12/01/2026
Διάβασα το κείμενο του π. Χαράλαμπου Κοπανάκη και ένιωσα την ανάγκη να το μοιραστώ μαζί σας, γιατί αγγίζει ένα ζήτημα που επανέρχεται διαρκώς στη δημόσια συζήτηση και ταυτόχρονα αποκαλύπτει μια βαθύτερη παθογένεια στον τρόπο με τον οποίο συχνά αντιλαμβανόμαστε την πίστη. Αυτό το κείμενο με έκανε να σκεφτώ ξανά το ζήτημα της αποτέφρωσης, όχι τόσο ως «κανόνα», αλλά ως ποιμαντικό θέμα. Η Εκκλησία καλείται πρωτίστως να σταθεί δίπλα στον άνθρωπο που πενθεί, όχι να τον κρίνει ή να τον αποκλείει.
Ας μην ξεχνάμε ότι η ταφή –όπως βιώνεται σήμερα– απέχει πολύ από την ευαγγελική εμπειρία. Οι εικόνες της ρίψης χώματος πάνω στο φέρετρο, οι βιαστικές τελετές, οι εκταφές με σώματα σε αποσύνθεση ή μη αποσυντεθειμένα, αποτελούν συχνά βαθιά τραυματικές εμπειρίες για τους πενθούντες. Προσωπικά, τα παιδιά μου, οι αγαπημένοι μου άνθρωποι, δεν θα ήθελα να βιώσουν τέτοιες εμπειρίες. Δεν μπορούμε να μιλάμε για σεβασμό στο σώμα και ταυτόχρονα να αδιαφορούμε για τον ψυχισμό των ζωντανών.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν το σώμα θα διαλυθεί μέσω της γης ή μέσω της φωτιάς. Και στις δύο περιπτώσεις, το ίδιο συμβαίνει: η φθορά. Το ερώτημα είναι αν η Εκκλησία θα σταθεί δίπλα στον άνθρωπο ή απέναντί του. Αν θα μιλήσει τη γλώσσα της ελπίδας ή του φόβου.
Γιατί στο τέλος, η Εκκλησία δεν κρίνεται από το πώς διαχειρίζεται τα σώματα, αλλά από το πώς στέκεται απέναντι στον άνθρωπο, στον πόνο του και στην ελπίδα του.
Αγγελική Μπολουδάκη
"Η αποτέφρωση δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ή διοικητικό ζήτημα. Είναι ένα θέμα που αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης της Εκκλησίας με τον σύγχρονο άνθρωπο, τον τρόπο που η θεολογία συναντά τον πόνο, το πένθος, τον φόβο του θανάτου και την ανάγκη για νόημα. Και ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αφορισμούς, απλουστεύσεις ή ηθικολογικές κραυγές.
Μοιράζομαι για ακόμη μία φορά μια προσωπική εμπειρία από ορθόδοξη ενορία της Μητρόπολης Γερμανίας, πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια, όταν βρέθηκα εκεί και διακόνησα για έναν μήνα.
Η εμπειρία αυτή συνδέεται άμεσα με το ζήτημα που επανέρχεται έντονα στη δημόσια συζήτηση στη χώρα μας τις τελευταίες ημέρες. Την ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ως τρόπο διαχείρισης του νεκρού σώματος.
Κατά τη διάρκεια λοιπον της εκεί παραμονής μου, μου ζητήθηκε να τελέσω την κηδεία ενός ορθόδοξου χριστιανού, του οποίου το σώμα, μετά την ακολουθία, θα οδηγούνταν για αποτέφρωση.
Μη γνωρίζοντας πώς διαχειρίζεται το συγκεκριμένο θέμα η τοπική Εκκλησία και έχοντας στο νου μου τα ελληνικά δεδομένα, θεώρησα σωστό να επικοινωνήσω με τον αρμόδιο επίσκοπο της περιοχής και να ζητήσω τη γνώμη του.
Η απάντησή του ήταν απολύτως φυσική, χωρίς καμία αμηχανία ή απορριπτικότητα. Μου είπε ξεκάθαρα ότι θα τελέσω κανονικά την κηδεία, εφόσον οι άνθρωποι ζητούν εκκλησιαστική κηδεία. Όταν τον ρώτησα αν πρόκειται για τρισάγιο ή για πλήρη ακολουθία, μου απάντησε σχεδόν αυτονόητα: "Τι κάνεις για τους ανθρώπους της ενορίας σου όταν πεθαίνουν; Κηδεία. Γιατί εδώ να κάνεις τρισάγιο;".
Πρόλαβα να πω "ξέρετε, στην Ελλάδα…", αλλά με διέκοψε ευγενικά και κατηγορηματικά. "Δεν με αφορά τι κάνετε στην Ελλάδα. Πότε και πώς θα καταλάβετε ότι αυτά τα θέματα χρειάζονται ποιμαντική διαχείριση και ευαισθησία;". Και συνέχισε, "Οι άνθρωποι μας ζητούν να πάμε να διαβάσουμε μια προσευχή.
Πηγαίνουμε σε κρεοπωλεία, ανθοπωλεία, κέντρα διασκέδασης, γήπεδα, σε κάθε είδους επιχειρήσεις, ακόμη κι όταν γνωρίζουμε ότι το περιεχόμενό τους δεν είναι το πιο "ηθικό". Εκεί γιατί δεν αρνούμαστε; Εσύ θα διαβάσεις την προσευχή επί του νεκρού σώματος. Από εκεί και πέρα, το πώς θα το διαχειριστεί η οικογένεια και ποια ήταν η επιθυμία του ανθρώπου εν ζωή, δεν είναι δική μας υπόθεση».
Καταθέτω αυτή την εμπειρία, γιατί δυστυχώς στην Ελλάδα συχνά λειτουργούμε ως "υπερορθόδοξοι", ως θεματοφύλακες μιας απόλυτης αλήθειας, σε τέτοιο βαθμό, ώστε να εκφράζονται δημόσια αφοριστικές και απάνθρωπες κρίσεις.
Κάθε φορά που δημοσιεύεται μια είδηση για κάποιον επώνυμο που είχε επιλέξει την αποτέφρωση, διαβάζει κανείς σχόλια του τύπου, "έχασε την ψυχή του", "πήγε αδιάβαστος", "την έδωσε στον διάβολο". Κι όμως, αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας υπάρχει κληρικός, και εφόσον το ζητήσει η οικογένεια, διαβάζεται προσευχή, έστω κι αν δεν τελείται ολόκληρη η νεκρώσιμη ακολουθία.
Το βασικό θεολογικό επιχείρημα που προβάλλεται ενάντια στην αποτέφρωση αφορά την εσχατολογία. Τη Δευτέρα Παρουσία και την Ανάσταση των νεκρών. Υποστηρίζεται ότι το σώμα πρέπει να είναι ενταφιασμένο για να "αναστηθεί". Πρόκειται, όμως, για μια θεολογικά νηπιακή προσέγγιση.
Όταν μιλάμε για κοινή ανάσταση, μιλάμε για αναδημιουργία, όχι για απλή επανασυγκόλληση υλικών καταλοίπων. Ο Θεός, σύμφωνα με την πίστη μας, δημιούργησε τον κόσμο εκ του μηδενός, θα δυσκολευτεί, άραγε, να αναδημιουργήσει ένα σώμα επειδή δεν μπορεί να "εντοπίσει" τα λείψανα του ή μήπως η τέφρα είναι δυσκολότερο να εντοπιστεί από το Θεό σε σχέση με τα οστά;
Άλλωστε, ακόμη και η ταφή, όπως την εφαρμόζουμε σήμερα, δεν έχει καμία σχέση με τον τρόπο ταφής του Χριστού, ο οποίος τοποθετήθηκε σε λαξευμένο μνήμα και όχι θαμμένος κάτω από χώματα.
Έχω βρεθεί σε κηδείες και μάλιστα νεαρών ανθρώπων, όπου πριν καλά-καλά τελειώσει το τρισάγιο, αρχίζει να πέφτει χώμα πάνω στο φέρετρο, με τους γονείς να στέκονται από πάνω. Για πολλούς αυτό είναι βαθιά τραυματικό.
Σήμερα δεν μπορούμε να αγνοούμε την ψυχική κατάσταση των πενθούντων, ούτε τη δύναμη των εικόνων που χαράσσονται στον ψυχισμό τους. Και δεν χρειάζεται καν να αναφερθώ στις εκταφές και στις τραυματικές εμπειρίες από σώματα που δεν έχουν αποσυντεθεί επαρκώς.
Χρειάζεται λοιπόν, περισσότερος ανθρωπισμός και λιγότερα ψευδοδιλήμματα.
Ναι, τα διοικητικά όργανα της Εκκλησίας στην Ελλάδα έχουν αποφανθεί ότι δεν τελείται κανονική κηδεία σε περιπτώσεις αποτέφρωσης και ότι αυτή θεωρείται έμμεση άρνηση της πίστης. Μπορώ να κατανοήσω ότι πρόκειται για μια προσπάθεια αναχαίτισης ή επιβράδυνσης μιας αυξανόμενης κοινωνικής τάσης. Όμως, χωρίς να διεκδικώ προφητικό χάρισμα, θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι σε δέκα χρόνια το ζήτημα δεν θα συζητείται καν, και η Εκκλησία, σιωπηλά, θα τελεί κανονικά τις κηδείες όσων το ζητούν.
Εξάλλου, είτε μιλάμε για ταφή είτε για αποτέφρωση, μιλάμε για δύο διαφορετικούς τρόπους αποσύνθεσης του σώματος. Στη μεν ταφή μέσω της σήψης στη γη, στην δε αποτέφρωση μέσω της πυράς. Και στις δύο περιπτώσεις, το ανθρώπινο σώμα διαλύεται. Το ζητούμενο δεν είναι η μέθοδος, αλλά η ποιμαντική στάση και ο σεβασμός στον άνθρωπο."
@π. Χαράλαμπος Κοπανάκης
https://www.facebook.com/photo?fbid=10243846287596574&set=a.10208126414622074
