17/06/2025
ბავშვების ფსიქოლოგიური და სოციალური ჩამოყალიბება მნიშვნელოვნად განსხვავდება მოზარდობისწინა (დაახლოებით 6-დან 11 წლამდე) და მოზარდობის (დაახლოებით 12-დან 18 წლამდე) პერიოდში. თითოეულ ეტაპს აქვს თავისებური განვითარების ამოცანები, საჭიროებები და სირთულეები. ქვემოთ მოცემულია ამ ორი პერიოდის შედარებითი ანალიზი ფსიქოლოგიური და სოციალური ჭრილში:
📌 მოზარდობისწინა პერიოდი (6–11 წელი)
🔹 ფსიქოლოგიური თავისებურებები:
კოგნიტური განვითარება: ბავშვი გადადის ოპერაციების ეტაპზე (პიაჟეს მიხედვით), შეუძლია ლოგიკური მსჯელობა კონკრეტულ სიტუაციებზე. იწყება გააზრებული აზროვნება.
თვითშეფასება და იდენტობა: იხვეწება „მე“-ს შეგრძნება, ბავშვი იწყებს საკუთარი უნარების შეფასებას და მათ შედარებას სხვებთან.
ემოციური განვითარება: იზრდება ემოციების კონტროლის უნარი. ბავშვი სწავლობს თანაგრძნობას, პასუხისმგებლობას, სირცხვილისა და დამსახურების განცდას.
🔹 სოციალური თავისებურებები:
სოციალიზაცია და მეგობრობა: მეგობრობა ხდება უფრო სტაბილური და მნიშვნელობიანი. ბავშვი სწავლობს კოლექტივში ყოფნის ნორმებს.
სკოლა და ავტორიტეტი: მასწავლებელი და თანატოლები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ სოციალურ ჩამოყალიბებაში.
როლის სწავლა: ბავშვი სწავლობს სოციალური როლების (მაგ., მოსწავლის, მეგობრის, ოჯახის წევრის) შესრულებას.
📌 მოზარდობის პერიოდი (12–18 წელი)
🔹 ფსიქოლოგიური თავისებურებები:
იდენტობის კრიზისი: ე. ერიკსონის მიხედვით, მთავარი ამოცანაა „იდენტობა პიროვნული დაბნეულობის წინააღმდეგ“. მოზარდი ცდილობს იპოვოს საკუთარი ადგილი საზოგადოებაში.
აბსტრაქტული აზროვნება: შემოაქვს ჰიპოთეზური და კრიტიკული აზროვნება (პიაჟეს ფორმალური ოპერაციების სტადია).
ემოციური დისბალანსი: ჰორმონალური ცვლილებების გამო ხშირია ემოციური რყევები, თვითშემეცნების მაღალი დონე და თვითკრიტიკა.
🔹 სოციალური თავისებურებები:
თანატოლთა გავლენა: მეგობრების ჯგუფი ხშირად ხდება მშობელზე მნიშვნელოვანი და გავლენიანი.
ავტონომიის მოთხოვნა: მოზარდი ცდილობს გახდეს დამოუკიდებელი, ხშირად გამოხატავს პროტესტს ავტორიტეტის მიმართ.
სოციალური როლების ექსპერიმენტირება: მოზარდი იკვლევს სხვადასხვა იდენტობას (პოლიტიკურ, პროფესიულ, სქესობრივ და სხვ.).
საბოლოოდ, ბავშვობის ორივე ეტაპი ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული და თითოეულს თავისი მნიშვნელობა აქვს ადამიანის ჩამოყალიბებაში. ჯერ ხდება საკუთარი შესაძლებლობების გაცნობიერება და შემდეგ – თვითიდენტობის ძიება.
