11/02/2024
विचार आणि भावना आपल्या आरोग्यावर कसा परिणाम करतात
तुमचे विचार आणि भावना तुमच्या आरोग्यावर परिणाम करू शकतात. एकीकडे judgment शिवाय किंवा attachment शिवाय मुक्तपणे अनुभवलेल्या आणि व्यक्त केलेल्या भावना आपल्या आरोग्यावर परिणाम न करता प्रवाहीपणे वाहत असतात तर दुसरीकडे दडपलेल्या भावना (विशेषत: भीती , राग किंवा नकारात्मक भावना) मानसिक उर्जा कमी करतात, शरीरावर नकारात्मक परिणाम करू शकतात आणि आरोग्य समस्यांना कारणीभूत ठरू शकतात.
आपले विचार आणि भावना ओळखणे आणि त्यांचा काय परिणाम केवळ एकमेकांवरच नाही तर आपल्या शरीरावर, वागणुकीवर आणि नातेसंबंधांवरही होतो याची जाणीव असणे महत्त्वाचे आहे—
Poorly-managed negative emotions तुमच्या आरोग्यासाठी चांगल्या नाहीत
नकारात्मक दृष्टीकोन आणि असहायता आणि निराशेची भावना तीव्र ताण निर्माण करू शकते, ज्यामुळे शरीरातील हार्मोन्सचे संतुलन बिघडते, आनंदासाठी आवश्यक मेंदूतील रसायने कमी होतात आणि रोगप्रतिकारक शक्तीला हानी पोहोचते. दीर्घकालीन तणावामुळे आपले आयुर्मान कमी होऊ शकते. विज्ञानाने आता ओळखले आहे की तणावामुळे आपले Telomeres, the “end caps” of our DNA strands, आपल्या डीएनए स्ट्रँडचे "एंड कॅप्स" लहान होतात, ज्यामुळे आपले वय वेळेआधीच जास्त दिसते.
Poorly managed or repressed anger (hostility) असमाधानकारकपणे नियंत्रित केलेला किंवा दडपलेला राग किंवा शत्रुत्व हा उच्च रक्तदाब (High BP), हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग, पाचक विकार आणि संसर्ग यासारख्या अनेक आरोग्य परिस्थितीशी संबंधित आहे.
सकारात्मक भावनांचे महत्त्व
सकारात्मकतेसह जगणे आपले जीवन बदलू शकते:
1. Positive emotions broaden our perspective of the world सकारात्मक भावना जगाबद्दलचा आपला दृष्टीकोन विस्तृत कतात. अशा प्रकारे अधिक सर्जनशीलता (Creative), आश्चर्य (Wonders) आणि पर्यायांना (Options) प्रेरणा मिळेते.
2. कालांतराने चिरस्थायी भावनिक लवचिकता निर्माण होते आणि भरभराट होतो. (Emotional flexibility build over time, creating lasting emotional resilience and flourishing it.)
सकारात्मक विचारांमुळे हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आजार नाहीसा होतो, चांगली झोप येते, सर्दी कमी होते आणि एकंदर आनंदाची अधिक भावना निर्माण होते यासह सकारात्मक विचार शारीरिक आणि भावनिक फायद्यांचे आहेत. सकारात्मक वृत्ती-जसे की खेळकरपणा, कृतज्ञता, विस्मय, प्रेम, स्वारस्य, शांतता आणि इतरांशी जोडलेली भावना (Feeling connected to others)- याचा थेट परिणाम फक्त आरोग्यावर होतो असे नाही, आनंदाची बातमी ही आहे की आपण सरावाने त्यांचा विकास करू शकतो.
आपल्या नकारात्मक पक्षपातावर मात करणे Overcoming our negativity bias
जीवनातील धोका आणि तोटा यापासून बचाव करण्यासाठी, आम्ही चांगल्यापेक्षा वाईटाला प्राधान्य देतो. धोकादायक वातावरणात अतिदक्ष राहण्याची गरज असलेल्या व्यक्तीसाठी ही एक नीटनेटकी जगण्याची यंत्रणा असली तरी, सत्य हे आहे की आपल्यापैकी बहुतेकांसाठी हा "नकारात्मक पूर्वाग्रह" प्रतिउत्पादक आहे. (The truth is that for most of us, this "negativity bias" is counter-productive.)
"नकारात्मक पूर्वाग्रह" चा अर्थ असा आहे की आपण अनुभवत असलेल्या किरकोळ निराशा, किंवा एखाद्या प्रिय व्यक्तीशी मतभेद- यावर टिका करण्यात आपण खूप वेळ घालवतो आणि आपल्याला दिवसभर धन्यवाद आणि कृतज्ञता अनुभवण्याच्या अनेक संधींकडे आपण दुर्लक्ष करतो.
ही नकारात्मकता दूर करण्यासाठी आणि एक सुसंवादी भावनिक स्थिती अनुभवण्यासाठी, आपल्याला एका नकारात्मक भावनांसाठी तीन सकारात्मक भावनांचा अनुभव घेणे आवश्यक आहे. हे हेतुपुरस्सर केले जाऊ शकते. या सकारात्मक भावना नकारात्मकतेचे शारीरिक परिणाम अक्षरशः उलट करतात आणि भरभराटीच्या जीवनात योगदान देणारी मानसिक संसाधने तयार करतात.
माफीची भूमिका
क्षमा करणे म्हणजे नकारात्मक घटना घडली आहे हे पूर्णपणे स्वीकारणे आणि परिस्थितीभोवती असलेल्या आपल्या नकारात्मक भावनांचा त्याग करणे. क्षमा केल्याने आपल्याला चांगले मानसिक, भावनिक आणि शारीरिक आरोग्य अनुभवण्यास मदत होते. आणि हे शिकले जाऊ शकते.
क्षमा करण्याची प्रथा उत्तम रोगप्रतिकारक कार्य आणि दीर्घ आयुष्याशी देखील जोडली गेली आहे. माफीचा हृदयावर केवळ एक रूपकात्मक प्रभाव आहे असे नाही: तर ते खरोखर आपला रक्तदाब कमी करू शकते आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आरोग्य देखील सुधारू शकते.
कृतज्ञतेचे फायदे
आभारी व्यक्ती नेहमी निरोगी आणि आनंदी असतात, जीवनातील चांगल्या पैलूंची कबुली देणे आणि आभार मानणे याचा भावनिक आरोग्यावर शक्तिशाली प्रभाव पडतो. उदा:-अधिक आनंदी वाटने, अधिक व्यायाम करण्याची क्षमता, तसेच कमी शारीरिक तक्रारी आणि चांगली झोप असे बरेच फायदे आहेत.
आनंद आणि कृतज्ञता यांच्यात एक आश्चर्यकारक संबंध आहे, परंतु हा “आनंद आपल्याला कृतज्ञ बनवतो असे नाही तर कृतज्ञता आपल्याला आनंदी बनवते”.
सकारात्मक भावनांमुळे भावनिक लवचिकता निर्माण होते :
सकारात्मक भावनांचा एक वैज्ञानिक उद्देश असतो - शरीराला सतत नकारात्मक भावनांच्या दुष्परिणामांपासून बरे होण्यास मदत करणे. अशाप्रकारे कालांतराने सकारात्मकता जोपासणे आपल्याला संकट किंवा तणावाचा सामना करताना अधिक लवचिक बनण्यास मदत करू शकते.
भावनिक लवचिकता ही रबर बँड सारखी असते - एखादी लवचिक व्यक्ती नकारात्मक भावनांनी कितीही ताणली गेली किंवा ओढली गेली तरी, त्याच्या किंवा तिच्याकडे त्याच्या मूळ स्थितीत परत येण्याची क्षमता असते.
लवचिक लोक वेदना, राग, निराशा आणि दु: ख यासारख्या कठीण भावनांचा अनुभव घेण्यास सक्षम असतात. लवचिक लोक ते अनुभवत असलेल्या वेदना किंवा दुःख नाकारत नाहीत; उलट, ते सकारात्मकतेची भावना टिकवून ठेवतात ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या परिस्थितीच्या नकारात्मक प्रभावांवर मात करण्यास मदत होते. किंबहुना, काही लोक आव्हानात्मक काळाकडे आशावाद आणि आशेने पाहण्यास सक्षम असतात, त्यांना हे माहीत असते की त्यांच्या कष्टांमुळे वैयक्तिक वाढ होईल आणि जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टीकोन बदलेल.
तुमच्या भावना व्यक्त करा :
बरेच लोक तीव्र भावना व्यक्त करण्यास घाबरतात कारण त्यांना नियंत्रण गमावण्याची भीती वाटते. हा व्यायाम तुम्हाला तुमच्या भावनांवर नियंत्रण ठेवण्यास मदत करू शकतो आणि त्यांना सुरक्षित आणि निरोगी मार्गाने कसे व्यक्त करावे हे शिकू शकतो.
या क्षणी तुम्हाला आत्ता काय वाटत आहे हे ओळखून सुरुवात करा.
"मी" भाषा वापरून तुम्हाला जे वाटत आहे ते मोठ्याने बोलण्याचा सराव करा. उदाहरणार्थ: मला राग येतो, मला वाईट वाटते, मला भीती वाटते. आपल्या भावनांचे मालक व्हा.
जेव्हा तुम्ही एकटे असता तेव्हा तुमच्या भावना व्यक्त करून सुरुवात करा. तुम्ही अधिक सोयीस्कर झाल्यानंतर, ज्याच्याशी तुमचे सुरक्षित, विश्वासार्ह नाते आहे अशा व्यक्तीसोबत सराव करा.
शेवटी अधिक आव्हानात्मक परिस्थितीत सराव सुरू करा. लक्षात ठेवा की समोरच्या व्यक्तीला दोष देऊ नका आणि त्यांचे अनुभव ऐकण्यासाठी तयार रहा. तुम्ही इतरांना फीडबॅकसाठी देखील विचारू शकता.
सकारात्मक श्वास घ्या :
प्रकाश, प्रेम आणि Healing ऊर्जा याची कल्पना करा आणि हळूहळू पोटात श्वास घ्या. खोल श्वास घेत असताना हे स्पष्ट, तेजस्वी किंवा चमकणारे म्हणून चित्रित करा (Visualize bright light, love and healing energy/power entering your body and enlighten each and every cells). आपण प्रकाश आणि आनंदाने भरल्यावर स्वत: Heal होत आहोत असल्याचे अनुभवा.
कोणतीही नकारात्मक स्थिती किंवा भावनांना मुक्त करून, पूर्णपणे श्वास सोडा. तुम्ही ते अंधार किंवा धुके म्हणून चित्रित करू शकता. जर तुम्हाला राग, भीती किंवा दुःख असेल तर त्यांचा श्वास सोडा. जर तुम्हाला तणाव, घबराट किंवा चिंता असेल तर तुम्ही श्वास सोडत असताना त्यांना सोडा आणि तुम्हाला किती मोकळे वाटते ते तुम्ही अनुभवाल.
अशा प्रकारे तुम्ही तुमचे विचार आणि भावनांचा तुमच्या आरोग्यावर घडणाऱ्या वाईट परिणामांपासून सुरक्षित राहू शकता.
असेच आणखी लेख वाचण्यासाठी किंवा अधिक माहिती मिळवण्यासाठी कृपया आम्हाला या लिंकवर फॉलो करा https://www.facebook.com/profile.php?id=100084389046727
Dr. Kalpana Bhumbre, MD, PhD Psychiatry
Counsellor & Homoeopathic consultant
Mob. No: 7387388732
Website: https://drkalpanahomeopathy.com