14/03/2026
«Θα γίνει τρίτος;» με ρώτησε ένας μαθητής δημοτικού. Χρειάστηκα λίγα δευτερόλεπτα για να καταλάβω ότι εννοούσε τρίτο παγκόσμιο πόλεμο.
Τα παιδιά απορροφούν συνεχώς πράγματα που διαβάζουν, βλέπουν και ακούν και είναι απολύτως φυσικό να αντιλαμβάνονται ότι κάτι συμβαίνει. Αν αφήσουμε ένα μικρό παιδί να επεξεργαστεί τέτοιες πληροφορίες μόνο του, υπάρχει ο κίνδυνος να τα διογκώσει με τη φαντασία του και να καταλήξει σε ένα πολύ πιο τρομακτικό σενάριο.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μιλάμε μαζί τους για όσα συμβαίνουν στον κόσμο με τρόπο που ενημερώνει χωρίς να τα τρομοκρατεί και που διατηρεί την αίσθηση ασφάλειας που έχουν ανάγκη.
Ακολουθούν μερικές κατευθύνσεις που ευελπιστώ να βοηθήσουν:
1. Πριν μιλήσετε για τον πόλεμο
Πριν μιλήσετε στο παιδί σας, ξεκαθαρίστε ποιος είναι ο στόχος της συζήτησης, τι μήνυμα θέλετε να μεταδώσετε και τι συναίσθημα θέλετε να μεταφέρω;
2. Διαχειριστείτε πρώτα τα δικά σας συναισθήματα
Το συναίσθημα που θα μεταφέρετε εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς διαχειρίζεστε το δικό σας άγχος ή την αγωνία σας.
3. Ξεκινήστε από αυτά που ήδη ξέρουν
Μια πολύ καλή αρχή είναι μια απλή ερώτηση: «Τι έχεις ακούσει;» Ξεκινήστε την συζήτηση από εκεί που βρίσκεται το παιδί και όχι από εκεί που νομίζετε ότι βρίσκεται.
4. Προσοχή στα μέσα και τις συζητήσεις γύρω σας
Όταν βρίσκεστε με παιδιά, αποφύγετε την έκθεση σε εικόνες και ειδήσεις πολέμου όπως και τις συζητήσεις για δυσοίωνες προβλέψεις. Τα αυτάκια τους παραμονεύουν, αφουγκράζονται και επεξεργάζονται τόσο τι λέγεται όσο και πώς λέγεται.
5. Αναγνωρίστε την κρίση του παιδιού
Αν το παιδί έρθει και σας πει ότι άκουσε για πόλεμο, μην το διαψεύσετε. Το βάζετε σε μια διαδικασία να αμφισβητήσει τη δική του κρίση ενώ είναι σωστή. Αυτό μπορεί να κλονίσει την εμπιστοσύνη του σε εσάς όταν μάθει ότι είπατε ψέματα και την εμπιστοσύνη στον εαυτό του να αξιολογεί τις καταστάσεις.
6. Επιλέξτε τη διαφάνεια και την αλήθεια
Σε κόντρα των ημερών, επιλέξτε τη διαφάνεια, πάντα ανάλογα με την ηλικία του παιδιού. Είναι ευκαιρία να μάθουν να ελέγχουν τις πληροφορίες που ακούν. Μπορείτε να δείτε μαζί μια είδηση, να την συζητήσετε και να αναζητήσετε περισσότερες πηγές ενημέρωσης. Να μάθουν ότι πριν βγάλουμε συμπεράσματα, διαβάζουμε και βλέπουμε τα στοιχεία από διαφορετικές πλευρές.
7. Στα μικρά παιδιά, οι λέξεις μετράνε
Η επιλογή των λέξεων έχει μεγάλη σημασία. Χρησιμοποιήσετε λιγότερο φορτισμένες εκφράσεις. Αντί να πείτε ότι «πολεμούν», μπορείτε να πείτε ότι «μαλώνουν» ή ότι «υπάρχει μια μεγάλη διαμάχη μεταξύ τους». Ενώ μπορείτε να προσθέσετε: «Όλοι περιμένουμε να σταματήσει για να είναι οι άνθρωποι πιο χαρούμενοι».
8. Συγκεκριμενοποιήστε την απειλή
Στους φόβους βοηθάει η συγκεκριμενοποίηση. Μπορούμε να συγκεκριμενοποιήσουμε τη γεωγραφική απόσταση. Για παράδειγμα:
«Ναι, έχεις καταλάβει σωστά ότι εκεί πέρα μαλώνουν αυτή τη στιγμή. Ξέρεις πού βρίσκεται αυτή η χώρα;»
Μπορείτε να τους δείξετε στον χάρτη που βρίσκεται εκείνη η χώρα ή εκείνες οι χώρες και να εξηγήσετε ότι χρειάζεται αεροπλάνο για να φτάσει κανείς εκεί πέρα. Με αυτόν τον τρόπο βοηθάμε το παιδί να καταλάβει ότι ο κίνδυνος δεν βρίσκεται στο άμεσο περιβάλλον του.
9. Μην δίνετε απόλυτες εγγυήσεις
Φράσεις όπως «αυτό δεν θα συμβεί ποτέ εδώ», να αποφεύγονται. Δεν υπάρχουν εγγυήσεις και διακινδυνεύετε να γίνεται αναξιόπιστοι αν συμβεί αυτό που αποκλείσατε.
Αντί γι’ αυτό, προτιμήστε: «Κι εγώ το ίδιο θέλω. Κανείς δεν θέλει να μαλώνουν οι άνθρωποι. Όλοι θέλουμε να συζητάμε, να βρίσκουμε λύσεις και να ζούμε ειρηνικά».
10. Οικονομία λόγου: σύντομες και σαφείς εξηγήσεις
Κρατήστε τις εξηγήσεις σύντομες. Απλές και ξεκάθαρες. Τα παιδιά δεν χρειάζονται όλες τις λεπτομέρειες. Χρειάζονται κυρίως σαφήνεια και αίσθησης ασφάλειας.
11. Μην κρίνετε τα συναισθήματα του παιδιού
Αποφύγετε φράσεις όπως «μη φοβάσαι» και «δεν υπάρχει λόγος να νιώθεις έτσι» Τα συναισθήματα χρειάζονται αναγνώριση, όχι διόρθωση.
12. Το «δεν ξέρω» είναι αποδεκτή απάντηση
Δεν χρειάζεται να γνωρίζετε όλες τις απαντήσεις. Το «δεν ξέρω» είναι μια απολύτως θεμιτή, και συχνά πολύ χρήσιμη, απάντηση. Ένα δεν ξέρω και μια αγκαλιά, δείχνει ειλικρίνεια και ανοίγει χώρο για σκέψη και συζήτηση.
13. Χωρίς ενοχές στο παιχνίδι και ανεμελιά
Τα παιδιά χρειάζονται παιχνίδι και ανεμελιά. Στα δύσκολα χρειάζεται να ισορροπήσεις το δύσκολο με κάτι πιο ευχάριστο. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τα παιδιά αλλά και για εσάς. Οι ανάγκες μας δεν σταματούν να υπάρχουν ούτε σε καιρό πολέμου. Μπορεί να αλλάζει η ιεράρχησή τους αλλά συνεχίζουν να υπάρχουν.
Παραμένουν και περιμένουν.
Στο blog εξηγώ πιο αναλυτικά κάθε σημείο. Διαβάστε το πλήρες άρθρο εδώ:
“Θα γίνει τρίτος;” με ρωτάει ένας μαθητής δημοτικού. Χρειάστηκα λίγα δευτερόλεπτα για να καταλάβω ότι εννοούσε τρίτο παγκόσμιο πόλεμο. Με αφορμή την ερώτηση του, σ...