19/05/2026
Kiedy życie zaczyna kręcić się wokół uzależnienia bliskiej osoby
Twoje życie może stopniowo zacząć skupiać się wokół nałogu dziecka, partnera, męża, żony albo innej bliskiej osoby. W pewnym momencie głównym celem staje się kontrolowanie tego, czy ktoś pije, bierze narkotyki, gra, kłamie, wróci do domu, dotrzyma obietnicy, pójdzie do pracy albo podejmie leczenie.
Tak jak życie osoby uzależnionej zaczyna kręcić się wokół substancji albo nałogowego zachowania, tak życie osoby współuzależnionej zaczyna kręcić się wokół osoby uzależnionej. Wtedy własne potrzeby, zdrowie, sen, emocje, praca, relacje i codzienność schodzą na dalszy plan.
Uzależnienie jednej osoby wpływa na całą rodzinę. Każdy domownik próbuje jakoś przystosować się do sytuacji. Jedni zaprzeczają, inni kontrolują, jeszcze inni milczą, usprawiedliwiają, ukrywają problem albo próbują utrzymać rodzinę w całości za wszelką cenę.
Podczas sesji bardzo często padają zdania:
„To dobre dziecko, tylko to jego nowe towarzystwo. Gdyby nie oni, ona by nie brała.”
„Mąż ma stresującą pracę, więc nic dziwnego, że po pracy pije. Wiem, że ma problem, ale jak nie wypije, to jest jeszcze gorzej, więc sama mu nalewam. Pije i idzie spać, a my mamy spokój w domu.”
„Moje dziecko na pewno nie zażywa narkotyków. Jest na to za mądre. To, co znalazłam, na pewno należy do kolegów.”
„Ma 14 lat i wyrzucił mnie z pokoju, wyzywał, ale to taki wiek. Dorasta.”
To są zdania, za którymi bardzo często stoi lęk, bezradność, wstyd, poczucie winy i ogromna potrzeba odzyskania kontroli.
Fazy wchodzenia we współuzależnienie często wyglądają podobnie:
Najpierw pojawiają się bezskuteczne interwencje i szukanie powodów uzależnienia bliskiej osoby.
Potem rodzina zaczyna izolować się od otoczenia, ukrywać problem i koncentrować się na utrzymaniu pozorów normalności.
Następnie pojawia się coraz silniejsze kontrolowanie osoby uzależnionej: sprawdzanie, śledzenie, wąchanie, przeglądanie telefonu, wymuszanie obietnic.
Na końcu może pojawić się poddanie, czyli pogodzenie się z patologiczną sytuacją i życie tak, jakby nic już nie dało się zmienić.
Współczesne badania nad rodzinami osób uzależnionych pokazują, że przewlekłe życie w napięciu, chaosie i nieprzewidywalności wpływa nie tylko na emocje, ale także na funkcjonowanie układu nerwowego, sen, koncentrację, zdrowie somatyczne i zdolność podejmowania racjonalnych decyzji. Osoby współuzależnione często funkcjonują w stanie długotrwałej mobilizacji: czekają, przewidują, kontrolują, gaszą pożary i zapominają o sobie.
Często jest tak, że członkowie rodziny osoby uzależnionej przystosowują się do destrukcyjnych zachowań i sami zaczynają działać przeciwko sobie. Przestają odpoczywać. Przestają mówić prawdę. Przestają mieć własne życie. Cała energia psychiczna zostaje skierowana na osobę uzależnioną.
Jeśli chcesz, aby osoba uzależniona przestała pić, brać narkotyki, grać lub niszczyć siebie, najpierw musisz przyjrzeć się temu, co dzieje się w twoim systemie rodzinnym. Co działa, a co nie działa. Co naprawdę pomaga, a co tylko podtrzymuje uzależnienie.
Terapia pozwala zrozumieć, dlaczego ciągle powielasz te same zachowania, dlaczego dajesz kolejne szanse, dlaczego usprawiedliwiasz, dlaczego milczysz, dlaczego kontrolujesz i dlaczego tak trudno powiedzieć: stop.
Z mojego doświadczenia terapeutycznego wynika, że najbardziej widoczna zmiana w zachowaniu nastolatków i dorosłych osób uzależnionych bardzo często pojawia się wtedy, kiedy rodzice lub partnerzy również podejmują terapię albo korzystają z grup wsparcia dla osób współuzależnionych.
„Moja mama przestała palić papierosy. Widzę, że zależy jej na mnie i że sama też się stara. Ja też będę się starała, żeby nie wrócić do narkotyków.”
„Rodzice pozbyli się alkoholu z domu i powiedzieli, że u nas nie będzie się piło. Nawet na urodzinach. Uwierzy Pan?”
To nie są częste sytuacje, ale kiedy się pojawiają, pokazują coś bardzo ważnego: zmiana w rodzinie może stać się początkiem zmiany w osobie uzależnionej.
Dlaczego warto podjąć terapię jako rodzic lub partner osoby uzależnionej?
Możesz zdobyć wiedzę na temat uzależnienia bliskiej osoby i realnych możliwości pomocy.
Możesz zrozumieć, które zachowania dziecka, partnera lub partnerki wynikają z uzależnienia.
Możesz zobaczyć, na co masz wpływ, a na co wpływu nie masz.
Możesz nauczyć się rozmawiać z osobą uzależnioną bez błagania, gróźb, szantażu i ciągłych awantur.
Możesz nauczyć się wspierać trzeźwienie bez przejmowania odpowiedzialności za cudze życie.
Możesz odzyskać kontakt ze sobą.
Objawy współuzależnienia bywają mniej widoczne niż objawy uzależnienia. Nie zawsze widać je na zewnątrz. Często są ukryte pod pozorami zaradności, troski, poświęcenia i odpowiedzialności.
Sprawdź, czy te zdania są ci bliskie:
Rodzina i znajomi nie wiedzą, co naprawdę dzieje się w moim domu.
Nie mogę skupić się na pracy.
Nie mówię nikomu, że moje dziecko bierze, że partner pije, że dochodzi do awantur.
Kłamię, szukam wymówek i usprawiedliwiam bliską osobę.
Odcinam się od własnych emocji: złości, smutku, żalu, wstydu, bezsilności i osamotnienia.
Nie rozmawiam z domownikami o uzależnieniu.
Mam huśtawki emocjonalne, chaos, poczucie winy i wstydu.
Czuję się emocjonalnie zależna albo zależny od osoby uzależnionej.
Myślę i martwię się za nią.
Jej problemy stają się moimi problemami.
Słyszę: „To przez ciebie piję”, „Jesteś beznadziejną matką”, „Gdybyście się nie rozwiedli, to bym nie brał”.
Doświadczam przemocy psychicznej, poniżania, wyzywania, szarpania, popychania albo zastraszania.
Kontroluję osobę uzależnioną: sprawdzam jej rzeczy, telefon, rozmowy, kieszenie, zapach, zachowanie.
Wymuszam obietnice: „Przyrzeknij, że to ostatni raz”, a potem znowu daję kolejną szansę.
Cała moja uwaga jest skupiona na osobie uzależnionej.
Nie wyjeżdżam, nie odpoczywam, czekam w nocy na jej powrót.
Czuję się lekceważona albo lekceważony.
Odczuwam apatię, stany depresyjne, brak radości życia.
Mam zaburzenia snu.
Zaczynam sięgać po leki uspokajające, nasenne, alkohol, papierosy albo jedzenie, żeby przetrwać napięcie.
Pojawiają się bóle głowy, brzucha, objawy nerwicowe, zaburzenia odżywiania, napięcie w ciele i przewlekłe zmęczenie.
Jeśli te zdania opisują twoje życie, nie warto czekać. Współuzależnienie nie mija samo tylko dlatego, że bardzo kochasz bliską osobę. Ono często się pogłębia, jeśli nie zostanie nazwane i zatrzymane.
Terapia osób współuzależnionych pomaga odzyskać stabilność emocjonalną, spojrzeć realnie na sytuację i zacząć podejmować adekwatne działania.
Nie masz pełnego wpływu na to, czy partner przestanie pić. Nie masz pełnego wpływu na to, czy dziecko sięgnie po narkotyki. Nie masz pełnego wpływu na to, czy bliska osoba podejmie leczenie.
Masz wpływ na siebie.
Masz wpływ na swoje granice.
Masz wpływ na swoje decyzje.
Masz wpływ na to, czy dalej będziesz ratować cudze życie kosztem własnego.
Twoja zmiana nie gwarantuje natychmiastowej zmiany drugiej osoby, ale bardzo często przerywa dotychczasowy układ, w którym uzależnienie mogło spokojnie funkcjonować dalej.
mgr Piotr Przybylski – Specjalista Psychoterapii Uzależnień i Współuzależnień, DDA/DDD; pedagog opiekuńczo-specjalny i resocjalizacji; terapeuta zajęciowy (hipoterapia); certyfikowany koordynator programu CANDIS. Ponad 30 lat pracy klinicznej. Prawie dwie dekady pracy w ośrodku stacjonarnym „Nowy Dworek” w Polsce; następnie Poradnia Zdrowia Psychicznego – Uzależnień i Współuzależnień w Poznaniu. Obecnie prywatna praktyka „Pomarańczowy Gabinet” w Anglii — praca stacjonarna i online z osobami uzależnionymi, współuzależnionymi oraz dorosłymi dziećmi z rodzin dysfunkcyjnych. Praca online na całym świecie.
