15/01/2023
मकर संक्रांत – आयुर्वेदाचा दृष्टीकोन
सण-उत्सव हा भारतीयांच्या जीवनशैलीतील एक अविभाज्य कार्यक्रम आहे.नवीन वर्षाच्या सुरुवातीसह मकर संक्रांती, येते.
या आता कुणाला प्रश्न पडेल की, वर्षभरात इतके सण आणि इतर अनेक उत्सव का? आपल्या पूर्वजांना काही काम नाही का? इतर जण म्हणतील – त्यांनी त्यांच्या आयुष्याचा आनंद लुटला, कौटुंबिक एकत्र येण्याने आणि वेळोवेळी विविध स्वादिष्ट पाककृतींचा आस्वाद घेत, वाह काय आयुष्य आहे!
सणांशी संबंधित स्वादिष्ट पदार्थांचे सर्वात महत्त्वाचे
उद्दिष्ट – आयुर्वेद ऋतु नुसार आहारात बदल सुचवतो – जसे हवामान बदलते तसेच शरीराच्या अंतर्गत वातावरणात बदल होतो; म्हणजे अग्नी आणि दोष पातळी.
संक्रांती मुख्यतः दरवर्षी १४ जानेवारी रोजी साजरी केली जाते.या दिवशी सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो.तसेच सूर्य या दिवसापसुन हळूहळू उत्तरेकडे सरकायला लागतो.म्हणून याला उत्तरायण असेही म्हटले जाते.
शिशिर ऋतु जेथे हवामान अत्यंत थंड असते, तेथे शरीरातील पचनशक्ती चांगली प्रज्वलित होते. वात दोष हा प्रकृती आणि शरीरात प्रबळ आहे, आजूबाजूला थंड वारा वाहत आहे आणि शरीराला थोडी उष्णता आणि स्नेहाची गरज असते. त्वचा आणि केस निस्तेज आणि कोरडे दिसतात.
तर इथे खास स्वादिष्ट पदार्थ आहेत – तिळगुळ लाडू किंवा चिक्की (तिळाच्या बिया, गूळ , कोरडे खोबरे आणि शेंगदाणे घालून बनवलेले पदार्थ), गुळाची पोळी (गुळ, तीळ, ठेचलेले शेंगदाणे भरलेली गव्हाची भाकरी किंवा रोटी) आणि भरपूर तूप , नायगर, तीळ, शेंगदाणे, शेंगदाणे यांचा वापर चटण्या बनवण्यासाठी केला जातो आणि विविध तयारी करण्यासाठी देखील वापरला जातो. सुक्या खजूर आणि इतर ड्रायफ्रुट्सपासून बनवलेली खीर ही खास आहे. हे सर्व खाद्यपदार्थ स्निग्ध आहेत.येथे निसर्गात उष्ण, ताकदीने उष्ण, पचायला जड आणि त्यामुळे प्रज्वलित अग्नीची चांगली काळजी घेते, त्यामुळे त्रिदोषीय संतुलन राखले जाते. हे पदार्थ वात आणि कफ शामक आणि शरीरातील पित्त (उष्णता) वाढवतात. स्निग्धामुळे शरीराला आंतरिक चमक आणि पोषण मिळते, हाडे मजबूत होतात आणि शरीरातील ऊर्जा आगामी वर्षासाठी साठवून ठेवते.ते त्वचा,नखे,हाडे, सांधे आणि केसांना चमक, आणि पोषण देखील प्रदान करतात. मजबूत हाडे आणि सांधे तुम्हाला सक्रिय आणि सांधेदुखीच्या समस्यांपासून दूर ठेवतात. थोडक्यात तुम्ही म्हणू शकता की हे हिवाळ्यातील सुपर फूड्सचे पॉवर पॅकेज आहे.वाटाणे, हिरवे हरभरे, गाजर , मुळा, बाजरी, ऊस, भारतीय फळे बोर या भाज्या आणि अन्न या हंगामात काढले जातात. स्त्रिया घरोघरी एक छोटासा मेळावा आयोजित करतात आणि प्रेम आणि आरोग्याचे प्रतीक म्हणून या मिठाई आणि खाद्यपदार्थांची देवाणघेवाण करतात. लोक हवेत पतंग उडवतात, यामुळे सामाजिक बांधिलकी आणि प्रेम वाढते. स्नेह शरीरातील वात कमी करते आणि लोकांमध्ये स्नेह भावना निर्माण करतात, ते एकमेकांशी जोडलेले राहतात आणि आनंद पसरवतात.
श्री विश्वसुख आयुर्वेद चिकित्सालयतर्फे मकर संक्रांतीच्या सर्वाना हार्दिक शुभेच्छा.... तंदुरुस्त राहा, आनंदी रहा आणि आयुर्वेदिक मार्गदर्शन, नैसर्गिक हंगामी आणि स्थानिक पदार्थांसह निरोगी रहा.
आणि तीळ गुड घ्या, गोड गोड बोला……
