19/12/2022
कसा असावा स्तनदा माते करीता आहार?
(Diet for breastfeeding mother's)
जगातील सर्वात श्रेष्ठ सुख म्हणजे आई होण,आणि ह्या काळात स्त्रीला शारीरिक आणि मानसिक स्वास्थ यात होणाऱ्या बदलावाना सामोरे जावे लागते. छोट्या बाळाची काळजी घेणे,त्याला वारंवार दुध पाजणे ( ब्रेस्ट फीड),घरातील इतर कामे आणि जबाबदाऱ्या तिला करणे भाग असते.
याकाळात तिला स्वतः साठी वेळ काढणे अगदीच अशक्य होते, यातच अपुरी झोप,आणि डिलिव्हरी नंतर वाढलेले वजन त्या मुळे होणारा बॅकपेन( backpain), निपेन ( kneepain)अधिकच आव्हानात्मक वाटायला लागतो.
याकाळात स्त्रीला अधिक पोषक आहाराची आवश्यकता असते.जेणे करून जो काही डिलिव्हरी च्या काळात शरीरात पोषक तत्वांचा ह्रास झालेला आहे तो भरुन निघण्यासाठी आणि बाळाला स्तनपान करण्यासाठीं अधिक पोषक उष्मांकाची गरज असते.
यासाठी खालील प्रकारे स्तनदा मातेनी आहारात योग्य बदल करावा.
१. स्तनदा माते करिता , दररोज लागणाऱ्या उष्मांक पेक्षा अधिकचे ६०० उष्मांक ( ब्रेस्ट फीड) साठी अधिक लागतात.
२. आहारात होलग्रेनस् यात हातसडीचा तांदूळ,oatmeal, गहू, जवार, बाजरा, नाचणी) यांचा समावेश असावा.
३. याकाळात शरीरातील झीज भरून काढण्यासाठी आणि दुध बनण्यासाठी ( ब्रेस्ट मिल्क) प्रथिनांची खूप गरज असते. यासाठीच सर्व प्रकारच्या डाळी, कडधान्ये,नट्स,seeds, दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ, अंडी, चिकन, मासे यांचा आहारात समावेश करावा.
४. तसेच हेल्दी फॅट्स करिता नट्स( dryfruit Ladoo),seeds, साजुक तूप याचे सेवन करावे.
५.तसेच शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ नये याकरता पाणी किंवा काही concoction घेऊ शकता उदा. जीरा वॉटर, आज्वैन वॉटर, सौफ वॉटर, मेथी सीड वॉटर घेऊ शकता.यामुळे गॅसेस, अपचन याला ही आळा बसतो. चहा आणि कॉफी यांचे अधिक चे सेवन शक्यतो टाळावे. कारण यामुळे अधिक dehydration होऊ शकते.
६. ग्यालॅक्टोगोग (galactagogue) म्हणजे असे फूड सोर्स जेणे ब्रेस्ट मिल्क वाढण्यास मदत होते.जसे की मेथी सीड, सॉफ, अहलिव, poppy seeds , coconut यांचे सेवन ही नवीन माते करिता आवश्यक आहे.
७.याकाळात बऱ्याच माताना constipation ( पोट साफ होणे),piles इ. तक्रार उदाभवतात,यासाठी मुख्य कारण म्हणजे, पाणी कमी पिणे, फायबर युक्त आहाराचा अभाव असणे.यासाठी भरपूर पाणी पिणे गराचेजे आहे तसेच ताज्या हिरव्या पालेभाज्या फळभाज्या आणि ताजी फळे यांचा समावेश दररोज डाएट मध्ये असावा.
८. याकाळात हंगर पंग्ज कमी करण्या साठी थोड्या वेळाने ,थोडे थोडे खाणे गरजेचे आहे,४,५ वेळेस चे जेवण दिवस भरात असावे.
९.या सर्व बरोबरच ७,८ तासांची झोप आवश्यक आहे. रात्री झोप होत नसेल तर दिवसा २० ते ३० मिनिटांची पॉवर न्याप घेण्याची प्रयत्न करावे.तसेच स्ट्रेस ही अधिक असल्यामुळे कॉरटिसोल ( cortisol) hormone चे लेवेलस वाढून grehlin हे हार्मोन वाढून overeating होऊ शकते .
१०.सर्वात महत्वाचे म्हणजे व्यायाम,सर्व प्रथम डॉक्टरांचा व्यायामासाठी clearance घेणे गरजेचे आहे, तुमची नॉर्मल डिलिव्हरी झाली असेल तर काही दिवसांनी किंवा ४ ते ६ आठवड्यांनी व्यायामाला सुरुवात करता येऊ शकते.c- section झालेल्या मातांनी ६ आठवड्यानंतर व्यायामाला सुरुवात केली तरी चालते ,पण त्याआधी टाके व्यवस्थित हिल झालेले आहेत ना याची खात्री करून घ्यावी.कुठल्याही प्रकारचा discomfort असेल तर व्यायाम तिथेच थांबवावा.तसेच लाईट वॉक,लो intensity weight training ,yoga,pelvic floor strengthening exercises यांचा समावेश करावा.तसेच diastatis रेक्टी सुद्धा आहे की नाही याची खात्री करून घ्यावी.
पुढील भागात आपण स्तनदा मातेकरिता आहार तलिका बघणार आहोत.
डॉ. आशा टिके सोनकर
आहार व व्यायाम तज्ञ.