itti fufaa!
Kun hundinuu wantoota xixiqqoo waamicha qaama keessanii deebisuuf gochuu fi qulqullina jireenya keessanii fooyyessuuf karaa fayya qabeessa ta'e argachuu dandeessanidha.
Haa ta'u malee, qorannoo itti aanu irratti dhimmoota kana hakiima kee biratti kaasuun gaariidha, ykn mallattoon kee yaaddessaa ta'a jettee yoo yaadde battalumatti beellama qabachuun gaariidha.
Qaama kee hunda caalaa beekta. Dhimmoota fayyaa keetiis xiyyeeffannaa kennuun hunda caalaa barbaachisaadha!
@ Fayyaan Faaya- Fayyummaa

28/08/2022

5. Tursiisuu - jijjiirama amalaa dhufe kana itti fufuun duubatti akka hin deebine gochuu

-Qorichoota Fayyadamuun
°Qorichoota nikootinii of keessaa qabanii fi karaa adda addaatiin kennaman fayyadamuu(kan alalfamu, hafuuraan kan kennamu fi gogaa jalatti kan taa'u dha ) fi qoricha buupropiyoon jedhaman ogeessota fayyaan kan kennaman fayyadamuun xuuxuu dhiisuun ni danda'ama.

Aniisteeziyaan Kennamu akkam ta’uu qaba?

°Tamboo xuuxuu wajjiin walqabatee rakkoolee uumamuu danda'an hambisuuf aniisteeziyaa gahaa(madaalawaa ) fi filatamaa ta'e fayyadamuu barbaachisa.
°Yoo danda'ame aniisteeziyaa qaama murtaa'eef qofa kennamu(Local or Regional Anesthesia) ni filatama. Malootni dhukkubbi ittiin to'atan/ittisan gahaa kan ta'e/kan ta'an jiraachuu barbaachisa.

Aniisteeziyaa/Baqaqsanii Yaaluu Booddee

- Wal'aansi dhukkubbii(sababa yaala baqaqsuutin kan dhufu) qaamaa gahaa ta'e ni barbaachisa.
- Dhukkubootni qaamota akka kalee fi tiruu jabaachuu waan danda'aniif of eeggannoo taasifamuun irra jiraata.
- Sirnoota hargansuu fi onnee irrattis rakkooleen akka hin uumamne hordoffii fi to'annoon jiraachuu qaba.
- Dhukkubsataan hanga danda'ametti sosochii qaamaa yeroodhaan eegaluu qaba.

28/08/2022

Tamboo xuuxuu fi baqaqsanii Wal'aanuu/Aniisteeziyaa

Addunyaa guututti namootni gara miliyoona 5tti lakkaa’aman sababa tamboo xuuxuun walqabatuun waggaa waggaatti ni boqatu. Biyya Ameerikaatti namootni miliyoona 42 (18%) ol ta’an xaamboo ni xuuxu. Isaan keessaas walakkaan isaanii sababuma kanaan du'u .
Biyya keenya keessattis 5% ol kan ta’an xamboo xuuxu. Baay'ee isaaniif ammoo sababa garaagaraatiif yaaliin baqaqsanii wal’aanuu ni taasifamaafi. Tamboo xuuxuun ammoo yeroo baqaqsanii wal'aanamaniifi isa booddees dhukkuboota dabalataa fi rakkinoota garaagaraatiif nama saaxila. Isaan kunis ; qufaa, irra deddeebiin akkiffachuu fi gororri baay'achuu, qaamootni sirna hargansuu dadhabuu ykn hojii dhaabuu, sombaa fi kutaalee qaama hargansuu biroo irratti infeekshiniin uumamuu, ujummooleen qaama hargansuu dhiphachuu fi kkf. Kanamalees madaan dafee fayyuu dhiisuu fi onnee fi sammuu keessattis rakkoolee garaagaraa ni geessisa.
Kanaafuu yeroo wal'aansi baqaqsanii yaaluu kuni taasifamu miidhaaleen armaan olii kuni akka hin uumamneef tamboo xuuxuu dhiisuun baay'ee barbaachisaa dha.

Yeroo wal'aansa baqaqsanii yaaluu/Aniisteeziyaa Tamboo xuuxuun yoom dhiifamuu qaba?

¤ Sa'aatii 24f xuuxuun yoo dhiifame oksijiiniin qaamaaf barbaachisu ni dabala, nikootiniin qaama keessaa ni sirrata
¤ Torbee tokkoof xuuxuun yoo dhiifame akkiffachuu fi gororri uumamu ni xiqqaata
¤ Torbee sadiif yoo dhaaban ammoo madaan yeroon akka fayyuuf ni gargaara
¤ Torbee afurii oliif yoo xuuxuu dhaaban ammoo rakkooleen tamboo xuuxuu waliin dhufan baay'een isaanii hin muddatan.

Maloota Tamboo xuuxuu itti dhiisan

- Jijjiirama Amalaa fiduu
Sadarkaalee shanan armaan gaditti caqafaman kana keessa darbuun jijjiirraa amalaa fiduun ni danda'ama
1. Yaaduu - xuuxuun rakkoo qaamaa akka fiduu hubachuu
2. Xinxaluu - Rakkoo xuuuxuun fidu hubachuun gaafii of gaafatanii xuuxuu dhiisuuf irra deddeebiin yaaduu.
3. Murteessuu/Karoorsuu - xuuxuu dhiisuuf murteessuun maal hojjachuun akka irra jiraatuuf qophii ta'uu
4. Dhaab

28/08/2022

ሲጋራ ማጨስና ቀዶ-ሕክምና፤አንስቴዢያ
አማሪኛ / Afaan Oromoo

በአለማችን ካሉ ወደ 5 ሚሊዮን የሚጠጉ ሰዎች ከሲጋራ ማጨስ ጋር በሚያየዙ ችግሮች በየዓመቱ ይሞታሉ።
በአመሪካን ሀገር ከ42 ሚሊሆን (18%) ሰዎች በላይ ሲጋራ ያጨሳሉ። ከነዝህም ግማሾቹ ያለ እድሜያቸው በዚሁ ምክንያት ይሞታሉ ። በሀገራችንም ከ5% በላይ የሚሆኑ ሰዎች ሲጋራ ያጨሳሉ። ላብዛኞቹ ደግሞ በተለያየ ምክንያቶች ቀዶ ሕክምና ይደረግላቸዋል። ሲጋራ ማጨስ ደግሞ በቀዶ-ሕክምና ግዜና ከዛ በሗላ ባለው ግዜ ተጨማሪ በሽታዎችና ችግሮችን ሊያስከትል ይችላል ። ሲጋራ ማጨስ የመተንፈሻ ቱቦዎች ላይ የተለያዩ ጉዳቶችን ያስከትላል ( ሣል፤አክታ መብዛት፤የመተንፈሻ አካላት ስራ መዳከም ወይም ስራ መቆም ፤ ሳንባ እንፈክሽን፤የመተንፈሻ ቱቦዎች መጥበብ)፤ቁስል ቶሎ አለመዳን እንድሁም ደግሞ ልብና አንጎል ላይ የተለያዩ ጉዳቶችን ያመጣል ።
እነዚህን ሲጋራ ከማጨስ ጋራ ተያይዞ የሚመጡ ችግሮችን ለመቀነስ ወይም ለማስወገድ ከ ቀዶሕክምና በፊት ስጋራ ማጨስ ማቆም ያስፈልጋል ።

ሲጋራ ማጨስ ለአንስቴዢያ/ቀዶ-ሕክምና መቼ መቆም አለበን?

¤ ለ24 ሠዓት ማጨስ ቢያቆሙ ለሰውነት የሚያስፈልገው የኦክስጅን መጠን ይጨምራል፤ሰውነት ውስጥ ያለው የንኮቲን መጠን ይስተካከላል ።
¤ ለአንድ ሣምንት ማጨስ ቢያቆሙ የአክታ መጠን ይቀንሳል ።
¤ ለሦስት ሣምንት ማጨስ ቢያቆሙ ቁስል ቶሎ እንዲድን ይረዳል ።
¤ ለአንድ ወር እና ከዛ በላይ ማጨስን ቢያቆሙ አብዛኞቹ ችግሮች አይከሰቱም።

ማጨስ የማቆሚያ ዘዴዎች

- የባህሪ ለውጥ በመምጣት
ከዚህ በታች በተቀመጡት 5 ደረጃዎችን በመከተል በሕደት ሲጋራ ማጨስን ማቆም ይቻላል። እነዚህም
1. ማሰብ - ማጨስ ጉዳት እንዳለው መረዳት
2. ማሰላሰል - የማጨስ ጉዳቶችን ከተረዳን ለምን ማጨስ እንዳስፈለገን ራስን መጠየቅ ና ለማቆም ማሰብ
3. መዘጋጀት - ማጨስ ለማቆም መወሰን
4. ማቆም - የባህሪ ለውጥ
5. መጠበቅ- ወደ ድሮ ላለመመለስ ራስን ማብቃት
-መድኃኒቶችን በመጠቀም
°ንኮቲን ያላቸውን መድኃኒቶችን መጠቀም ፤ (እነሱም - የንኮቲን ማስቲካ ፤ቆዳስር የሚደረግ ንኮቲን፤በመተንፈሻ የሚሰጥ ንኮቲን)እና ቡፕሮፒሆን በመጠቆም ማቆም ይቻላል።

አንስቴዢያ ምን መሆን አለበት ?

°ሲጋራ ከማጨስ ጋራ ተያይዞ የሚመጡ ችግሮችን ለማስወገድ ተመጣጣኝና ተማራጭ አንስቴዢያ መጠቀም ያስፈልጋል ።
°ግማሽ አንስቴዢያ(Local or Regional Anesthesia) ቢሆን ይመረጣል ። በቂና ታማሚውን የሚመጥን የሕመም ማስታገሻ ዘዴ(ዎች) መኖር አለበት።

ከአንስቴዢያ/ቀዶሕክምና በሗላ

- ከፍተኛ የሆነ የሕመም ማስታገሻዎች ልያስፈልግ ይችላል
- የጉበትና የኩላሊት በሽታዎች ልባባሱ ስለምችሉ ጥንቃቄ ያስፈልጋል
- የመተንፈሻ አካላትና ልብ ላይ ልከሰቱ የሚችሉትን ነገሮች መከታተልና መቆጣጠር ያስፈልጋል
- ታማሚው የአካል እንቅስቃሴ በግዜ መጀመር አለበት

Tamboo xuuxuu fi baqaqsanii Wal'aanuu/Aniisteeziyaa

Addunyaa guututti namootni gara miliyoona 5tti lakkaa’aman sababa tamboo xuuxuun walqabatuun waggaa waggaatti ni boqatu. Biyya Ameerikaatti namootni miliyoona 42 (18%) ol ta’an xaamboo ni xuuxu. Isaan keessaas walakkaan isaanii sababuma

10/06/2022

08/06/2022

ያለ መድኃኒት የወሊድ ህመምን ለመፍታት ብዙ መንገዶች አሉ ። እነዚህ ቴክኒኮች የመወጠርን ህመም አያቆሙም ነገር ግን የበለጠ ዘና እንዲሉ እና የምጥ ህመምን በተሻለ ሁኔታ ለመቋቋም እንዲችሉ ሊረዱዎት ይችላሉ ።

አማራጮች የሚከተሉትን ያካትታሉ ።

1. የመዝናኛ እንቅስቃሴዎች

2. የመተንፈስ ዘዴዎች

3. መራመድ : መንቀሳቀስ ወይም አቀማመጥ መቀየር

4. ከባለሙያው ወይም ከሚወዱት ሰው የማያቋርጥ ድጋፍ ማግኘት

5. ማሸት ወይም መንካት

6. የበረዶ ማሸጊያዎችን ወይም ሙቀትን ወደ ጀርባዎ ወይም ሌሎች የሰውነት ክፍሎች ላይ ማድረግ

7. 'ሙዚቃ 'ማዳመጥ

ምጥ እየገፋ ሲሄድ እና ምጥ እየጠነከረ :እየበዛ ሲሄድ አንዳንድ እናቶች መድኃኒት ይመርጣሉ ።

በወሊድ ጊዜ (epidural analgesia ) ጥቅም ላይ ሊውል የሚችል አንዱ ዘዴ ነው።

የምጥ ህመም እርሰዎ ከጠበቁት በላይ ኃይለኛ ሊሆን ይችላል ወይም በተለየ መንገድ ሊጎዱ ይችላል ። የምጥ ህመም ለመቆጣጠር እቅድ ቢኖራችሁም ምጥ እየገፋ ሲሄድ ሊቀይሩት ይችላሉ ወይም የጤና እንክብካቤ አቅራቢዎ በመጀመሪያው እቅድዎ ውስጥ የሌለ የ ህመም ማስታገሻ አማራጭን እንዲጠቁም ሊገፋፋው ይችላል ። መውለድ የጽናት ፈተና አይደለም ! ስለ ምጥ ህመም ስለሚቆጣጠር አማራጮች የበለጠ ባወቅን ቁጥር ምጥ ለመቋቋም የበለጠ ዝግጁ እንሆናለን ።

ስለዚህ የወሊድ ህመም ለመቆጣጠር ዋናው ነጥብ ምንድነው ?

የህመም መቆጣጠር ዘዴው .....

- ዘዴው ውስጥ ምን ያስከትላል ?

- እንዴት ይነካኛል ?/ ይጎዳኛል ?

- መራመድ እችላለሁ ?

- ልጄን እንዴት ይነካዋል ?

- ሊከሰቱ የሚችሉ የጎንዮሽ ጉዳቶች ምንድናቸው ?

- ምን ያህል በፍጥነት ይሠራል ?

- ለምን ያህል ግዜ ይቆያል ?

- ካልሰራስ?

- የጉልበት ቆይታዬን ይጨምራል ?

- ከወሊድ በኃላ ልጄን ጡት ማጥባት እችላለሁን?

በምጥ ወቅት ባለቤትዎ:አጋርዎ : የቤተሰብዎ አባል:ጓደኛዎ ድጋፍ ሰጭ ሆኖ እንዲያገለግሉ ያቅዱ።

ለመውለድ ወደ ሆስፒታል ወይም የወሊድ ማእከል ሲደርሱ ከዚህ ሰው እና ከጤና ባለሙያው ጋር የእርስዎን እቅድ ይከልሱ።

©Fayyaan faaya - Fayyummaa

01/04/2022

Fiddoo akka malee nama qabu/dhiphaa kan ta’e uffachuun dhukkubbii dugdaa akka jiraatu taasisuu ni danda'a !
© Fayyummaa

Fayyaa Keessan Ta'aa❤

26/03/2022

Yeroo hunda ganama ganama ciree osoo hin nyaatiin bishaan burcuqqoo 2 dhuguun ulfaatinni qaama akka hir'atu ni gargaara.

25/03/2022

Tamboo xuuxuun umrii namaa waggaa kudhaniin ni xiqqeessa.
Umrii keessan waggaa afurtama dura yoo tamboo xuuxuu dhiistan carraan sababa tambootiin miidhamuu qaama keessanii 90% ni xiqqaata!

Kanaaf hin tamboo hin xuuxinaa!