04/03/2026
Хувь тавилангаа өөрөө бичсэн хүү
(Ханчирын удмын сургаалиас)
Эрт урьд цагт, уулс тэнгэрт тулж, гол мөрөн оддын гэрэлд мөнгөлөн урсаж байсан цагт нэгэн овог байжээ. Тэр овогт хүмүүс нэг үгийг байнга ярьдаг байв. “Хүний хувь тавилан аль хэдийн бичигдсэн.” Хэн ядуу амьдрах, хэн баян болох, хэн азтай, хэн азгүй байх нь бүгд тэнгэрт бичигдсэн гэж тэд итгэдэг байлаа.
Овгийн хүмүүсийн дунд Аран нэртэй энгийн нэгэн хүү амьдардаг байв. Тэр багаасаа нэг зүйлийг ойлгодоггүй байлаа. “Хэрвээ бүх зүйл бичигдсэн бол яагаад зарим хүмүүс өөрсдийгөө өөрчилж чаддаг юм бол?” Тиймээс Аран энэ асуултыг олон хүнээс асууж учрыг тунгаахыг хүсдэг байв. Харин хүмүүс түүнд үргэлж ижил хариу өгдөг. Тэр нь “Битгий дэмий юм бод. Хувь тавилан өөрчлөгддөггүй.”
Гэвч Араны дотроос “Үнэн өөр байж болно шүү дээ” гэж шивнэдэг байлаа.
Нэг өдөр овгийн хамгийн өндөр уулын оройд амьдардаг буурай мэргэний тухай Аран сонсов. Хүмүүс “Тэр буурай хувь тавилангийн нууцыг мэддэг” гэж ярьдаг байлаа. Аран урт зам туулж уулын оройд хүрэв. Тэнд дөрвөн ханатай гэрийнхээ өмнө нэг цагаан сахалтай буурай сууж байв.
Аран буурайн мэндийг мэдээд "Хүмүүс хувь тавилан аль хэдийн бичигдсэн гэдэг. Энэ үнэн үү?" гэж асуулаа. Буурай мэргэн инээмсэглэж "Хүмүүс тэгж боддог юм" гэхэд "Тэгвэл үнэн нь юу вэ?" гэж лавшуурлан асуув. Буурай мэргэн Араныг уулын ирмэг рүү дагуулж очоод доорх хөндийг заангаа "Тэнд юу харагдаж байна?" гэхэд "Зам байна. Олон зам" гэж хүү хариулав. "Тийм ээ. Хүн бүр тэнд алхаж байна. Зарим нь нэг л замаар явж байна. Зарим нь өөр зам сонгож байна" гэж буурай мэргэн хэллээ. Аран "Тэгэхээр замыг хэн гаргадаг юм бэ?" гэж гайхан асуув.
Буурай мэргэн хэсэг чимээгүй байснаа "Хүний тархи" гэж хариулав. Аран ойлгосонгүй. Буурай мэргэн жижигхэн чулуу авч уулын налуу дээр тавихад чулуу доош өнхөрч эхэллээ. "Энэ юу вэ?" гэж буурай мэргэн асуулаа. "Чулуу" гэхэд нь "Харин энэ бол давтагдсан бодол. Чулуу нэг замаар олон удаа өнхөрөхөд тэр газар хонхор болно" гэж хэлэв. Чулуу олон удаа өнхөрөхөд газар дээр нарийхан зам үүсэж байгааг Аран хүү анзаарав. Буурай мэргэн "Тархинд яг ийм зүйл болдог. Бодол давтагдах бүрт тархинд зам үүсдэг. Хүн тэр замаараа амьдралаа явуулдаг. Хэрвээ хүн байнга “Би чадахгүй”, “Амьдрал хэцүү”, “Надад аз байхгүй” гэж бодвол тархи тэр замыг улам гүн болгодог. Ингэж хүн өөрөө мэдэлгүй нэг л амьдралын замаараа дахин дахин явж амьдардаг юм" гэв. Аран удаан бодсоны эцэст "Тэгвэл замыг өөрчилж болдог уу?" гэхэд буурай мэргэн инээмсэглэж "Мэдээж" гэж хэлээд нэг чулууг өөр газар тавив. Чулуу өөр зүг рүү өнхөрлөө. "Чи одоо харж байна уу?" гэхэд "Чулууны чиглэл өөрчлөгдчихлөө. Өөр замаар өнхөрч байна" гэхэд нь "Тийм ээ. Хүн шинэ бодол, шинэ үйлдэл давтах үед тархи шинэ зам үүсгэдэг юм" гэв.
Аран уулын оройд олон өдөр сууж анх удаа хүмүүсийн “хувь тавилан” гэж нэрлэдэг зүйл үнэндээ тэдний бодлын зам, тэдний айдсын зам, тэдний давтагдсан шийдвэрийн зам байж, харин хэн нэгэн хүн тэр замаас гарч чадвал шинэ зам үүсдэг юм байна" гэдгийг ойлгов.
Олон жилийн дараа овгийн хүмүүс Аран амьдралаа өөрчилсөн байхыг анзаарч эхлэв. Тэрээр айдасгүй болсон. Шинэ зүйл туршдаг болсон. Боломжийг олж хардаг болжээ. Нутаг усандаа нэр хүндтэй, мал сүрэг арвин, амжилт бүтээлтэй нас биед хүрсэн залуу болжээ. Овгийн хүмүүс гайхаж "Чи яагаад ийм азтай юм бэ?" Гэж асуухад Аран инээмсэглээд "Аз биш ээ" гэж хэлээд уул руу заангаа "Би зүгээр л шинэ зам үүсгэсэн юм" гэж хариулжээ.
Хүний хувь тавилан бичигдэггүй. Хүний тархи, хүний бодол, хүний зориг л хувь тавиланг бичдэг гэсэн буурай мэргэний хэлсэн үг тэрхүү овогт оршиж эхэлсэн гэдэг.
Та энэ пэйжийг маань дагахгүй бол дараагийн сонирхолтой нийтлэлийг уншилгүй өнгөрөх байх даа.
Намайг Минухатун гэдэг.
Би нейропсихологич мэргэжилтэй.
(Тархи болон хүний сэтгэл хөдлөл, зан үйлийн хоорондын уялдааг судалдаг шинжлэх ухааны мэргэжилтэн)