07/02/2026
🚨 በረንዳ ላይ በሚሸጥ የቡና ሲኒ እና የምግብ ቁሳቁሶ ሄፓታይተስ ኤ እና ሄፓታይተስ ሲ የመተላለፍ እድላቸዉ ምን ያህል ነዉ?
======================
🛑ሰሞኑን እንደሚታወቀዉ በሀገራችን የሄፓታይተስ ኤ እና የሄፓታይተስ ሲ ስርጭት እየጨመረ መሆኑን ከተለያዩ የመረጃ ምንጮች ማግኘት ችለናል። በረንዳ ላይ ቡና መጠጣትና ምግብ ዉጭ መመገብ ደግሞ የሁላችንም የኑሮ ዘይቤ በመሆኑ ጭንቀቱን ከፍ ያደርገዋል።
🛑 ለመሆኑ እነዚህ የጉበት ቫይረሶች በቡና ሲኒና በምግብ ቁሳቁሶ የመተላለፍ ዕድላቸዉ ምን ያህል ነዉ?
👉ሄፓታይተስ ኤ
===============
🛑 በመንገድ ላይ ከሚሸጥ የቡና ስኒ የሄፓታይተስ ኤ ቫይረስ የመያዝ እድሉ በአጠቃላይ ዝቅተኛ ቢሆንም፣ ሙሉ በሙሉ ግን ዜሮ አይደለም። ይህም እንደየአካባቢው የንጽህና አጠባበቅ ደረጃ፣ የውሃ ጥራት እና የሻጩ የግል ንጽህና ይወሰናል። ሄፓታይተስ ኤ የሚተላለፈው በቆሻሻና በአፍ ንክኪ (fecal-oral route) ሲሆን፣ ይህም ማለት ቫይረሱ በበሽታው ከተያዘ ሰው ሰገራ ወደ ሌላ ሰው አፍ ሲገባ ነው።
⭕️ለስጋት የሚዳርጉ ሁኔታዎች እና የመተላለፊያ መንገዶች
1. የተበከለ ውሃ፦ በመንገድ ላይ በሚካሄዱ የንግድ እንቅስቃሴዎች ውስጥ ዋነኛው ስጋት ስኒዎችን ለማጠብ ወይም ቡናውን ለማፍላት የተበከለ ውሃ መጠቀም ነው።
2. ደካማ የእጅ ንጽህና፦ አንድ ሻጭ በቫይረሱ የተያዘ ከሆነ (ምንም ምልክት ባያሳይ እንኳ)፣ መጸዳጃ ቤት ከተጠቀመ በኋላ እጁን በትክክል ካልታጠበ ቫይረሱን ወደ ስኒው፣ ማንኪያው ወይም የቃሚው እጀታ ሊያስተላልፍ ይችላል።
3. የጋራ ወይም በትክክል ያልታጠቡ ስኒዎች፦ ስኒዎችን በጋራ መጠቀም ወይም በትክክል አለማጠብ (ለምሳሌ፦ በሚፈላ ውሃ ፋንታ በአንድ ባልዲ ለብ ባለ ውሃ ብቻ ማለቅለቅ) ቫይረሱ እንዲሰራጭ ያደርጋል።
4. በቁሶች ላይ የመቆየት አቅም፦ ቫይረሱ እንደ ስኒ ባሉ ነገሮች ላይ ለበርካታ ወራት ሊቆይ ይችላል።
👉 ስጋትን የሚቀንሱ ሁኔታዎች
=======================
1. ለሙቀት ተጋላጭ መሆኑ፦ የሄፓታይተስ ኤ ቫይረስ በ85°C ሙቀት ውስጥ ቢያንስ ለ1 ደቂቃ ሲቆይ ይሞታል። ስለዚህ በሚፈላ ውሃ የተዘጋጀ ቡና፣ ስኒው ቡናው ከተቀዳ በኋላ በሌላ መንገድ ካልተበከለ በስተቀር በአጠቃላይ ደህንነቱ የተጠበቀ ነው።
2. የመከሰት ድግግሞሽ፦ ምንም እንኳን በምግብ አማካኝነት የሚከሰቱ የሄፓታይተስ ኤ ወረርሽኞች ቢኖሩም፣ በብዙ የበለጸጉ አካባቢዎች በብዛት አይታዩም።
👉 የመከላከያ እርምጃዎች
====================
⭕️ስጋቱን ለመቀነስ የሚከተሉትን ማድረግ ይመከራል፦
- ሻጩ ንጹህና:- የሚፈስ ውሃ መጠቀሙን እርግጠኛ መሆን።
- ከተቻለ ለአንድ ጊዜ ብቻ የሚያገለግሉ (disposable) ስኒዎችን መጠቀም።
- የንጽህና አጠባበቅ ደካማ ወደሆነባቸው አካባቢዎች የሚጓዙ ከሆነ የሄፓታይተስ ኤ ክትባት መውሰድ።
👉 ሄፓታይተስ ሲ
================
🛑 በመንገድ ላይ ከሚሸጥ የቡና ስኒ የሄፓታይተስ ሲ (HCV) ቫይረስ የመያዝ እድሉ እጅግ በጣም ዝቅተኛ ነው፤ እንዲያውም በተለመደው የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ውስጥ እንደሌለ ሊቆጠር ይችላል።
🛑 ሄፓታይተስ ሲ በደም አማካኝነት የሚተላለፍ ቫይረስ ሲሆን፣ ከአንዱ ወደ ሌላው ለመተላለፍ በቀጥታ የደም ንክኪን ይፈልጋል። ቫይረሱ በምራቅ፣ በሳል፣ በማስነጠስ ወይም ምግብና መጠጥን አብሮ በመጠቀም አይተላለፍም።
⭕️ ስጋቱ እጅግ ዝቅተኛ የሆነባቸው ምክንያቶች፦
1.የመተላለፊያ መንገድ፦ ቫይረሱ ወደ ሌላ ሰው የደም ዝውውር ሥርዓት ውስጥ መግባት ያለበት ሲሆን፣ ይህም አብዛኛውን ጊዜ የሚከሰተው በተቆረጠ ቁስል ወይም በተላጠ ቆዳ ላይ ከፍተኛ መጠን ያለው በቫይረሱ የተበከለ ደም ሲያርፍ ነው።
2. በምራቅ አይተላለፍም፦ ሄፓታይተስ ሲ በምራቅ አማካኝነት አይተላለፍም።
3. በንክኪ የመቆየት ዕድል፦ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ቫይረሱ በደረቅ ስፍራ ላይ ለጥቂት ቀናት ሊቆይ ቢችልም፣ ከሰውነት ውጭ ሊራባ አይችልም። በተጨማሪም በታጠበ ስኒ ላይ ሊኖር የሚችለው የቫይረስ መጠን ለበሽታው ሊያጋልጥ አይችልም።
4.በተራ ንክኪ አይተላለፍም፦ የመመገቢያ ቁሳቁሶችን፣ ሳህኖችን ወይም የመጠጫ ብርጭቆዎችን አብሮ በመጠቀም ሄፓታይተስ ሲ አይይዝም።
⚠️የጥንቃቄ እርምጃዎች፦
==================
ማንኛውም የምግብ አገልግሎት የሚሰጥ አካል፣ የመንገድ ላይ ሻጮች ስኒዎችን እና ቁሳቁሶችን በሳሙና እና በውሃ ማጠብ ይኖርባቸዋል። ይህም መሰል ቫይረሶች እንዳይተላለፉ ለመከላከል በቂ ነው።
