17/01/2026
Από πότε η ψυχολογία συνδέεται με την πολιτική; Η απάντηση είναι, σχεδόν από πάντα, ή πιο συγκεκριμένα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ψυχολογία χρησιμοποιήθηκε συστηματικά στον στρατό μέσω ψυχομετρικών τεστ, επιλογής προσωπικού, διαχείρισης ηθικού και ψυχολογικού πολέμου.
Και η σύνδεση είναι βαθύτερη απ’ ό,τι νομίζουμε. Στην ουσία, η εξέλιξή της σε ερευνητικό και θεραπευτικό πλαίσιο εξυπηρετεί εδώ και χρόνια συμφέροντα, μέσω διαφήμισης, πολιτικής χειραγώγησης και αποσταθεροποίησης κρατών (όταν τα εργαλεία της χρησιμοποιούνται για να αλλάξουν αντιλήψεις, συναισθήματα, συμπεριφορές πληθυσμών).
Και βέβαια μπορεί να συνεισφέρει στην ευημερία των ανθρώπων, αλλά όπως ένα μαχαίρι (ένα εργαλείο ουδέτερο, μπορεί να θεραπεύσει ή να τραυματίσει), μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πολλούς τρόπους.
Χθες, με πρωτοβουλία του Pete Hegseth, τοποθετήθηκε πινακίδα με την ονομασία “Department of War” σε χώρο του Πενταγώνου μια πράξη καθαρά συμβολική, αλλά ψυχολογικά ιδιαίτερα φορτισμένη.
Πρόσφατα, σε ένα παλαιότερο ποστάρισμά μου, σας είχα ενημερώσει για τη δράση μιας μυστικοπαθούς μονάδας του αμερικανικού στρατού, γνωστής ως Psychological Operations (PSYOP) (δηλαδή επιχειρήσεις επιρροής με στόχο τη διαμόρφωση αντιλήψεων και στάσεων, ειδικά σε κρίσεις και πολέμους). Με λίγα λόγια, δουλειά τους είναι ο «ψυχολογικός πόλεμος»: η χρήση εικόνων, μηνυμάτων και συμβολισμών για να διαμορφώσουν συμπεριφορές και στάσεις.
Μια τέτοια στάση είναι και η αλλαγή ονόματος του Υπουργείου σε “War” - Πόλεμο, μια πράξη καθαρά συμβολική, αλλά ψυχολογικά ιδιαίτερα φορτισμένη (γιατί ο συμβολισμός λειτουργεί ως μήνυμα: “δεν είμαστε αμυντικοί – είμαστε αποφασισμένοι”).
Με τις μέχρι πρότινος επεκτατικές βλέψεις προς τη Γροιλανδία, με την παρέμβαση που αμφισβήτησε και αποσταθεροποίησε την πολιτική ηγεσία της Βενεζουέλας, και άλλες παρεμβάσεις στη Μέση Ανατολή, δείχνει πρόθεση ψυχολογικής τρομοκράτησης (δηλαδή δημιουργία φόβου, δέους ως πολιτικό εργαλείο).
Δηλαδή, τη δημιουργία μιας εικόνας απροσπέλαστης, φοβιστικής, που αφήνει ψυχολογικό κατάλοιπο στα πλήθη ότι η Αμερική “δεν αστειεύεται”.
Στην ουσία, όμως, “αστειεύεται” γιατί δεν έχει σημασία το όνομά σου αν είναι Πέτρος, Χρήστος, Λάουρα ή Κώστας. Σημασία έχει τι πρεσβεύεις και τι γραμμή ακολουθείς στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.
Ο ίδιος ο κλάδος της Ψυχολογίας καλείται να αναγνωρίσει και να φωτίσει τέτοιου είδους φαινόμενα, να τα εξηγήσει και να ενημερώσει την κοινότητα. Να δείξει με ποιον τρόπο “έκπτωτοι άγγελοι” του κλάδου επηρεάζουν οικονομίες και πολιτικές, με ποιον τρόπο η διαφήμιση δημιουργεί κέρδη μέσω ψυχολογικών μηχανισμών, και με ποιον τρόπο η ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων ταλαιπωρείται από την επίδραση των φαρμακευτικών εταιρειών, μέσω της χορήγησης ψυχοτρόπων σκευασμάτων (όταν αυτό γίνεται χωρίς επαρκή κλινική αναγκαιότητα ή με υπερεπέκταση της “παθολογικοποίησης” για κέρδος).
Το παρελθόν του σύγχρονου κλάδου της Ψυχολογίας είναι λερωμένο και ποτισμένο από πολέμους και προπαγάνδα. Η σωστή ενημέρωση των πολιτών είναι κάτι περισσότερο από αναγκαία.
Διότι είναι διαφορετικό να ξέρεις ότι ένα όνομα, μια ανακοίνωση, μια εικόνα ενδέχεται να μπλοφάρει, και πολύ διαφορετικό να νιώθεις αδύναμος απλώς και μόνο επειδή δεν γνωρίζεις το ψυχολογικό υπόβαθρο που υποβόσκει.
Οι ενωμένοι άνθρωποι, οι σωστά ενημερωμένοι, οι άνθρωποι που δεν προσκολλώνται στην πολιτική για τη σωτηρία τους, οι αυτόχθονες, οι άνθρωποι που διατηρούν τα έθιμά τους και την πίστη τους στα δικά τους ιδανικά, είναι η καλύτερη ασπίδα στην προπαγάνδα.
Δυστυχώς, η υποκινούμενη παραπληροφόρηση φέρνει διχόνοια σε πολιτικό υπόβαθρο και αποσταθεροποίηση των κοινωνικών στρωμάτων. Δεν είναι η πολιτική είναι η ψυχολογία της μάζας. Και μάλλον αυτή έχει απορροφήσει και τον κλάδο μου. Μήπως ήρθε η στιγμή μετονομασίας σε “Ψυχολογία πολέμου και πολιτικής”;
