27/01/2026
Ο πολυφωνικός εαυτός και η ψυχοθεραπεία
Στην καθημερινή εμπειρία πολλοί άνθρωποι περιγράφουν τον εαυτό τους σαν να αποτελείται από διαφορετικά «κομμάτια»: ένα μέρος που φοβάται, ένα που θυμώνει, ένα που προσπαθεί να αντέξει, και ένα άλλο που επιθυμεί αλλαγή ή ξεκούραση. Αυτή η εμπειρία δεν είναι ένδειξη σύγχυσης, αλλά μια φυσική όψη της ανθρώπινης ψυχικής ζωής.
Η έννοια του πολυφωνικού εαυτού προέρχεται από τη θεωρία του Ρώσου φιλόσοφου και θεωρητικού της γλώσσας Μιχαήλ Μπαχτίν, ο οποίος υποστήριξε ότι η ανθρώπινη εμπειρία και τα νοήματα συγκροτούνται μέσα από τη συνύπαρξη πολλαπλών φωνών που βρίσκονται σε διάλογο. Αντί για έναν ενιαίο, σταθερό εαυτό, ο άνθρωπος βιώνεται ως ένα δυναμικό πεδίο εσωτερικών συνομιλιών.
Ο πολυφωνικός εαυτός στη συστημική ψυχοθεραπεία
Στη συστημική θεραπεία το άτομο προσεγγίζεται ως μέρος ευρύτερων συστημάτων σχέσεων — οικογενειακών, κοινωνικών και πολιτισμικών — μέσα στα οποία έχουν διαμορφωθεί οι τρόποι που σκέφτεται, αισθάνεται και σχετίζεται.
Οι εσωτερικές φωνές δεν θεωρούνται τυχαίες ή παθολογικές. Αντίθετα, κατανοούνται ως αποτέλεσμα σημαντικών σχέσεων και εμπειριών ζωής: γονεϊκών μηνυμάτων, κοινωνικών προσδοκιών, διαγενεακών προτύπων. Κάθε φωνή εξυπηρετεί ή εξυπηρέτησε κάποτε μια ανάγκη, ακόμη κι αν σήμερα προκαλεί δυσφορία.
Πώς δουλεύεται αυτό στην ψυχοθεραπεία
Στη συστημική θεραπεία δημιουργείται ένας ασφαλής θεραπευτικός χώρος όπου:
-αναγνωρίζονται και ονομάζονται οι διαφορετικές εσωτερικές φωνές
-διερευνάται το πώς αυτές σχετίζονται μεταξύ τους και με το περιβάλλον του ατόμου
-φωτίζονται φωνές που έχουν σιωπήσει ή παραμεριστεί
Ο θεραπευτικός διάλογος δεν στοχεύει στο να «διορθώσει» τον εαυτό, αλλά στο να διευκολύνει την επικοινωνία μεταξύ των διαφορετικών πλευρών του. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το άτομο αρχίζει να κατανοεί βαθύτερα τις εσωτερικές του συγκρούσεις και να αποκτά περισσότερη ευελιξία στις αντιδράσεις και τις επιλογές του.
Παράλληλα, μέσα από τη θεραπευτική σχέση καλλιεργούνται σταδιακά πιο συμπονετικές και υποστηρικτικές εσωτερικές φωνές. Αυτές λειτουργούν ως μια εσωτερικευμένη εμπειρία φροντίδας και ασφάλειας, μια διαδικασία που περιγράφεται ως reparenting. Δεν πρόκειται για αντικατάσταση των υπαρχουσών φωνών, αλλά για τον εμπλουτισμό του εσωτερικού διαλόγου με περισσότερη κατανόηση και αποδοχή.
Στόχος και αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας
Στόχος της συστημικής ψυχοθεραπείας δεν είναι η εξάλειψη των δυσκολιών ή των «αρνητικών» συναισθημάτων, αλλά η δημιουργία ενός πιο λειτουργικού και φροντιστικού εσωτερικού κόσμου. Όταν οι εσωτερικές φωνές μπορούν να συνυπάρχουν και να συνομιλούν χωρίς κυριαρχία ή απόρριψη, το άτομο βιώνει:
μεγαλύτερη συναισθηματική ρύθμιση, αυξημένη αυτογνωσία και κατανόηση του εαυτού και αυτοσυμπόνια, περισσότερη ελευθερία στις σχέσεις και στις επιλογές του
Η ψυχοθεραπεία, μέσα από αυτή την οπτική, δεν «φτιάχνει» τον άνθρωπο. Τον βοηθά να ακούσει τον εαυτό του με περισσότερη κατανόηση και να σταθεί απέναντί του με φροντίδα — ώστε να μπορεί να σχετίζεται πιο ουσιαστικά με τον εαυτό του αλλά και τους άλλους.