14/01/2026
Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro yn falch o gyhoeddi mai Canolfan Haemoffilia Caerdydd, sydd wedi'i lleoli yn Ysbyty Athrofaol Cymru, yw’r cyfleuster cyntaf yng Nghymru i ddarparu therapi genynnau chwyldroadol i glaf â hemoffilia.
Mae'r garreg filltir hon yn nodi datblygiad mawr wrth drin hemoffilia, gan gynnig gobaith newydd i gleifion sy'n byw gyda'r cyflwr gydol oes hwn.
Mae hemoffilia, sy'n fwy cyffredin mewn dynion, yn anhwylder gwaedu etifeddol prin sy'n atal gwaed person rhag ceulo'n iawn oherwydd diffyg protein a elwir yn 'ffactor ceulo'. Mae dau brif fath: Haemoffilia A, sy'n effeithio ar oddeutu 1 o bob 5,000 o ddynion a Haemoffilia B, sy'n effeithio ar 1 o bob 30,000 o ddynion. Mae ffurfiau difrifol o'r cyflwr yn achosi gwaedu’n ddigymell yn y cymalau, cyhyrau, a hyd yn oed yr ymennydd. Hyd yn hyn, mae cleifion wedi dibynnu ar arllwysiadau mewnwythiennol ataliol gydol oes o ffactor ceulo - yn aml sawl gwaith yr wythnos - a all roi baich trwm arnynt a golygu bod amser hir yn cael ei dreulio mewn lleoliad ysbyty.
Bydd y claf cyntaf yng Nghymru nawr yn derbyn Hemgenix (Etranacogene dezaparvovec), therapi genynnau a gymeradwywyd ar gyfer trin oedolion â Hemoffilia B difrifol a chymedrol ddifrifol. Mae'r arllwysiad mewnwythiennol unwaith wedi'i gynllunio i gyflwyno genyn sy’n gweithio sy'n gyfrifol am gynhyrchu Ffactor IX, y protein ceulo sydd ar goll mewn cleifion â'r math hwn o'r cyflwr.
Mae Canolfan Hemoffilia Caerdydd, lle mae'r driniaeth yn cael ei gweinyddu, wedi'i dynodi'n "ganolfan" genedlaethol ar gyfer therapi genynnau yng Nghymru. Gall cleifion o ranbarthau eraill yng Nghymru deithio i Gaerdydd ar gyfer yr arllwysiad untro ac yna cael eu monitro yn barhaus yn eu canolfannau hemoffilia lleol, tra'n parhau i gydgysylltu'n agos â thîm arbenigol Caerdydd.
Dywedodd yr Hematolegydd Ymgynghorol Dr Samya Gwen Obaji, Arweinydd Oedolion a Chyd-gyfarwyddwr Canolfan Hemoffilia Caerdydd:
"Mae hwn yn gam sylweddol ymlaen yn ein gallu i reoli hemoffilia B a allai newid bywyd i rai o'n cleifion. Mae hefyd yn ardystiad i'r cynnydd mewn triniaethau sydd ar gael i gleifion hemoffilia yn y DU ac mae hon yn adeg gyffrous.
"Gwnaed gweinyddu'r dos cyntaf o Hemgenix yng Nghaerdydd yn bosibl trwy gefnogaeth y Cyd-bwyllgor Comisiynu GIG Cymru a'r cydweithrediad traws-ganolfan rhwng Caerdydd lle cafodd y claf ei drin, ac Ysbyty Singleton, Abertawe, eu canolfan hemoffilia leol. Rydym yn hynod falch o allu cyflwyno'r therapi hwn yng Nghymru."
Mae'r therapi yn caniatáu i gleifion gyflawni lefelau normal neu bron yn normal o Ffactor IX, sy'n golygu efallai na fydd angen triniaeth broffylactig rheolaidd arnynt mwyach nac y byddent yn dioddef o episodau gwaedu digymell a all niweidio cymalau ac arwain at anabledd.
Dywedodd Nigel, a gafodd ddiagnosis o hemoffilia pan oedd ond yn un ar ddeg mis oed, a fydd y claf cyntaf yng Nghymru i dderbyn y therapi genynnau:
"Mae cael y cyfle i dderbyn therapi genynnau mor anhygoel. Mae hon yn driniaeth arloesol ac mae bod yn gyntaf yn anrhydedd, ond hefyd yn gyfrifoldeb. Rwy'n ymwybodol iawn y bydd fy mhrofiad yn helpu i lywio'r hyn a ddaw nesaf i eraill yng Nghymru a thu hwnt.
"Rwyf wedi derbyn pigiad wythnosol i atal fy ngwaedu ers cyhyd ag y gallaf gofio, ond mae bod y person cyntaf yng Nghymru i dderbyn therapi genynnau ar gyfer hemoffilia B wedi golygu diwedd ar hynny. Nid yw hyn yn iachâd yn yr ystyr draddodiadol, ond mae'n golygu nad oes rhaid i mi roi pigiad i fy hunan yn wythnosol mwyach. Yn hytrach na disodli'r ffactor tolchennu coll dro ar ôl tro, mae therapi genynnau yn rhoi i'm corff y cyfarwyddiadau y mae wedi bod yn brin ohonynt erioed - gan ei alluogi i gynhyrchu ffactor IX ei hun.
"Yn bennaf oll, rwy'n teimlo'n falch - yn falch o ba mor bell y mae triniaeth wedi dod, yn falch o'r clinigwyr a'r ymchwilwyr a wnaeth hyn yn bosib, ac yn falch o fod mewn cyfnod lle gall byw gyda hemoffilia B difrifol ddechrau edrych yn wahanol iawn o'r diwedd."
Er bod triniaethau newydd eraill wedi gwella ansawdd bywyd, mae angen rheolaeth ychwanegol arnynt o hyd ar gyfer achosion gwaedu er y driniaeth neu ar gyfer ymyriadau llawfeddygol. Mae therapi genynnau yn cynrychioli newid patrymol, gan gynnig y potensial ar gyfer iachâd swyddogaethol yn hytrach na thriniaeth barhaus.
Yng Nghymru, mae cyflwyno Hemgenix yn cael ei gefnogi gan Therapïau Datblygedig Cymru drwy ymdrechion cydgysylltiedig ar draws y system, gan gynnwys ariannu rolau allweddol i feithrin gallu clinigol a gweithredol.
Dywedodd Suzanne Rankin, Prif Weithredwr Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro ac Uwch Swyddog Cyfrifol ar gyfer Rhaglen Therapïau Datblygedig Cymru:
“Rydym yn falch o gydnabod ymroddiad eithriadol y Ganolfan Hemoffilia a'r tîm Fferylliaeth yn Ysbyty Athrofaol Cymru, y mae eu harbenigedd a'u tosturi wedi bod yn ganolog wrth ddarparu gofal eithriadol i gleifion. Mae eu hymrwymiad diflino wedi sicrhau bod unigolion sy'n byw gyda hemoffilia yn derbyn y safonau uchaf o driniaeth a chefnogaeth. Rydym hefyd yn estyn diolch o galon i'n partneriaid gwerthfawr, gan gynnwys Therapïau Datblygedig Cymru a Chydbwyllgor Comisiynu GIG Cymru, y mae eu cydweithrediad a'u cefnogaeth wedi bod yn hanfodol wrth gryfhau gwasanaethau. Gyda'i gilydd, mae'r ymdrechion hyn yn adlewyrchu cenhadaeth a rennir i wella bywydau a hyrwyddo gofal."
