03/01/2026
थायरॉईड ग्रंथी ही आपल्या शरीरातील एक महत्त्वाची अंतःस्रावी (Endocrine) ग्रंथी आहे. ती मानेच्या पुढील भागात, घशाच्या खाली असते. ही ग्रंथी शरीरातील अनेक क्रियांवर नियंत्रण ठेवते.
थायरॉईड हार्मोन्स
थायरॉईड ग्रंथी मुख्यतः दोन हार्मोन्स तयार करते:
थायरॉक्सिन (T4)
ट्रायआयोडोथायरोनिन (T3)
ही हार्मोन्स तयार होण्यासाठी आयोडीन या खनिजाची आवश्यकता असते.
थायरॉईड हार्मोन्सचे कार्य
थायरॉईड हार्मोन्स खालील महत्त्वाच्या गोष्टी नियंत्रित करतात:
शरीरातील चयापचय (Metabolism)
वजन वाढणे किंवा कमी होणे
शरीराचे तापमान
हृदयाचे ठोके
ऊर्जा पातळी
मेंदूचा विकास (विशेषतः लहान मुलांमध्ये)
थायरॉईडचे विकार
हायपोथायरॉईडीझम (Hypothyroidism)
– थायरॉईड हार्मोन्स कमी प्रमाणात तयार होतात
– लक्षणे: थकवा, वजन वाढणे, थंडी जास्त जाणवणे, केस गळणे
हायपरथायरॉईडीझम (Hyperthyroidism)
– थायरॉईड हार्मोन्स जास्त प्रमाणात तयार होतात
– लक्षणे: वजन कमी होणे, घाम येणे, चिडचिड, हृदयाचे ठोके वाढणे
निष्कर्ष
थायरॉईड ग्रंथी व तिची हार्मोन्स शरीराच्या योग्य कार्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहेत. थायरॉईडशी संबंधित समस्या वेळेवर ओळखून उपचार करणे महत्त्वाचे आहे.
