26/11/2025
रेटिनल ब्लीडिंगसाठी आयुर्वेदीय उपचार (Marathi मध्ये सोप्या भाषेत):
रेटिनल ब्लीडिंग म्हणजे डोळ्याच्या रेटिनामध्ये रक्तस्राव होणे. हे बहुतेक वेळा मधुमेह, हायपरटेन्शन, रेटिनल वेन ओक्लुजन, ट्रॉमा, किंवा उच्च Pitta/ Rakta दूष्टी मुळे होते. आयुर्वेदात याचे व्यवस्थापन Rakta-Pitta शमन, नाडी संचार सुधारणा, आणि डोळ्यातील सूज-कफ कमी करणे या आधारांवर केले जाते.
⸻
⭐ आयुर्वेदीय औषधी उपचार
1) Rakta–Pitta Shamak औषधे
• स्फटिक भस्म—125 mg मधासह
• प्रवाल पिष्टी—125 mg
• काही क्षीरगव्या किंवा शतावरी कल्पा
• कुमारी आसव / द्राक्षासव—15 ml (रक्तशुद्धी व पित्तशमन)
2) Rakta-Shodhak & Microcirculation सुधारक औषधे
• पुनर्नवासव / लोध्रासव
• गुलवेल सत्व
• मंजिष्ठादी क्वाथ (रक्तशुद्धी)
• पुनर्नवा मंडूर (सूज घटवते)
3) डोळ्यांसाठी विशिष्ट औषधे
• महात्रिफळा घृत (आंतरसेवन)
• चक्षुष्य औषधे जसे:
• सaptāmṛta Loha
• Punarnavādi Loha
• Vasant Kusumakar Ras (DM patients मध्ये अत्यंत उपयोगी)
⸻
⭐ पंचकर्म उपचार
1) नेत्र तर्पण
• रेटिनाच्या स्ट्रक्चरला पोषण देण्यासाठी
• घृत आधारित तर्पण—महात्रिफळा घृत / जीवंत्यादि घृत
2) रक्तमोक्षण (Leech Therapy – Jalaukavacharan)
रेटिनल सूज, कंजेशन, आणि रक्तवाहिन्यांतील दाब कमी करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी.
आपण स्वतः यात तज्ज्ञ आहात, त्यामुळे retinopathy किंवा central serous मध्ये खूप चांगले परिणाम दिसू शकतात.
3) नस्य
• अनुतैल / शदबिंदू तेल – optic nerve व retinal circulation सुधारते.
4) शिरोधारा / नेत्रधारा
• पित्तशमन, सूज कमी करणे, ताण कमी होणे.
⸻
⭐ ज्यांना मधुमेह आहे त्यांच्यासाठी विशेष सूचना
• मधुमेह नियंत्रणाशिवाय रेटिनल ब्लीड थांबत नाही.
• निशामृता, त्रिफळा गुग्गुळ, चंद्रप्रभा वटी, गुडुची-नीम-करेली काढा उपयुक्त.
⸻
⭐ आहार & दिनचर्या
• तिखट, आंबट, मसालेदार, मद्य, फ्राय पदार्थ टाळा
• गरम वाफ टाळा
• डोळ्यांवर थंड पाण्याची पट्टी
• पित्तशमन आहार: दुध, तांदूळ, द्राक्ष, नारळपाणी, तुप
