22/04/2026
DO YOU KNOW WHAT IS THE TRUE ELEMENTARY NAME OF GOD?
There are various names of God in various languages mostly related with His power and attributes, but there is an Elementary Name of God which is eternal and inexpressible, the True Name of God which only a rare person knows. Saint Kabir says,
कोटि नाम संसार में, ताते मुक्ति न होय।
आदि नाम जो गुप्त जप, बूझे बिरला कोय॥ “तत्त्व
There are thousands of names of God in the world, yet they do not lead to liberation. The primordial (original) Name, which is chanted in secrecy, is known only by a rare few.
Now what is God’s Original, Elementary Name/तात्विक नाम which reveals His true essence, His reality, the fundamental nature of God?” There are many names for water in various languages such as Paani, Jal, Neer, Vaari and Thanneer in Tamil, Vellam in Malyalam and Chhu in Tibetan language. It is called Water in English, Agua in Spanish, Eau in French, Wasser in German, Acqua in Italian, Agua in Portuguese, Voda in Russian, Shui in Chinese, Mizu in Japanese, Mul in Korean, Mā’ in Arabic, Aab in Persian and Su in Turkish language.
None of these names reveal the true nature, the composition of water; from these various names we can’t know the fundamental nature of water. But scientific name (chemical name) for water is: Dihydrogen monoxide, H₂O (two hydrogen atoms bonded to one oxygen atom). From this name we can understand the fundamental nature of water, know that the water contains two elements hydrogen and oxygen.
Similary there are various names for common table salt in various languages such as Namak in Hindi, Lavana in Sanskrit, Lobon/Nun in Bengali, Luna in Odia, Lun in Assamese, Mithum in Gujarati, Mith in Marathi, Namak in Punjabi, Tsha in Tibetan and Uppu in Tamil, Telugu, Kannada and Malayalam languages. It is called Salt in English, Sal in Latin, Spanish and Portuguese, Sel in French, Salz in Gernman, Sale in Italian, Sol in Russian, Yán in Chinese, Shio in Japanese, Sogeum in Korean, Milh in Arabic, Namak in Persian and Tuz in Turkish language.
All these names do not exhibit the fundamental composition of salt but the scientific name, the elementary name for common table salt is Sodium chloride NaCl which shows that it is a compound made of two elements, Sodium (Na) a metal and Chlorine (Cl) a non-metal. Together, they form the ionic compound Sodium chloride, which we commonly use as salt.
Similarly there is a fundamental, elementary Name of God by which we can know the True nature of God, we can experience his True essence. All these linguistic names for God were created a few thousand years ago, but that elementary name is Eternal. It was before Creation and is in the Creation and will remain even after that. Guru Nanak says,
आदि सच, जुगादि सच, है भी सच, नानक होसी भी सच
“It was True in the beginning, True throughout the ages, True even now; says Nanak, it shall ever be True.”
The Bible says about it, ‘In the beginning was the Word, the Word was with God and the Word was God.’ The Word (Logos) is the creative principle of God. Through it, everything was created and nothing was made without It. Lord Krishna says in Gita that He imparted the Knowledge of the Word to Sun in the beginning of Creation and which was lost afterwards.
Swami Vivekananda spoke extensively about the concept of the “Word”, terming it as ‘sphota’, as “Shabda Brahman” (the Divine Sound/Word). He explained that the universe is created through the Divine Vibration or the Primordial Sound. The universe originates from this cosmic vibration.This “Word” is not just speech, but a cosmic principle—the first manifestation, the first expression of the Absolute (Brahman). All creation is a projection of this fundamental Vibration. The Word is the source of existence. He explained that the “Word” is the cosmic Sound from which the universe emerges. All existence is essentially vibration or sound.
In Vedantic philosophy, the “Word” (Shabda Brahman) is not separate from God and realization of this Word leads to spiritual awakening. That sacred Word is not any mantra or symbolic but carries real spiritual power, because this cosmic “Word” is itself God. This cosmic Vibration is the origin of Creation and is the bridge between the material and spiritual worlds. About the Word, Guru Nanak says,
शब्द ही धरती, शब्द ही आकाश, शब्द ही शब्द भयो प्रकाश।
सगली सृष्टि शब्द के पीछे, नानक शब्द घट-घट आछे॥
The Word is the earth, the Word is the sky; from the Word, the light has manifested. The entire creation follows the Word; says Nanak, the Word dwells within every heart.”
Guru Nanak taught that: Naam (Name) or Shabad (Word) is the divine essence behind all creation. It is not just a spoken word, but a living, eternal vibration. Through Naam Simran (meditation on the Name), one can experience truth and union with God. “आदि सच, जुगादि सच…” — Truth (Shabad) exists in all time: past, present, and future. He says that Shabad is the eternal creative force; it is beyond language and is also called Holy Name. It is experienced as inner sound. Everything exists because of this divine vibration. Ramkrishna Paramhans says, “The tongue has touched the Vedas, Upanishads and other religious scriptures, but it cannot touch the Word of God. That is why the Word is pure and sacred (holy).
In Modern Science Physics says everything is made of energy and vibration Albert Einstein termed it as Unified field Theory. He aimed to prove that all fundamental forces emerge from a single force coining the term as a "theory of everything". He worked on this from the 1920s until his death in 1955. Despite his failure, Einstein’s pursuit paved the way for modern research into Unified Field Theories and String Theory. In advanced theories like string theory, tiny vibrating strings form matter. So at the deepest level, reality is not solid—it is vibration. Existence is not just matter—it is vibration, sound, or “Word” at its root. What ancient sages realized through meditation, modern science is auntheticating the same.
Now, all these sayings point to the same fundamental truth, just expressed differently. In simple understanding that elementary Naam / Word is not just language. It is not just something to believe in or imagine; it is something that can be experienced within by the Grace of an enlightened spiritual master. It is the ultimate Reality expressing Itself as Sound/Vibration and by tuning into it, a person realizes the Truth of existence. Without it we are roaming in the dark. So the saying is,
शब्द बिना सुरति आँधरी, कहो कहाँ को जाय।
द्वार न पावै शब्द का, फिर-फिर भटका खाय॥
"Without the Word (Shabad), the mind is blind - tell me where can it go? Failing to find the door of the Word, it keeps wandering again and again.”
LET US NOT GROPE INTO DARKNESS, BUT SEARCH SINCERELY FOR AN ENLIGHTENED LIVING SPIRITUAL MASTER WHO CAN REVEAL, IMPART US THE KNOWLEDGE OF THE ELEMENTARY NAME OF GOD, THE PRIMORDIAL VIBRATION DWELLING WITHIN US. WITHOUT MEDITATION ON IT, WE SHALL BE SUFFERING IN THE WHOLE LIFE. GURU NANAK SAYS,
नानक दुखिया सब संसारा, सुखिया वही जो नाम आधारा॥
THE WHOLE WORLD IS IN SUFFERING; ONLY THAT PERSON IS AT PEACE WHO MEDITATES ON THE HOLY NAME.
One more beauty of this Holy Name (Word) is that every child meditates on it in the mother’s womb and because of that his intuitive right brain is active at the time of birth.
JAI SHRI SACHHIDANAND 🙏
क्या आप जानते हैं कि ईश्वर का तात्त्विक (मूल) नाम क्या है?
ईश्वर के विभिन्न भाषाओं में अनेक नाम हैं, जो प्रायः उनके गुणों और शक्तियों से संबंधित होते हैं। परंतु ईश्वर का एक तात्त्विक (मूल) नाम भी है, जो शाश्वत और अव्यक्त है—ईश्वर का सच्चा नाम, जिसे केवल कोई विरला ही जानता है। संत कबीर कहते हैं—
कोटि नाम संसार में, ताते मुक्ति न होय।
आदि नाम जो गुप्त जप, बूझे बिरला कोय॥
अर्थात संसार में ईश्वर के हजारों नाम हैं, पर उनसे मुक्ति नहीं मिलती। जो आदि (मूल) नाम है, जिसे गुप्त रूप से जपा जाता है, उसे कोई विरला ही समझ पाता है।
अब प्रश्न यह है कि ईश्वर का वह मूल, तात्त्विक नाम क्या है, जो उसके वास्तविक स्वरूप और सत्य को प्रकट करता है?
जैसे जल के विभिन्न भाषाओं में अनेक नाम हैं—पानी, जल, नीर, वारि, तमिल में थन्नीर, मलयालम में वेल्लम, तिब्बती में छु। अंग्रेज़ी में Water, स्पेनिश में Agua, फ्रेंच में Eau, जर्मन में Wasser, इटालियन में Acqua, पुर्तगाली में Agua, रूसी में Voda, चीनी में Shui, जापानी में Mizu, कोरियाई में Mul, अरबी में Mā’, फ़ारसी में Aab और तुर्की में Su।
इनमें से कोई भी नाम जल की वास्तविक संरचना नहीं बताता। लेकिन जल का वैज्ञानिक (रासायनिक) नाम Dihydrogen Monoxide, H₂O है, जिससे हमें पता चलता है कि जल दो हाइड्रोजन और एक ऑक्सीजन से बना है। यही उसका तात्त्विक स्वरूप है।
इसी प्रकार नमक के भी विभिन्न भाषाओं में अनेक नाम हैं—हिंदी में नमक, संस्कृत में लवण, बंगाली में लोन/नून, ओड़िया में लुना, असमिया में लुन, गुजराती में मिथु, मराठी में मिठ, पंजाबी में नमक, तिब्बती में त्शा, और तमिल, तेलुगु, कन्नड़, मलयालम में उप्पु। अंग्रेज़ी में Salt, लैटिन/स्पेनिश/पुर्तगाली में Sal, फ्रेंच में Sel, जर्मन में Salz, इटालियन में Sale, रूसी में Sol, चीनी में Yán, जापानी में Shio, कोरियाई में Sogeum, अरबी में Milh, फ़ारसी में Namak और तुर्की में Tuz।
ये सभी नाम नमक की वास्तविक संरचना को नहीं बताते। लेकिन इसका वैज्ञानिक नाम Sodium Chloride (NaCl) है, जिससे स्पष्ट होता है कि यह सोडियम (धातु) और क्लोरीन (अधातु) से मिलकर बना यौगिक है।
इसी प्रकार ईश्वर का भी एक तात्त्विक, मूल नाम है, जिसके द्वारा हम उसके वास्तविक स्वरूप को जान सकते हैं और अनुभव कर सकते हैं। ईश्वर के ये भाषाई नाम कुछ हजार वर्ष पहले बने हैं, परंतु वह मूल नाम शाश्वत है—वह सृष्टि से पहले भी था, सृष्टि में भी है, और सृष्टि के बाद भी रहेगा। गुरु नानक कहते हैं—
आदि सच, जुगादि सच, है भी सच, नानक होसी भी सच॥
अर्थात वह प्रारंभ में भी सत्य था, युगों-युगों से सत्य है, अभी भी सत्य है और आगे भी सत्य रहेगा।
बाइबिल में भी कहा गया है—“आदि में वचन था, वचन परमेश्वर के साथ था और वचन ही परमेश्वर था।” यह “वचन” (Word) ईश्वर की सृजनात्मक शक्ति है, जिसके द्वारा सब कुछ बना।
भगवान श्रीकृष्ण ने गीता में कहा कि उन्होंने सृष्टि के प्रारंभ में यह ज्ञान सूर्य को दिया था, जो बाद में लुप्त हो गया।
स्वामी विवेकानंद ने भी “वचन” (Word) को ‘स्फोट’ या “शब्द ब्रह्म” कहा है। उन्होंने बताया कि यह सम्पूर्ण ब्रह्मांड दिव्य ध्वनि या कंपन से उत्पन्न हुआ है। यह “शब्द” केवल बोली नहीं है, बल्कि एक ब्रह्मांडीय सिद्धांत है—परम सत्य की पहली अभिव्यक्ति। सम्पूर्ण सृष्टि इसी मूल कंपन का प्रक्षेपण है।
वेदांत दर्शन के अनुसार “शब्द ब्रह्म” ईश्वर से अलग नहीं है, और इसका अनुभव ही आत्मज्ञान की ओर ले जाता है। यह कोई साधारण मंत्र या प्रतीक नहीं, बल्कि स्वयं ईश्वर का स्वरूप है—एक जीवंत, शाश्वत कंपन।
गुरु नानक कहते हैं—
शब्द ही धरती, शब्द ही आकाश, शब्द ही शब्द भयो प्रकाश।
सगली सृष्टि शब्द के पीछे, नानक शब्द घट-घट आछे॥
अर्थात शब्द ही धरती है, शब्द ही आकाश है, शब्द से ही प्रकाश प्रकट हुआ है। सम्पूर्ण सृष्टि शब्द के पीछे चलती है और वह शब्द हर हृदय में विद्यमान है।
गुरु नानक ने सिखाया कि “नाम” या “शब्द” ही सृष्टि का मूल है। यह केवल उच्चारण नहीं, बल्कि एक जीवंत, शाश्वत कंपन है। नाम सिमरन के द्वारा मनुष्य सत्य और ईश्वर का अनुभव कर सकता है। यह भाषा से परे है और इसे “पवित्र नाम” कहा जाता है। इसका अनुभव आंतरिक ध्वनि के रूप में होता है। समस्त सृष्टि इसी दिव्य कंपन के कारण अस्तित्व में है। रामकृष्ण परमहंस कहते हैं, “जिह्वा वेदों, उपनिषदों और अन्य धार्मिक ग्रंथों का स्पर्श कर सकती है, परंतु वह ईश्वर के वचन को स्पर्श नहीं कर सकती। इसलिए यह वचन शुद्ध और पवित्र है।”
आधुनिक विज्ञान भी कहता है कि सम्पूर्ण ब्रह्मांड ऊर्जा और कंपन से बना है। अल्बर्ट आइंस्टीन ने इसे एकीकृत क्षेत्र सिद्धांत (Unified Field Theory) के रूप में समझाने का प्रयास किया। आधुनिक सिद्धांत जैसे स्ट्रिंग थ्योरी भी कहते हैं कि सूक्ष्म स्तर पर सब कुछ कंपन है।
इस प्रकार प्राचीन ऋषियों ने जो ध्यान द्वारा अनुभव किया, आधुनिक विज्ञान भी उसी सत्य की पुष्टि कर रहा है।
अतः यह स्पष्ट है कि वह तात्त्विक “नाम” या “शब्द” कोई साधारण भाषा नहीं है, बल्कि एक अनुभव है, जिसे किसी पूर्ण ज्ञानी गुरु की कृपा से जाना जा सकता है। यह परम सत्य का ध्वनि या कंपन के रूप में प्रकट होना है।
इसके बिना हम अज्ञान में भटकते रहते हैं। इसलिए कहा गया है—
शब्द बिना सुरति आँधरी, कहो कहाँ को जाय।
द्वार न पावै शब्द का, फिर-फिर भटका खाय॥
अर्थात शब्द के बिना चेतना अंधी है—वह कहाँ जाएगी? शब्द का द्वार न मिलने पर वह बार-बार भटकती रहती है।
इसलिए हमें अंधकार में भटकने के बजाय एक सच्चे, जीवित, ज्ञानी गुरु की खोज करनी चाहिए, जो हमें इस तात्त्विक नाम का ज्ञान दे सके। इसके बिना जीवन भर दुःख ही मिलता है। गुरु नानक कहते हैं—
नानक दुखिया सब संसारा, सुखिया वही जो नाम आधारा॥
अर्थात पूरा संसार दुःखी है, केवल वही सुखी है जो नाम का आधार लेता है।
इस पवित्र नाम (शब्द) की एक और सुंदरता यह है कि हर बच्चा माँ के गर्भ में इसका ध्यान करता है, और उसी के कारण जन्म के समय उसका अंतर्ज्ञानयुक्त (इंट्यूटिव) दायाँ मस्तिष्क सक्रिय होता है
जय श्री सच्चिदानंद 🙏
के तपाईंलाई थाहा छ परमात्माको साँचो मूल (तात्विक) नाम के हो?
परमात्माका विभिन्न भाषाहरूमा धेरै नामहरू छन्, जुन प्रायः उहाँका शक्ति र गुणहरूसँग सम्बन्धित हुन्छन्। तर एउटा यस्तो मूल (तात्विक) नाम पनि छ, जुन सनातन र अव्यक्त छ—परमात्माको साँचो नाम, जुन केवल दुर्लभ व्यक्तिले मात्र जान्दछ। सन्त कबीर भन्नुहुन्छ:
कोटि नाम संसारमा, ताते मुक्ति न होय।
आदि नाम जो गुप्त जप, बुझ्ने बिरला कोय॥
संसारमा परमात्माका हजारौँ नाम छन्, तर ती नामहरूले मुक्ति दिलाउँदैनन्। आदिम (मूल) नाम, जुन गुप्त रूपमा जपिन्छ, त्यसलाई केवल बिरलै व्यक्तिले बुझ्छ।
अब प्रश्न उठ्छ—परमात्माको त्यो मूल, तात्विक नाम के हो, जसले उहाँको साँचो स्वरूप र वास्तविकता प्रकट गर्छ? विभिन्न भाषाहरूमा पानीका धेरै नाम छन्—जस्तै पानी, जल, नीर, वारी; तमिलमा थन्नीर, मलयालममा वेल्लम, तिब्बतीमा छु। अंग्रेजीमा Water, स्पेनिशमा Agua, फ्रेन्चमा Eau, जर्मनमा Wasser, इटालियनमा Acqua, पोर्चुगिजमा Agua, रसियनमा Voda, चिनियाँमा Shui, जापानीमा Mizu, कोरियनमा Mul, अरबीमा Mā’, फारसीमा Aab र टर्किसमा Su भनिन्छ।
यी कुनै पनि नामहरूले पानीको वास्तविक संरचना वा तत्त्व बताउँदैनन्। तर यसको वैज्ञानिक (रासायनिक) नाम Dihydrogen monoxide, H₂O हो (दुई हाइड्रोजन र एक अक्सिजन परमाणुको संयोजन)। यसबाट हामी पानीको वास्तविक तत्त्व बुझ्न सक्छौँ।
त्यस्तै गरी, नुनका पनि विभिन्न भाषामा धेरै नाम छन्—हिन्दीमा नमक, संस्कृतमा लवण, बंगालीमा लबोन/नुन, ओडियामा लुना, असमियामा लुन, गुजरातीमा मिथुम, मराठीमा मिठ, पंजाबीमा नमक, तिब्बतीमा त्शा, र तमिल, तेलुगु, कन्नड, मलयालममा उप्पु। अंग्रेजीमा Salt, ल्याटिन/स्पेनिश/पोर्चुगिजमा Sal, फ्रेन्चमा Sel, जर्मनमा Salz, इटालियनमा Sale, रसियनमा Sol, चिनियाँमा Yán, जापानीमा Shio, कोरियनमा Sogeum, अरबीमा Milh, फारसीमा Namak र टर्किसमा Tuz भनिन्छ।
यी नामहरूले पनि नुनको आधारभूत संरचना देखाउँदैनन्। तर यसको वैज्ञानिक नाम Sodium chloride (NaCl) हो, जसले देखाउँछ कि यो Sodium (धातु) र Chlorine (अधातु) मिलेर बनेको यौगिक हो।
त्यस्तै, परमात्माको पनि एउटा मूल, तात्विक नाम छ, जसबाट हामी उहाँको साँचो स्वरूप अनुभव गर्न सक्छौँ। भाषागत नामहरू केही हजार वर्षअघि बनेका हुन्, तर त्यो मूल नाम सनातन छ—सृष्टिभन्दा अघि पनि थियो, सृष्टिमा पनि छ, र पछि पनि रहनेछ। गुरु नानक भन्नुहुन्छ:
आदि सच, जुगादि सच, है भी सच, नानक होसी भी सच।
अर्थात्—सुरुमा पनि सत्य थियो, युगौँसम्म सत्य रह्यो, अहिले पनि सत्य छ, र भविष्यमा पनि सत्य रहनेछ।
बाइबलमा भनिएको छ: “सुरुमा वचन थियो, वचन परमात्मासँग थियो र वचन नै परमात्मा थियो।” यो “वचन” सृष्टिको मूल शक्ति हो, जसबाट सबै कुरा बनेका हुन्।
भगवान कृष्णले गीता मा भन्नुहुन्छ कि सृष्टिको आरम्भमा उहाँले यो “वचन” को ज्ञान सूर्यलाई दिनुभएको थियो, जुन पछि हरायो।
स्वामी विवेकानन्दले “वचन” लाई ‘स्फोट’ वा “शब्द ब्रह्म” भनेर व्याख्या गर्नुभयो। उहाँका अनुसार यो ब्रह्माण्ड दिव्य कम्पन (Vibration) वा आदिम ध्वनिबाट सृजित भएको हो। यो “वचन” केवल बोल्ने शब्द होइन, तर एक ब्रह्माण्डीय सिद्धान्त हो—सृष्टिको पहिलो अभिव्यक्ति।
वेदान्त दर्शनमा “शब्द ब्रह्म” परमात्माबाट अलग छैन। यसको अनुभूति गर्दा आत्मिक जागरण हुन्छ। यो कुनै साधारण मन्त्र होइन, तर वास्तविक आध्यात्मिक शक्ति हो—किनकि यही शब्द नै परमात्मा हो।
गुरु नानक भन्नुहुन्छ:
शब्द नै धरती हो, शब्द नै आकाश हो; शब्दबाट नै प्रकाश प्रकट भएको हो।
सम्पूर्ण सृष्टि शब्दकै पछि चल्छ; नानक भन्छन्, शब्द प्रत्येक हृदयमा वास गर्छ।
गुरु नानकले सिकाउनुभयो कि “नाम” वा “शब्द” सम्पूर्ण सृष्टिको दिव्य तत्त्व हो। यो केवल बोलिने शब्द होइन, तर जीवित र सनातन कम्पन हो। नाम स्मरण (ध्यान) द्वारा मानिसले सत्य र परमात्मासँग एकता अनुभव गर्न सक्छ।
रामकृष्ण परमहंसले भन्नुभयो: “जिब्रोले वेद, उपनिषद र अन्य शास्त्रलाई स्पर्श गरेको छ, तर परमात्माको शब्दलाई छुन सकेको छैन। त्यसैले यो शब्द शुद्ध र पवित्र छ।”
आधुनिक विज्ञान पनि भन्छ कि सबै कुरा ऊर्जा र कम्पनबाट बनेको छ। अल्बर्ट आइन्स्टाइनले यसलाई Unified Field Theory को रूपमा बुझाउने प्रयास गर्नुभयो। स्ट्रिङ थ्योरी अनुसार, सूक्ष्म कम्पन गर्ने “स्ट्रिङ” हरूले पदार्थ बनाउँछन्। त्यसैले वास्तविकता अन्ततः कम्पन (Vibration) हो।
यसरी, प्राचीन ऋषिहरूले ध्यानद्वारा जुन सत्य अनुभूति गरेका थिए, आधुनिक विज्ञानले पनि त्यसैलाई पुष्टि गरिरहेको छ।
अन्ततः, यो “नाम” वा “वचन” केवल भाषा होइन। यो विश्वास गर्ने कुरा मात्र होइन, अनुभव गर्ने कुरा हो—जुन एक ज्ञानी, जीवित आध्यात्मिक गुरुको कृपाबाट सम्भव हुन्छ। यही अन्तिम सत्य हो, जसलाई अनुभूति गरेर मानिसले अस्तित्वको रहस्य जान्दछ।
शब्द बिना मन अन्धो हुन्छ—कहाँ जान्छ?
शब्दको ढोका नपाएर, फेरि फेरि भौंतारिन्छ।
त्यसैले, हामी अन्धकारमा नअल्झिऔँ, तर साँचो मार्ग देखाउने एक ज्ञानी जीवित गुरुको खोजी गरौँ, जसले हामीलाई परमात्माको मूल नामको ज्ञान दिन सकून्। यसमा ध्यान नगरेसम्म जीवनभर दुःख भोग्नुपर्छ।
गुरु नानक भन्नुहुन्छ:
नानक दुखिया सब संसार, सुखिया वही जो नाम आधारा।
अर्थात्—सम्पूर्ण संसार दुःखी छ; सुखी त केवल त्यही हो, जसले नाममा ध्यान गर्छ।
यस पवित्र नामको अर्को विशेषता के हो भने, प्रत्येक बालकले आमाको गर्भमै यसको ध्यान गर्दछ, जसले गर्दा जन्मको समयमा उसको सहज (Intuitive) मस्तिष्क सक्रिय हुन्छ।
जय श्री सच्चिदानंद 🙏