Ελισσάβετ Κουτουξίδου M.Sc. • Σύμβουλευτική • Ψυχοθεραπεία

18/05/2026

"ΠΩΣ ΜΙΛΑΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ",
της αγαπημένης συναδέλφου, εκπαιδεύτριας και επόπτριας Marinaki 🙏💜

Και μόνο στο άκουσμα της λέξης, κάτι σφίγγεται μέσα μας. Πρώτα και πάνω από όλα λοιπόν, κοιτάμε τις δικές μας πεποιθήσεις, φόβους, εμπειρίες, σκέψεις γύρω από αυτό το θέμα πριν μιλήσουμε στα παιδιά μας.

Υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας ότι τα παιδιά φιλτράρουν τον κόσμο μέσα από εμάς. Δεν έχουν ακόμη (μέχρι τα 12 περίπου) αποκτήσει δικές τους προσωπικές εμπειρίες και κρίση γύρω από τα πράγματα. Ειδικά γύρω από κάτι τόσο εξειδικευμένο όσο η αυτοκτονία.

Πάμε να δούμε πρώτα κάποια στοιχεία που θα τοποθετήσουν πιο σωστά μέσα μας το θέμα αυτό.

Στη βιβλιογραφία του πένθους, κατέχει ξεχωριστή θέση και οι άνθρωποι που έχασαν κάποιον δικό τους από αυτοκτονία, ονομαζονται «επιζησαντες»! ήδη από τη λέξη αυτή καταλαβαίνουμε πόσα συναισθήματα, σκέψεις και καταστάσεις ενέχει το δικό τους πένθος.

Όσο και να ψάξουμε (και ψάχνουν εντατικά οι επιστήμονες), δεν θα βρούμε μια ξεκάθαρη αιτία πίσω από την πράξη της αυτοκτονίας. Θα διαβάσουμε παράγοντες όπως: γενετικοί, ψυχοπαθολογία, χρόνια ασθένεια, πένθος, οικονομικά προβλήματα, κοινωνικά προβλήματα, κοινωνική απομόνωση, στίγμα κ.α. Και πάλι, κανείς από αυτούς τους παράγοντες δεν μπορεί να σταθεί μόνος του, ούτε και να αποτελέσει «οιωνό» μιας απόπειρας.

Αυτό που γνωρίζουμε, είναι ότι για τον άνθρωπο που επιτυγχάνει να αφαιρέσει τη ζωή του (γιατί υπάρχουν και οι απόπειρες που όμως δεν αποσκοπούν στην απώλεια της ζωής), η πράξη αυτή ενέχει μια βεβαιότητα. Βεβαιότητα ότι αυτή είναι η μόνη του/της επιλογή τη συγκεκριμένη στιγμή. Ότι αυτή είναι η λύση στον ψυχικό πόνο και ότι ο κόσμος θα είναι καλύτερα χωρίς αυτόν/η.

ΜΥΘΟΙ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΤΑΡΡΙΦΘΕΙ:

1. Αν μιλάμε για την αυτοκτονία βάζουμε ιδέες στο παιδι. Όχι, αν κάνουμε χώρο για τα συναισθήματα του παιδιού και μιλάμε ανοιχτά χωρίς κριτική (θετική ή αρνητική), το παιδί νιώθει ασφάλεια.

2. Αν κάποιος «απειλεί» ότι θα αυτοκτονησει, δεν θα το κάνει. Αντιθέτως, φαίνεται ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων (60%-80% συμφωνα με το national institute of health) που τελικά έδωσαν τέλος στη ζωή τους, το είχαν μοιραστεί με κάποιο τρόπο στο περιβάλλον τους.

3. Αν τα κάνουμε όλα όπως «πρέπει» θα καταφέρουμε να σώσουμε κάποιον από την απόφασή του να δωσει τέλος. Δυστυχώς αυτό δεν είναι αλήθεια και ξανά άπειροι παράγοντες συμβάλλουν στο αν θα συμβεί τελικά ή όχι.

Πώς μιλάμε λοιπόν στα παιδιά;

Αρχικά, δεν μιλάμε για την αυτοκτονία αν δεν έχει προκύψει με κάποιο τρόπο η ανάγκη. Προετοιμάζουμε από μικρό το παιδί γύρω από το θάνατο και το πένθος, ανάλογα με τα αναπτυξιακά του στάδια. Έτσι έχουμε έτοιμο το έδαφος σε περίπτωση που ανακύψει το θέμα.

Όταν χρειαστεί να μιλήσουμε, προσέχουμε να κάνουμε πολύ «χώρο». Δεν κρίνουμε, ούτε βγάζουμε συμπεράσματα για τον άνθρωπο ή τον τρόπο με τον οποίο αυτοκτόνησε. Σε παιδιά κάτω των 12 ετών, δεν δίνουμε λεπτομέρειες.

Μπορούμε να πούμε ότι:

«Αυτός ο άνθρωπος έδωσε τέλος στη ζωή του. Είναι κάτι που συμβαίνει σε κάποιους ανθρώπους και δεν γνωρίζουμε τι είχε μέσα στην ψυχή ή το μυαλό του για να κάνει κάτι τέτοιο».

Προσέχουμε να μην ωραιοποιήσουμε ούτε να καταδικάσουμε πχ «κάποιοι άνθρωποι είναι πολύ ιδιαίτεροι και ο κόσμος δεν τους χωράει» ή «ήταν άρρωστος/η, τρελός/η, δεν ήξερε τι έκανε». Όπως προσέχουμε να μη δώσουμε συγκεκριμένα αίτια: «του έκαναν bullying» «απέτυχε στη δουλειά του» κτλ.

Από εκεί και πέρα συζητάμε με το παιδί, ανάλογα πάντα με τις ανάγκες του, την ηλικία του και την έκθεση που είχε στο γεγονός. Είμαστε προσεχτικοί να δούμε αν έχει πληροφορίες που διστάζει να μοιραστεί μαζί μας.

Σε περίπτωση που το πρόσωπο που αυτοκτόνησε είναι μέλος της οικογένειας ή στο κοντινό φιλικό περιβάλλον, μιλάμε για τις ενοχές που φυσικά προκύπτουν. Αν βλέπουμε το παιδί μας πολύ σκεπτικό ή υπερασπίζεται έντονα την αυτοκτονική συμπεριφορά, δεν διστάζουμε να ρωτήσουμε ανοιχτά.

Σε περίπτωση που μοιραστεί μαζί μας ότι όντως έχει κάνει σκέψεις, κρατάμε την ψυχραιμία μας και αναζητάμε επαγγελματική βοήθεια.

Ενθαρρύνουμε το παιδί να μιλήσει σε έμπιστο ενήλικο πρόσωπο εάν έχει ακούσει φίλο/η του να εκφράζει μια τέτοια σκέψη.

Κρατάμε στο μυαλό μας ότι τα αρνητικά συναισθήματα από μόνα τους δεν οδηγούν σε μια τέτοια πράξη. Δεν τα φοβόμαστε όταν μιλάμε με τα παιδιά μας. Μέρος της ασφάλειας είναι να νιώσουν ότι ακούγονται σε όλο τους το βάθος.

Για την Ελλάδα, η γραμμή παρέμβασης για την αυτοκτονία είναι: 1018 (klimaka.org.gr)

13/05/2026

Με βαθιά θλίψη και πραγματική συντριβή παρακολουθούμε το περιστατικό με τις δύο 17χρονες στην Ηλιούπολη.

Και ίσως το πιο οδυνηρό στοιχείο δεν είναι μόνο η ίδια η τραγωδία, αλλά το ότι όλο και περισσότεροι έφηβοι μεγαλώνουν σήμερα χωρίς την αίσθηση ότι η ζωή ανοίγεται μπροστά τους.

Ως επαγγελματίες ψυχικής υγείας που εργαζόμαστε με εφήβους, βλέπουμε καθημερινά πόσο βαθιά έχουν εγκατασταθεί μέσα τους το άγχος, η εξάντληση, ο φόβος της αποτυχίας και η αίσθηση ότι δεν είναι «αρκετοί». Παιδιά που δυσκολεύονται να φανταστούν το μέλλον όχι επειδή είναι αδύναμα, αλλά επειδή μεγαλώνουν μέσα σε μια κοινωνία που τα εκπαιδεύει να συνδέουν την αξία τους με την επίδοση, την επιτυχία και τη διαρκή αξιολόγηση.

Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας είχε ήδη καταγράψει από το 2022 μια εξαιρετικά ανησυχητική εικόνα για την ψυχική υγεία των εφήβων στην Ελλάδα. Τα ποσοστά άγχους, ψυχοσωματικών συμπτωμάτων και αυτοβλαπτικών σκέψεων είχαν φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών. Αυτά τα στοιχεία δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «μεμονωμένες ευαλωτότητες». Είναι κοινωνικό και πολιτικό καμπανάκι.

Γιατί η ψυχική οδύνη δεν γεννιέται μέσα στο κενό. Παράγεται και διογκώνεται μέσα σε κοινωνικές συνθήκες πίεσης, ανασφάλειας και μοναξιάς. Μέσα σε ένα σχολείο που λειτουργεί όλο και περισσότερο ως μηχανισμός εξετάσεων και λιγότερο ως χώρος σχέσης, ασφάλειας και νοήματος. Μέσα σε οικογένειες εξαντλημένες από την οικονομική και συναισθηματική επιβίωση. Μέσα σε μια κοινωνία που μετρά την ανθρώπινη αξία με επιδόσεις, παραγωγικότητα και ανταγωνισμό.

Κι όμως, ως κοινωνία εξακολουθούμε να γνωρίζουμε ελάχιστα για το πώς μοιάζει πραγματικά η ψυχική οδύνη όταν συμβαίνει δίπλα μας. Συχνά φανταζόμαστε ότι ο άνθρωπος που υποφέρει θα φαίνεται «διαλυμένος». Όμως πολλές φορές συνεχίζει να πηγαίνει σχολείο, να γελά, να αποδίδει, να μοιάζει «κανονικός», ενώ μέσα του καταρρέει σιωπηλά.

Γι’ αυτό και ειδικά όταν πρόκειται για παιδιά, έχουμε όλοι ευθύνη να μάθουμε να βλέπουμε τα σημάδια. Οι γονείς. Οι εκπαιδευτικοί. Οι φίλοι. Οι θεσμοί. Η πολιτεία που οφείλει να παρέχει πραγματική και προσβάσιμη, δωρεάν ψυχική φροντίδα και όχι απλώς ευχολόγια μετά από κάθε τραγωδία.

Είναι αδιανόητο ένας έφηβος να μη νιώθει ότι η ζωή βρίσκεται μπροστά του. Η εφηβεία θα έπρεπε να είναι ηλικία ελπίδας, δοκιμής, σχέσης, δημιουργίας και δυνατότητας. Όχι μια περίοδος όπου τα παιδιά αισθάνονται ήδη εξαντλημένα, φοβισμένα ή παραιτημένα από το μέλλον.

Η ψυχική ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα. Είναι ανθρώπινος πόνος.
Και η ευθύνη γι’ αυτό δεν βαραίνει τα ίδια τα παιδιά. Βαραίνει εμάς. Τους ενήλικες, το σχολείο, την πολιτεία, τις κοινωνικές προτεραιότητες που επιλέγουμε. Γιατί μια κοινωνία που επενδύει περισσότερο στην αξιολόγηση παρά στη φροντίδα, που αντιμετωπίζει την ψυχική υγεία ως ατομική υπόθεση και όχι ως συλλογική ευθύνη, παράγει αναπόφευκτα όλο και περισσότερη απόγνωση.

Την ίδια στιγμή, χρειάζεται μεγάλη προσοχή στον τρόπο που μιλάμε δημόσια για τέτοιες τραγωδίες. Η αναπαραγωγή προσωπικών σημειωμάτων και λεπτομερειών δεν αποτελεί ουσιαστική ενημέρωση ούτε σεβασμό προς το παιδί και τον περίγυρό του. Αντίθετα, μπορεί να επιβαρύνει βαθιά άλλα ευάλωτα παιδιά που ταυτίζονται με αυτόν τον πόνο.
Ας μην κάνουμε την απόγνωση θέαμα.

Χρειαζόμαστε σχολεία που να δημιουργούν ασφάλεια, συναγωνισμό και όχι ανταγωνισμό. Κοινοτικές δομές ψυχικής υγείας που να λειτουργούν πραγματικά και προλαμβανουν. Έγκαιρη πρόσβαση χωρίς οικονομικούς ή γεωγραφικούς φραγμούς. Μια κοινωνία που ασκεί κοινωνικό έλεγχο, με την έννοια ότι νοιάζεται κι είναι αλληλέγγυα, και θυμάται ότι η ανθρώπινη αξία δεν μετριέται με επιδόσεις, αλλά με την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη.

Γιατί κανένα παιδί δεν γεννιέται πιστεύοντας ότι η ζωή δεν αξίζει.

Ένας ολόκληρος κόσμος, εμείς με το παράδειγμα και την τρανταχτή απουσία μας, το μαθαίνουμε αυτό στα παιδιά μας.

Δωρεάν γραμμές υποστήριξης για όλους: • 1056 • 10306 • 1018

Via Giannouli

28/04/2026

Η αίσθηση του αξιαγάπητου μαθαίνεται μέσα στις σχέσεις. Και αν έχει τραυματιστεί, μέσα σε σχέση (θεραπευτική) θα ανακαλυφθεί. Θα βιωθεί και θα υπάρξει και έξω από αυτήν. Στο μοναδικό χρόνο που καθένας μας χρειάζεται.

26/04/2026

Μια έκκληση με ένα βιντεάκι που μας ζεσταίνει την καρδιά και μας κάνει να χαμογελάμε.

🔹Η αφορμή για τη δημιουργία του βίντεο:

Στην Ελλάδα 2.0, το κοινωνικό κράτος τιμωρεί για μία ακόμα φορά τα άτομα με αναπηρία.
Έτσι, όταν ένας άνθρωπος χάσει το πόδι του, μετά είναι «φυσιολογικό» να χάνει και τον μισθό του, έως ότι αποδείξει στην επιτροπή ΚΕΠΑ την αναπηρία του...
Το πώς θα επιβιώσει και θα καλύψει τις καθημερινές του ανάγκες για το κράτος αυτό είναι δευτερεύον ζήτημα.

Σήμερα μιλάμε για τον Γιώργο Γαβριλάκη, τον άνθρωπο που επί δεκαετίες βρέθηκε στο πλευρό χιλιάδων εξαρτημένων ανθρώπων ως επικεφαλής των ΚΕΘΕΑ Αρδιάδνη στην Κρήτη.
Ο Γιώργος Γαβριλάκης και η ομάδα που τον πλαισίωσε στα ΚΕΘΕΑ Αριάδνη, επανανοηματοδότησαν ζωές ανθρώπων που είχαν χάσει κάθε ελπίδα και ενδιαφέρον, που είχαν βυθιστεί οι ίδιοι και οι οικογένειες τους στην απελπισία.
Οι χιλιάδες ιστορίες απεξάρτησης στις οποίες είχε β' πρωταγωνιστικό ρόλο ο Χανιώτης κοινωνιολόγος στα ΚΕΘΕΑ, Γιώργος Γαβριλάκης, συνθέτουν έναν άνθρωπο που πορεύτηκε με γνώμονα την προσφορά, αλληλεγγύη και την αγάπη.

Τον περασμένο Δεκέμβρη στις 2 του μήνα, ο Γιώργος έπεσε θύμα τροχαίου με εγκατάλειψη και οι γιατροί δεν κατάφεραν να σώσουν το πόδι του. Σήμερα το κράτος του κόβει τον μισθό.

Με δεδομένο ότι οι επιπλοκές στην υγεία του δεν του έχουν επιτρέψει να προσαρμόσει το τεχνητό μέλος και να επιστρέψει στην υπηρεσία του, στον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), στον οποίο υπάγονται πλέον το ΚΕΘΕΑ και ο ΟΚΑΝΑ, το κράτος Πρόνοιας, 3 μήνες μετά το ατύχημα, του «έκοψε» τον μισθό!

Έτσι, σήμερα ζει με ένα επίδομα του ΙΚΑ, το οποίο αποδεικνύεται ανεπαρκές ακόμη και για την κάλυψη βασικών αναγκών. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο η ειδική κάλτσα σιλικόνης για το πόδι που ακρωτηριάστηκε κοστίζει 500 ευρώ.
Πόσο μάλλον να καλύψει το κόστος των 10.000 έως 16.000 ευρώ που απαιτούνται για την απόκτηση τεχνητού μέλους (τεχνητού ποδιού) και των απαραίτητων αναλώσιμων. Από αυτό το ποσό, το ΙΚΑ καλύπτει μόλις 2.700 ευρώ.

Το έλλειμα αυτό του κράτους Πρόνοιας έρχονται να το καλύψουν φίλοι, εθελοντές και έρανοι αλληλεγγύης.

Για τον σκοπό αυτό, φίλοι και άνθρωποι που τον γνωρίζουν μέσα από την προσφορά του στο ΚΕΘΕΑ διοργανώνουν την Τετάρτη 29 Απριλίου, στις 7 το απόγευμα, στο κέντρο «Κανάρια», μια βραδιά αλληλεγγύης για τη στήριξη του Γιώργου, ο οποίος χρειάζεται τεχνητό μέλος.

Για όσους είστε μακρυά, μπορείτε να στηρίξετε με οποιαδήποτε συνεισφορά:
IRIS: 6980373062
IBAN: GR5202607460000960100325150
Δικαιούχος: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΑΒΡΙΛΑΚΗΣ

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ!
Οι μεταφορές με IRIS αυτόματα μπλοκάρονται όταν υπερβούν ένα ποσό.
Επομένως εάν λάβετε μήνυμα ότι δε μπορείτε να κάνετε τη μεταφορά μέσω IRIS,
ή προχωράτε σε κατάθεση στο ΙΒΑΝ ή δοκιμάζετε την επόμενη μέρα ξανά με IRIS.

https://www.facebook.com/share/p/18hMRewCJm/

21/04/2026

Αγαπώ τα δάκρυα σου όσο αγαπώ και το χαμόγελο σου.
Τα καλωσορίζω όταν έρχονται.
Συνήθως έχουν κάνει μεγάλο αγώνα για να μπορέσουν να εμφανιστούν, να υπάρξουν και να μιλήσουν.
Πολλές φορές ντρέπεσαι για αυτά.
Είναι δύσκολο να συνυπάρξεις μαζί τους, μετά από τόσα χρόνια που σου έμαθαν να τα υποτιμάς, να τα απαξιώνεις, να τα κατακρίνεις, να τα φοβασαι και τέλος να τα θάβεις.
Κι όμως τα δάκρυα αυτά είναι σημάδι πως είσαι ζωντανός.
Το σώμα σου τα χρειάζεται, όσο χρειάζεται και το γέλιο.
Το να νιώθεις και λύπη, είναι φυσιολογικό κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας.
Ξερω, μετα από τόσα χρόνια εμπειρίας στο πάγωμα, στο θάψιμο τους, ή στην κούραση που έχει το να πονάς, δεν είναι εύκολο, δε μπορεί να τα επιτρέψεις γρήγορα.
Και καλά κάνεις.
Το σώμα σου γνωρίζει.
Το πότε, το πού, με ποιόν.
Εκεί που θα έχει αρκετή ασφάλεια, εμπιστοσύνη, ζεστασιά, νοιάξιμο.
Σιγά σιγά.
Τόσο όσο.
Είναι εντάξει.

10/04/2026

Αυτή η στιγμή, η ιερή στιγμή,
μου φέρνει δάκρυα στα μάτια,
όσα χρόνια και όσες φορές και αν τη συναντώ και την ξανασυναντώ,
από όποια θέση, επαγγελματία ή θεραπευόμενης.
Βίντεο του 1 λεπτού, αλλά ίσως μεγατόνων αντίκτυπου.

I call this: Meeting your shadows. Sometimes it looks like it's finally turning toward the parts of you you’ve been avoiding. The anger. The fear. The versio...

04/04/2026

Ο απεξαρτημένος, όταν απεξαρτηθεί, γίνεται μαχητής.
Διεκδικεί τα δικαιώματα του και πρώτα από όλα το δικαίωμα του να αγωνίζεται.
Δε θέλουν αγωνιστές της ζωής.
Όπως αναφέρεται και στο νομοσχέδιο, θέλουν "λειτουργικούς χρήστες"
Ανθρώπους που παραμένουν μονίμως απασχολημένοι με το αντικείμενο της εξάρτησης (ουσίες, τζόγος, ίντερνετ, το όποιο αντικείμενο της εξάρτησης) και όχι ισότιμους πολίτες που αγωνίζονται μέσα σε αυτή την κοινωνία και διεκδικούν τα δικαιώματά τους.

29/03/2026

Υπάρχουνε λύπες που κανείς δεν τις ξέρει.
Υπάρχουνε βάθη που δεν τ’ ανιχνεύει ο ήλιος.
Όρη σιωπής περιβάλλουν τα χείλη.
Και σιωπούν όλοι οι μάρτυρες.
Τα μάτια δε λένε.
Δεν υπάρχουνε σκάλες τόσο μεγάλες να κατέβει κανείς ως εκεί που ταράζεται του ανθρώπου ο πυρήνας.
Αν μιλούσε η σιωπή,
αν φυσούσε, αν ξέσπαγε – θα ξερίζωναν όλα
τα δέντρα του κόσμου.

~Χορικό, Νικηφόρος Βρεττάκος

25/03/2026

Παρακάτω, ένα υπέροχο κείμενο από τον αγαπημένο μου Αντώνης Ανδρουλιδάκης!

"ΓΙΑ Ο,ΤΙ ΔΕΝ ΑΝΤΕΞΕ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ

Υπάρχει μια μορφή πένθους που σπάνια αναγνωρίζεται, γιατί δεν διαθέτει το υλικό της μνήμης για να νομιμοποιηθεί. Δεν αφορά ό,τι έζησε κανείς και χάθηκε, αλλά ό,τι άγγιξε το κατώφλι της ύπαρξης και δεν πέρασε ποτέ μέσα.
Είναι το πένθος του μη γεννημένου έρωτα.

Ο έρωτας που δεν ήρθε, αλλά δεν είναι ανύπαρκτος. Είναι υπαρκτός ως δυνατότητα. Όπως σημειώνει και ο Byung-Chul Han, ο έρωτας ζει από την απόσταση και την έλλειψη - εκεί όπου το "άλλο" δεν κατέχεται, αλλά παραμένει ανοιχτό ως δυνατότητα. Εγγράφεται στη συνείδηση όχι ως εμπειρία, αλλά ως ίχνος.
Ένα βλέμμα που διήρκεσε λίγο περισσότερο απ’ όσο «έπρεπε», μια λέξη που δεν ειπώθηκε, μια κίνηση που ανεστάλη την τελευταία στιγμή.
Πρόκειται για μια σχεδόν-εμπειρία, μια εν δυνάμει συνάντηση που δεν ολοκληρώθηκε, αλλά άφησε πίσω της ψυχικό αποτύπωμα.

Αυτός ο έρωτας δεν προσφέρει αναμνήσεις, αλλά δημιουργεί φαντάσματα. Και το πένθος που τον συνοδεύει είναι ιδιόμορφο γιατί δεν θρηνεί γεγονότα, αλλά εκδοχές. Δεν αφορά στιγμές που χάθηκαν, αλλά εαυτούς που δεν πρόλαβαν να υπάρξουν. Το υποκείμενο δεν πενθεί τον άλλον ως πρόσωπο, αλλά τον εαυτό του μέσα σε μια σχέση που δεν πραγματώθηκε - τη ζωή που δεν άνοιξε, τον χρόνο που δεν εκτυλίχθηκε, τον κόσμο που έμεινε σε αναστολή.

Γι’ αυτό το πένθος είναι πιο σιωπηλό. Δεν έχει εικόνες να στηριχθεί, ούτε αφηγήσεις να αναπαράγει. Τρέφεται από υποθέσεις. Από το επαναλαμβανόμενο «κι αν…», που δεν οδηγεί σε συμπέρασμα, αλλά σε μια διαρκή εκκρεμότητα.

Κι όμως, δεν πρόκειται για ψευδαίσθηση. Η ψυχική οικονομία δεν διακρίνει αυστηρά ανάμεσα στο βιωμένο και στο δυνητικό. Ό,τι επενδύθηκε ως δυνατότητα, μπορεί να χαθεί ως απώλεια. Η καρδιά δεν πενθεί μόνο ό,τι υπήρξε, πενθεί και ό,τι δεν άντεξε να υπάρξει.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδύεται μια απρόσμενη τρυφερότητα. Η ικανότητα να θλίβεσαι για κάτι που δεν έζησες υποδηλώνει ότι κάποτε βρέθηκες σε θέση διαθεσιμότητας - ότι ήσουν, έστω και στιγμιαία, ανοιχτός στη συνάντηση. Και μ' αυτή την έννοια το πένθος του μη γεννημένου έρωτα δεν είναι μόνο απώλεια, είναι και ένδειξη ζωής.

Διότι, τελικά, το γεγονός ότι μπορείς να πενθείς το ανεκπλήρωτο σημαίνει ότι η επιθυμία δεν έχει σιγήσει. Και αυτό, όσο επώδυνο κι αν είναι, αποτελεί ίσως τη βαθύτερη απόδειξη ότι η καρδιά παραμένει ενεργή - ικανή να στραφεί ξανά προς το ενδεχόμενο του έρωτα.

Ίσως, όμως, το πένθος του μη γεννημένου έρωτα να μην αφορά μόνο έναν άλλον που δεν συναντήθηκε ποτέ, αλλά μια ολόκληρη εκδοχή της ζωής που έμεινε αβίωτη.
Γιατί κάθε έρωτας που δεν γεννήθηκε συμπαρασύρει μαζί του και έναν κόσμο που δεν άνοιξε. Επιλογές που δεν έγιναν, χρόνους που δεν ξεδιπλώθηκαν, εαυτούς που δεν απέκτησαν μορφή.
Και έτσι, μέσα στη σιωπή αυτού του πένθους, δεν θρηνούμε μόνο μια απουσία σχέσης.
Θρηνούμε μάλλον και τη σκιά μιας ζωής που θα μπορούσε να ήταν δική μας και δεν υπήρξε ποτέ."

❣️Και μια υπενθύμιση!❣️
Το πένθος συνδέεται όχι μόνο με την απώλεια και αυτό που χάθηκε,
αλλά και με το ότι το πένθος είναι ένδειξη και ικανότητα ότι ζεις, βιώνεις, νιώθεις, προχωράς.

24/02/2026

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ:
ΜΙΑ ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ BESSEL VAN DER KOLK

"Το τραύμα είναι τόσο πανταχού παρόν που αν νομίζεις ότι δεν το έχεις δει ποτέ, απλά δεν έχεις κοιτάξει. Συναντάμε ανθρώπους που είναι έτοιμοι για καυγά. Συναντάμε ανθρώπους που "κλείνουν". Συναντάμε ανθρώπους που είναι πολύ δύσκολοι.

Ξέρετε, είναι σπάνια μια οικογένεια που δεν έχει τοξικοεξαρτημένο, αλκοολικό, διαταραγμένο άτομο. Ξέρετε, ένα πράγμα μου αρέσει να λέω όταν δίνω μια διάλεξη, και μερικές φορές ένας ή δύο άνθρωποι σηκώνουν τα χέρια τους. Λέω, "Μπορώ να έρθω στην οικογένειά σας για την Ημέρα των Ευχαριστιών; Γιατί δεν έχω πάει ποτέ σε μια κανονική οικογένεια."

Το όνομά μου είναι Bessel van der Kolk. Είμαι ψυχίατρος, νευροεπιστήμονας. Σπουδάζω το τραύμα εδώ και περίπου 50 χρόνια. Έχω θεραπεύσει μια ολόκληρη ποικιλία διαφορετικών τραυματισμένων πληθυσμών, έχω δει τραύματα σε πολλές διαφορετικές χώρες σε όλο τον κόσμο και είμαι ο συγγραφέας του βιβλίου "The Body Keeps the Score".

Είναι σημαντικό για τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν ότι δεν γνωρίζει κάθε επαγγελματίας ψυχικής υγείας για τι μιλάμε εδώ. Το βασικό σύστημα ψυχιατρικής, ψυχολογίας είναι ότι κάτι δεν πάει καλά με σένα και πρέπει να σε φτιάξω. Αυτή είναι μια πολύ διαφορετική στάση από την αντιμετώπιση του τραύματος.
Εκείνη την εποχή που άρχισα να εργάζομαι για πρώτη φορά για την VA, μια ομάδα από εμάς αρχίσαμε να ορίζουμε τι είναι το τραύμα και αρχίσαμε να ορίζουμε τι συμβαίνει στους ανθρώπους.

Το 1978 ήταν η χρονιά και ο πόλεμος του Βιετνάμ είχε τελειώσει περίπου έξι ή επτά χρόνια. Την πρώτη κιόλας μέρα που συνάντησα βετεράνους του Βιετνάμ, ήμουν απλά έκπληκτος. Αναφέρονταν συνέχεια στους νεκρούς συντρόφους τους. Οι καρδιές τους έμοιαζαν να είναι με τους ανθρώπους που δεν ήταν πια τριγύρω. Δυσκολεύονταν να αγαπήσουν τις γυναίκες και τις φίλες τους. Δυσκολεύονταν να εμπλακούν με οποιονδήποτε τρόπο ουσιαστικά στο παρόν. Αυτοί ήταν τύποι της ηλικίας μου, που ήταν έξυπνοι και ικανοί, αλλά σαφώς ήταν απλώς μια σκιά του πρώην εαυτού τους. Και αυτό που ήταν επίσης πραγματικά εντυπωσιακό είναι ότι ήταν κάπως παθητικοί τον περισσότερο χρόνο, και μετά αν οι άνθρωποι τους έλεγαν κάτι που ήταν απογοητευτικό, πήγαιναν από το 0 στο 10 και ανατινάχτηκαν και έγιναν εξαιρετικά θυμωμένοι. Φαινόταν ότι τους συνέβη κάτι που τους δυσκόλεψε πολύ να διαμορφώσουν τις αντιδράσεις τους στο περιβάλλον.

Οι συνάδελφοί μου και εγώ αρχίσαμε να σκεφτόμαστε πώς διαφέρει αυτό από το οποίο υποφέρουν αυτοί οι τύποι από αυτό που υποφέρουν άλλοι άνθρωποι που είναι σε εγχειρίδια ψυχιατρικής; Έτσι ξέθαψα ένα βιβλίο που γράφτηκε το 1941 από τον Abram Kardiner, ο οποίος δούλευε με στρατιώτες του Α' Παγκόσμιου Πολέμου. Έγραψε, «Αυτοί οι τύποι πάσχουν από φυσιονεύρωση: Τα σώματά τους συνεχίζουν να βιώνουν ξανά αυτήν την τρομερή, τρομακτική κατάσταση και αυτό το γεγονός επανέρχεται συνεχώς όσον αφορά τις εικόνες, τις συμπεριφορές και τις σωματικές αισθήσεις». Έτσι, αυτό έγινε ο πυρήνας του ορισμού μας για το PTSD. Γράφουμε, "Αυτοί οι άνθρωποι έχουν εκτεθεί σε ένα εξαιρετικό γεγονός που είναι έξω από την κανονική ανθρώπινη εμπειρία."

Και εκ των υστέρων, αυτό μας δείχνει πόσο ανίδεοι και στενόμυαλοι ήμασταν, γιατί αποδείχθηκε ότι αυτή δεν είναι καθόλου ασυνήθιστη εμπειρία. Το τραύμα είναι στην πραγματικότητα, σε αντίθεση με αυτό που πιστεύαμε αρχικά, εξαιρετικά συνηθισμένο.

Μία στις πέντε (1/5) γυναίκες στην Αμερική έχει ιστορικό σεξουαλικής παρενόχλησης. Ακόμη και πολλοί άνδρες έχουν ιστορικό σεξουαλικής παρενόχλησης. Ένα στα τέσσερα παιδιά (1/4) ξυλοκοπείται πολύ σκληρά από τους γονείς του. Ένα στα οκτώ παιδιά (1/8) βλέπει σωματικές διαμάχες μεταξύ των γονιών του. Οι άνθρωποι συνήθως σκέφτονται τον στρατό όταν μιλούν για τραύμα, αλλά όταν αρχίσαμε να δουλεύουμε με παιδιά της πόλης, το μέγεθος του τραύματος που βίωσαν αυτά τα παιδιά ήταν απλώς ανείπωτο.

Η φύση του τραύματος είναι ότι μια εμπειρία εισέρχεται στα αυτιά σας, στο δέρμα σας, στα μάτια σας και κατεβαίνει σε ένα πολύ πρωτόγονο μέρος του εγκεφάλου σας που ερμηνεύει αυτόματα τι συμβαίνει. Είναι αυτό επικίνδυνο ή είναι ασφαλές;

Ένα γεγονός γίνεται τραυματικό όταν δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα για να αποτρέψετε το αναπόφευκτο και το σώμα σας αρχίζει αυτόματα να πηγαίνει σε κατάσταση μάχης, φυγής ή κατάρρευσης. Η παρατεταμένη επίδραση του τραύματος είναι ότι συνεχίζετε να αντιδράτε σε ήπιους στρεσογόνους παράγοντες σαν να κινδυνεύει η ζωή σας και έτσι έχετε την τάση να γίνετε υπεραντιδραστικοί.

Κάποιος μπορεί να σας εκνευρίσει στο σούπερ μάρκετ, μπορεί να αναπτύξετε οργή για το δρόμο. Μπορεί να δυσκολευτείτε να αντέξετε την κακή συμπεριφορά του συζύγου σας ή των παιδιών σας. Και οι περισσότεροι άνθρωποι στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουν καθόλου ότι οι αντιδράσεις που έχουν αυτή τη στιγμή έχουν τις ρίζες τους σε εμπειρίες που είχαν πριν. Αυτό το ίδιο το γεγονός έχει τελειώσει, αλλά συνεχίζεις να αντιδράς στα πράγματα σαν να κινδυνεύεις.

Επομένως, η μεγάλη πρόκληση της θεραπείας του τραύματος είναι πώς βοηθάμε τους ανθρώπους να ζουν σε σώματα που αισθάνονται θεμελιωδώς ασφαλή; Η παράδοση στην ψυχική υγεία είναι να απορρίπτουμε την πραγματικότητα της ζωής των ανθρώπων. Για παράδειγμα, μόλις τα τελευταία χρόνια οι άνθρωποι αρχίζουν να μιλούν για τον αντίκτυπο της φτώχειας ή τον ρατσισμό ή τον αντίκτυπο της ανεργίας, και οι άνθρωποι κατά κάποιο τρόπο χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους: "Α, κάτι δεν πάει καλά με εσάς, άσε με να σε φτιάξω». Αλλά αν πάτε σε έναν γιατρό ή έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας που δεν το καταλαβαίνει αυτό, θα προσπαθήσει να σας διορθώσει με φάρμακα ή γνωστική συμπεριφορική θεραπεία Μην κάνετε πια αυτά τα τρελά πράγματα - συνήθως δεν λειτουργεί πολύ καλά.

Αυτό που ήταν πολύ ξεκάθαρο είναι ότι το να είσαι σε μια σχέση όπου οι άνθρωποι μπορούν να σε ακούσουν, όπου μπορείς να μιλήσεις για το πόσο άσχημα νιώθεις, όπου μπορείς να μιλήσεις για τις ενοχές σου και όπου μπορείς να αρχίσεις να ανοίγεσαι σε συγκεκριμένα πράγματα που σου συνέβησαν, ήταν πραγματικά πολύ χρήσιμο γιατί πρέπει πραγματικά να αναπτύξετε μια βαθιά αίσθηση του, "Αυτό συνέβη σε μένα. Αυτό είναι που αντιμετωπίζω και πρέπει να φροντίσω τις πληγές που κουβαλάω μέσα μου."

Αυτό το ζήτημα της αυτοσυμπόνιας και το να γνωρίζεις πραγματικά ότι οι αντιδράσεις σου είναι κατανοητές και έχουν τις ρίζες τους στο ότι κολλάς στο παρελθόν, είναι ένα τρομερά σημαντικό μέρος της έναρξης της ανάρρωσης από το τραύμα.

Οι περισσότεροι από εμάς είμαστε επιζώντες από το ένα ή το άλλο πράγμα, μερικοί πολύ χειρότεροι από άλλους, και έτσι αν οι άνθρωποι λένε "Ποια θα θέλατε να ήταν η κληρονομιά σας;" Θα έλεγα, «Θέλω η κοινωνία μας να μάθει για το τραύμα και να κάνει πραγματικά όλα τα απαραίτητα ώστε οι άνθρωποι που μεγαλώνουν κάτω από ακραίες αντίξοες συνθήκες να αναπτύξουν έναν εγκέφαλο και ένα μυαλό που μπορεί να τους βοηθήσει να γίνουν ολοκληρωμένοι μέλη της κοινωνίας». Αυτό είναι το μεγάλο μας θέμα - και αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση που έχουμε.
(πρόχειρη μετάφραση: Α. Ανδρουλιδάκης)