16/09/2022
Το σώμα και οι αμαρτίες του
Μέσα από θεραπευτικές και μη συζητήσεις παρατηρώ πόσο εγκλωβιστικό μπορεί να γίνει το σώμα μας. Όχι από μόνο του, αλλά από τις ταυτότητες και τα νοήματα που χτίζονται γύρω του κοινωνικά και διαπροσωπικά. Τι σημαίνει τελικά το σώμα και η μορφή του; Πως έχει ταυτιστεί η υγεία με συγκεκριμένους τύπους σώματος; Και πως πρέπει να νιώθουμε όταν το σώμα μας δεν ανταποκρίνεται σε αυτό; Εδώ έρχονται μάλιστα να προστεθούν συμπτώματα που αναδύονται ολοένα και περισσότερο τις τελευταίες δεκαετίες, που ψυχιατρικά ταξινομούνται ως διαταραχές πρόσληψης τροφής, που έχουν ως βασικό χαρακτηριστικό τους μια συνεχή και βασανιστική ενασχόληση με το σώμα.
Αντιμετωπίζουμε συχνά το σώμα σχεδόν με μίας μορφής θρησκευτική ηθική, το σώμα που πρέπει να τιθασεύσουμε, να ελέγξουμε την τέρψη του, το σώμα που μας κολάζει και μας οδηγεί στην αμαρτία μέσω του φαγητού και της απόλαυσης. Λίγες είναι οι φορές που αναρωτιόμαστε τι έχει ανάγκη, τι θα το ευχαριστήσει, και αυτό συχνά ακολουθείτε από μια σειρά ενοχών. Η σχέση που αναπτύσσουμε με το σώμα μας παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στο πως ζούμε και στη σχέση που αναπτύσσουμε με την απόλαυση. Κι εδώ έρχεται το δικαίωμα στην απόλαυση, το οποίο συχνά αμφισβητείται είτε κοινωνικά είτε από μια εσωτερικευμένη ενοχικότητα.
Πρόσφατα διάβασα μια συλλογή κειμένων στο βιβλίο «Πολιτικά χοντρέλες – Διαστάσεις του Πάχους ως πολιτική ταυτότητα» (Συλλογικό, 2017) με τις προσωπικές και πολιτικές αφηγήσεις τεσσάρων γυναικών που εστιάζουν σε αυτή τους την ταυτότητα. Μία από τις συγγραφείς μιλάει για την «ενοχική χοντρότητα» με την οποία αντιλαμβανόταν τον εαυτό της και η οποία ήταν βαθιά ριζωμένη. Μία από τις συγγραφείς θέτει το ζήτημα με εκκωφαντικό τρόπο: «Ας μιλήσουμε επιτέλους για τον ελέφαντα στο δωμάτιο: το πάχος ΔΕΝ είναι αστείο, ΔΕΝ είναι σημάδι αποτυχίας, ΔΕΝ είναι σιχαμένο. Σιχαμένη είναι η χοντροφοβία, και το φαινομενικά αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε ατόμου να σχολιάζει αρνητικά τα χοντρά σώματα.» Μέσα από τις αφηγήσεις τους οι συγγραφείς αναδεικνύουν και την πολυπλοκότητα της συνύπαρξης και άλλων μειονοτικών ταυτοτήτων, όπως της θηλυκής, της ομοφυλόφιλης, της φυλετικής και πως βιώνεται σε πολλά επίπεδα ο ρατσισμός.
Σίγουρα οι θηλυκότητες έχουν επηρεαστεί, γαλουχηθεί και καταπιεστεί περισσότερο ανά τα χρόνια από τα πρότυπα ομορφιάς και τις πολυάριθμες απαιτήσεις γύρω από τα σώματα τους. Παρόλα αυτά τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερο βρίσκονται στο στόχαστρο τέτοιων απαιτήσεων και οι αρρενοπώτητες. Το ιδανικό αντρικό σώμα που προωθείται ταυτίζεται με το μυώδες σώμα σε συνάρτηση με τον αντρικό παραδοσιακό ρόλο του δυνατού.
Είναι αισιόδοξο πως το τελευταίο διάστημα υπάρχουν πολλές φωνές που διαφοροποιούνται και μιλούν για την αποδοχή της διαφορετικότητας των σωμάτων και προσεγγίζουν με αυτόν τον τρόπο την υγεία και την ομορφιά. Πρόσφατα μια έφηβη που βλέπω θεραπευτικά μοιράστηκε μαζί μου πόσο σημαντικό της είναι να βλέπει στο instagram φωτογραφίες χωρίς φίλτρα που απεικονίζουν ρεαλιστικά τα σώματα.
Η εικόνα που έχουμε για τα σώματα δεν είναι κάτι το αντικειμενικό. Διαμορφώνεται μέσα από τα διάφορα συστήματα με τα οποία αλληλεπιδρούμε. Εκτός από το κοινωνικό σύστημα στο ιστορικό, πολιτισμικό και πολιτικό του πλαίσιο, ένα ακόμα βασικό σύστημα είναι η οικογένεια. Τι ακούσματα έχουμε σε σχέση με το δικό μας σώμα αλλά και για άλλα σώματα μεγαλώνοντας από τους οικείους μας; Ποια ήταν η σχέση της οικογένειας μας με το φαγητό, τι κανόνες υπήρχαν γύρω από αυτό; Πως εμπλέκονταν σε αυτό οι σχέσεις και τα συναισθήματα μας; Τι νοήματα υπήρχαν γύρω από το πώς είναι το κάθε σώμα – συνδεόταν αυτό με κάποια χαρακτηριστικά προσωπικότητας, με δυνατότητες εξέλιξης, επιτυχίες και αποτυχίες; Η κατανόηση της εμπειρίας μας είναι πολύ σημαντική ώστε να καταφέρουμε να χτίσουμε τη δική μας αφήγηση γύρω από το σώμα μας και τη σχέση μας με αυτό και να ξεχωρίσουμε τις δικές μας εσωτερικές φωνές που μας υπερασπίζονται και μας ενδυναμώνουν.
Χαριτάκη Δώρα
Ψυχολόγος – Συστημική ψυχοθεραπεύτρια
*Πίνακας του Paul Klee - Senecio or Head of a Man Going Senile, 1922
