27/02/2026
आज 'आमलकी एकादशी'. आमलकी म्हणजेच आवळा आणि फाल्गुन महिन्याच्या शुक्ल पक्षात येणाऱ्या एकादशीला 'आमलकी एकादशी' किंवा 'आवळा एकादशी' म्हणतात. धार्मिक दृष्टीने या एकादशीला अत्यंत महत्त्व असून या दिवशी भगवान विष्णू आणि आवळ्याच्या वृक्षाची पूजा केली जाते.
'आमलकी एकादशी' चे महत्व: पौराणिक मान्यतेनुसार, आवळ्याच्या झाडामध्ये भगवान विष्णूंचा वास असतो, त्यामुळे या दिवशी या वृक्षाची पूजा केल्याने पुण्य मिळते.
आयुर्वेदात महत्व: आवळा पूजनीय असण्याच दुसर महत्वाच कारण म्हणजे आयुर्वेदात विविध औषधात आवळ्याचा विशेष उपयोग होतो.सर्वांना माहीत असलेल औषध म्हणजे च्यवणप्राश ! आयुर्वेदाच्यादृष्टीने व आहारातील विशेष supplement म्हणून आवळा किती उपयोगी आहे ही आपण पुढे पहाणारच आहोत .
Super Food : आवळ्यात भरपूर प्रमाणात Vitamin C, Anti-oxidants, immune busters, polyphenols, minerals असतात म्हणून आजकाल आवळा हे एक Super Food मानल्या जाते आहेत. सध्या नांदेडच्या बाजारात हे Super Food मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे.
आयुर्वेदात आवळ्याचे महत्त्व.
त्रिदोष संतुलन: आवळा वात, पित्त आणि कफ या तिन्ही दोषांना संतुलित ठेवतो, ज्यामुळे शरीरातील असंतुलन दूर होते.
रसायन: हे शरीराला आतून बळकट करते, ऊर्जा वाढवते (ओजस) आणि दीर्घायुष्यासाठी मदत करते.
अन्न आणि औषध: आवळा अन्न आणि औषध दोन्ही आहे; तो शरीराला पोषण देतो आणि अनेक आजारांवर उपचार करतो.
मुख्य फायदे आणि उपयोग
आवळा जवळजवळ सर्व शारीरिक प्रणालींमध्ये त्याच्या व्यापक फायद्यांसाठी प्रसिद्ध आहे:
• रोगप्रतिकारक शक्ती: हे व्हिटॅमिन सी आणि अँटिऑक्सिडंट्सचे एक अपवादात्मक नैसर्गिक स्रोत आहे, जे रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास आणि संक्रमणांशी लढण्यास मदत करते.
• पचन: आवळा पाचक रसांना उत्तेजन देऊन, पोषक तत्वांचे शोषण करण्यास मदत करून आणि निरोगी आतड्यांच्या हालचालींना आधार देऊन पचनास मदत करतो. त्याचे थंड गुणधर्म आम्लता आणि छातीत जळजळ कमी करतात. पचन सुधारते, आम्लपित्त आणि अतिसार कमी करते.
• त्वचेचे आरोग्य : त्वचेसाठी, ते कोलेजन उत्पादन वाढवते, तेजस्वी रंग वाढवते आणि वृद्धत्वाची लक्षणे कमी करते अर्थात Antiaging . त्वचेला चमकदार बनवते, काळे डाग कमी करते.
• केसचे आरोग्य: आवळा केसांच्या कूपांना मजबूत करतो व केस गळणे थांबवतो.केसाची चांगली अंध होते. आवळा केस अकाली पांढरे होण्यापासून रोखतो आणि नैसर्गिक चमक वाढवतो.
• हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आरोग्य: ते वाईट कोलेस्ट्रॉल (LDL) कमी करण्यास मदत करते आणि त्याच्या अँटिऑक्सिडंट आणि उष्ण विरोधी शीत गुणधर्मांमुळे निरोगी रक्तदाब राखण्यास मदत करते. हृदयाचे आणि रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य सुधारते.
• मधुमेह व्यवस्थापन: आवळा इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारून रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करण्यास मदत करू शकते.
• डिटॉक्सिफिकेशन (शरीर शोधन): हे नैसर्गिक रक्त आणि यकृत शुद्ध करणारे म्हणून काम करते, शरीरातील आम (विषारी पदार्थ) बाहेर काढण्यास मदत करते .
• डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी: नियमित आवळा सेवनाने दृष्टी सुधारते आणि डोळ्यांची जळजळ कमी होते
अधिक माहितीसाठी व उपचारासाठी भेटा :
डॉ.जन्नावार भास्कर विष्णू , आयुर्वेद तज्ञ
B.A.M.S(Ayurvedacharya), M.Sc.(Herbal Med.), P.G.P.Panchkarm(Pune), Fellow Keralian Panchkarma(AVS Kottakkal,Kerala).
पंचकर्म,केरळीय चिकित्सा व हर्बल मेडीसीन विशेषज्ञ
श्री समर्थ आयुर्वेद हॉस्पिटल & रिसर्च सेंटर,कलामंदिरमागे,सोमेश कॉलोनी,नांदेड.
मोबाईल: 9421971777, 8788554373
