03/12/2025
त्रांनो, अनेक वर्षांपासून नालंदा विश्व् विद्यापीठ ला भेट देण्याची इच्छा आज पूर्ण झाली.
हजारो वर्षांपूर्वीचे हे विद्यापीठ भारताच्या ज्ञानपरंपरेचे प्रतीक आहे. जगभरातून विद्यार्थी इथे शिकायला येत. आज या पवित्र स्थळावर उभं राहून आपण त्या महान इतिहासाचा पुनः अनुभव घेतो आहोत.
🌟 नालंदा University – जगातील सर्वात प्राचीन Residential University
---
🕰️ स्थापना – 1500 वर्षांपूर्वी
नालंदा विद्यापीठाची स्थापना 5व्या शतकात (ई.स. 427 च्या आसपास) गुप्त सम्राट कुमारगुप्त प्रथम यांनी केली.
त्या काळात हे जगातील पहिले Residential म्हणजेच निवासी विद्यापीठ होते — विद्यार्थी इथे राहत आणि शिकत.
---
📚 जगभरातील विद्यार्थी इथे शिकायला येत
चीन, जपान, कोरिया, श्रीलंका, तिबेट, इंडोनेशिया, तुर्कस्थान अशा अनेक देशांतून विद्यार्थी नालंदेला येत.
एका वेळेस इथे 10,000 पेक्षा जास्त विद्यार्थी आणि 2,000 गुरुजन राहत असत.
---
🏛️ अभ्यासाचे विषय
इथे फक्त धर्म शिकवला जात नव्हता. हे खरे मल्टीडिसिप्लिनरी विद्यापीठ होते:
बौद्ध धर्म
गणित
खगोलशास्त्र (Astronomy)
आयुर्वेद व वैद्यक
तत्वज्ञान
अर्थशास्त्र
शिक्षणशास्त्र
योग व ध्यान
साहित्य व भाषाशास्त्र
---
📘 जगातील सर्वात मोठे ग्रंथालय
नालंदाच्या ग्रंथालयाचे नाव होते “धर्मगुंज” (पुस्तकांचा खजिना)
त्यामध्ये तीन मोठी इमारती होत्या:
रत्नसागर
रत्ननिधी
रत्नरंजन
दिवसरात्र अभ्यास चालू असे. चिनी प्रवासी ह्वेनसांग यांनी सांगितले की ग्रंथालयात लाखो हस्तलिखित ग्रंथ होते.
---
🔥 नाश – 1193 मध्ये
1193 मध्ये आक्रमणकर्ते बख्तियार खिलजी यांनी नालंदा विद्यापीठ जाळून टाकले.
ग्रंथालयात इतकी पुस्तके होती की अग्नी 3 महिने सतत जळत होता, असे ऐतिहासिक नोंदी सांगतात.
---
🌱 पुन्हा उभारणी – आधुनिक Nalanda University
भारत सरकारने 2010 मध्ये नवी Nalanda University पुन्हा उभारली.
आज येथे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर शिक्षण आणि संशोधन होते.
30 हून अधिक देश यात सहभागी आहेत.
---
⭐ नालंदाचे महत्व आजही का मोठे आहे?
कारण हे जगाच्या शिक्षण इतिहासातील पहिले जागतिक विद्यापीठ होते.
येथे ज्ञान, करुणा आणि मानवतेच्या मूल्यांवर आधारित शिक्षण दिले जात असे.
UNESCO कडून World Heritage Site म्हणून मान्यता प्राप्त.
#मनस्वीक्षण
Shirish Badgujar
ShivSena
Yuva
