28/02/2026
Από τότε που έφυγες, κάθε λέξη ζυγίζεται αλλιώς, σαν να πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι δεν σε χρησιμοποιεί. Δεν θέλω να πω τίποτα που να σε μετακινεί, τίποτα που να σε κάνει λιγότερο παρόν απ’ όσο είσαι μέσα μου. Η νύχτα είναι ήσυχη, αλλά αυτή η ησυχία δεν παρηγορεί, απλώς αφήνει χώρο για να ακουστεί καθαρά ότι λείπεις, χωρίς αντιπερισπασμούς, χωρίς μουσική.
Όλα γύρω δείχνουν να γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν: τα φώτα ανάβουν, οι άνθρωποι συναντιούνται, οι λέξεις επαναλαμβάνονται με ακρίβεια. Μόνο εγώ δεν ξέρω πια πώς να σταθώ. Γιατί από τότε που έφυγες, η ζωή συνεχίζεται με έναν τρόπο που δεν με αφορά πλήρως. Συμμετέχω, αλλά δεν ανήκω. Κι αυτή η απόσταση δεν είναι επιλογή. Είναι συνέπεια. Είναι το τίμημα του να έχεις αγαπήσει ένα παιδί και να το έχεις χάσει.
Δεν ξέρω πού να σε τοποθετήσω. Δεν σε σκέφτομαι ως κάτι που ανήκει στο παρελθόν, γιατί το παρελθόν έχει μια κάποια σταθερότητα, μια σειρά, μια αφήγηση. Εσύ δεν πρόλαβες να γίνεις αφήγηση. Ούτε όμως ως κάτι που πρέπει να αποσυρθεί, να ξεχαστεί, να «τακτοποιηθεί» μέσα μου. Υπάρχεις με έναν τρόπο που δεν υπακούει στις συνήθεις κατηγορίες. Υπάρχεις σαν κάτι που δεν τελείωσε, παρότι έφυγε. Και αυτό το ατελές είναι που πονά περισσότερο από οτιδήποτε ολοκληρωμένο.
Συχνά αναρωτιέμαι αν υπάρχει σωστός τρόπος να σε θυμάμαι. Αν πρέπει να σε κρατώ όπως ήσουν ή να σε αφήνω να μένεις όπως δεν πρόλαβες να γίνεις. Καμία από τις δύο επιλογές δεν με ανακουφίζει. Και τότε καταλαβαίνω ότι το πρόβλημα δεν είναι ο τρόπος της μνήμης, αλλά η ίδια η ανάγκη να βρεθεί τρόπος. Γιατί η απώλειά σου δεν ζητά λύση. Ζητά μόνο χώρο.
Το σώμα μου δεν έμαθε την απώλειά σου με τον τρόπο που έμαθε το μυαλό μου. Το σώμα εξακολουθεί να λειτουργεί σαν να μπορείς να εμφανιστείς. Υπάρχουν στιγμές που προετοιμάζεται για σένα χωρίς να το καταλαβαίνω: μια προσοχή που οξύνεται, μια κίνηση που σταματά απότομα, ένα βλέμμα που στρέφεται εκεί όπου δεν υπάρχει κανείς. Το σώμα δεν αποδέχεται ότι ένα παιδί μπορεί να φύγει έτσι. Δεν το θεωρεί φυσικό. Και ίσως να έχει δίκιο. Ίσως να είναι η τελευταία μας άμυνα απέναντι σε μια πραγματικότητα που δεν θα έπρεπε να συμβεί.
Υπάρχουν μέρες που κουράζομαι από αυτή τη σωματική μνήμη. Θα ήθελα να ησυχάσω. Να μην είμαι σε διαρκή ετοιμότητα. Κι όμως, όταν φαντάζομαι ότι θα μπορούσε να σταματήσει, φοβάμαι. Γιατί τότε θα ήταν σαν να σε εγκαταλείπω. Προτιμώ τον πόνο από την αδιαφορία. Προτιμώ την κούραση από τη λήθη.
Σου γράφω γιατί η αγάπη για ένα παιδί δεν τελειώνει όταν τελειώνει η παρουσία του. Δεν μετασχηματίζεται εύκολα, δεν εξημερώνεται, δεν αποκτά άλλη χρήση. Μένει εδώ και βαραίνει. Δεν είναι μόνο πόνος. Είναι αγάπη χωρίς καθημερινή πράξη. Αγάπη χωρίς φροντίδα, χωρίς επόμενο βήμα, χωρίς μέλλον. Κι αυτή η αγάπη, αν δεν ειπωθεί, αν δεν απευθυνθεί κάπου, κινδυνεύει να στραφεί εναντίον του ίδιου του ανθρώπου που την κουβαλά.
Υπάρχουν στιγμές που νιώθω ενοχή γι’ αυτή την αγάπη. Σαν να αγαπώ λάθος. Σαν να κρατώ κάτι που θα έπρεπε να αφήσω. Μα κάθε φορά που πάω να το κάνω, κάτι μέσα μου αντιστέκεται. Γιατί η αγάπη για ένα παιδί δεν γνωρίζει την έννοια της παραίτησης. Δεν αποσύρεται. Δεν παραιτείται από τον εαυτό της. Μόνο υπομένει.
Μετά από εσένα, ο κόσμος δεν έγινε απλώς πιο σκοτεινός. Έγινε πιο ακριβής. Κάθε τι φαίνεται στη σωστή του διάσταση. Οι μεγάλες διακηρύξεις μοιάζουν κούφιες. Οι εύκολες παρηγοριές ανυπόφορες. Έμαθα να εμπιστεύομαι μόνο ό,τι αντέχει τη σιωπή. Μόνο ό,τι δεν φοβάται να σταθεί δίπλα στον πόνο χωρίς να τον διορθώνει.
Τα παιδιά, ιδιαίτερα, άλλαξαν θέση μέσα μου. Δεν μου προκαλούν πια μόνο χαρά. Μου προκαλούν ευθύνη και φόβο. Όχι φόβο για μένα, αλλά για εκείνα. Για το πόσο εκτεθειμένη είναι η ζωή τους. Για το πόσο λίγο χρειάζεται για να αλλάξουν όλα. Το πένθος σου με δίδαξε αυτό που δεν ήθελα να ξέρω: ότι η αγάπη δεν εγγυάται την προστασία. Κι όμως, παρά αυτή τη γνώση, δεν μπορώ να αγαπώ λιγότερο…
Αν υπάρχει Θεός, δεν Τον φαντάζομαι να εξηγεί, ούτε να παρηγορεί με λόγια. Τον φαντάζομαι να μένει. Να μην αποσύρεται από τον πόνο. Να μην τον μετατρέπει σε μάθημα. Να τον σηκώνει όπως σηκώνει κανείς ένα παιδί που κλαίει χωρίς να ξέρει γιατί…
Η αγάπη δεν διακόπτεται από την απουσία. Η σχέση δεν ακυρώνεται επειδή δεν ολοκληρώθηκε. Ένα παιδί που έφυγε δεν χάνεται επειδή δεν μεγάλωσε. Δεν ξέρω πώς συμβαίνει αυτό. Δεν έχω εικόνες, ούτε βεβαιότητες. Έχω μόνο την ανάγκη να πιστέψω ότι η αγάπη δεν τελειώνει εκεί όπου τελειώνει η ζωή.
Σου γράφω, για να μη σε αφήσω να γίνεις κάτι μακρινό και ακίνδυνο. Δεν θέλω να σε «ξεπεράσω». Θέλω να μάθω να ζω με εσένα μέσα μου χωρίς να σε σβήνω και χωρίς να σβήνομαι. Θέλω ο πόνος να παραμείνει ανθρώπινος, όχι παθολογικός, ανοιχτός... Αν συνεχίζω να πονάω, δεν είναι αποτυχία. Είναι ένδειξη ότι κάτι ανεπανάληπτο υπήρξε και δεν αντικαταστάθηκε.
Κι αν αυτή η νύχτα έχει κάποιο νόημα για μένα, δεν είναι η χαρά. Είναι η δυνατότητα να σου μιλάω ακόμη.
Να σου γράφω.
Να σε προσφωνώ.
Να σου λέω ότι η αγάπη μου για σένα δεν βρήκε τέλος, μόνο άλλον τρόπο ύπαρξης.
Και όσο μπορώ να το κάνω αυτό, όσο μπορώ να σου απευθύνομαι χωρίς να σε μειώνω, θα συνεχίσω. Γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος που ξέρω να μένω ζωντανός χωρίς να σε προδώσω.
Κι αν αυτή η νύχτα έχει κάποιο νόημα για μένα, είναι μόνο αυτό: ότι μπορώ ακόμη να σου μιλάω.
Και να σε αγαπώ.
Μάνος Λαμπράκης
Αφιερωμένο στα παιδιά που χάθηκαν στο δυστύχημα των Τεμπών, στα παιδιά που περπάτησαν προς την αιωνιότητα παίρνοντας μαζί τους για πάντα την ψυχή των γονιών τους.
Θεέ μου, κράτα τα σφιχτά στην αγκαλιά σου!
Photo credits to: Daniel Aaron Sprague
#Τέμπη #εθνικόπένθος
