30/09/2022
पावसाळा संपत आला तरी देशात डेंग्यूच्या रुग्णांमध्ये सातत्याने वाढ होताना दिसून येत आहे. या वर्षी डेंग्यूने इतकं भयंकर रूप धारण केलं आहे की लोकांना रुग्णालयात दाखल व्हावं लागत आहेत. हे सर्व नवीन व्हायरसच्या D2 स्ट्रेनमुळे घडले आहे. कोविड-19 सोबत डेंग्यूच्या नवीन लक्षणांमुळे त्यावर योग्य वेळी उपचार करणे कठीण झाले आहे. ताप, थंडी वाजून येणे, सांधे व स्नायूदुखी आणि शरीरावर रॅशेज येणे ही डेंग्यूची प्रमुख लक्षणे मानली जातात. हा आजार इतका धोकादायक नसला तरी उपचार मिळण्यास उशीर झाल्यास ही स्थिती गंभीर रूप धारण करू शकते. या गंभीर स्थितीला डेंग्यू हेमोरेजिक फिव्हर (DHF) असे म्हणतात. चला तर मग जाणून घेऊया डेंग्यू हेमोरेजिक फिव्हर किंवा DHF म्हणजे नक्की काय आणि त्याची कारणे, लक्षणे व उपचार काय आहेत.
#डेंग्यू_हेमोरेजिक_फिव्हर_नेमकं_काय_आहे?
डेंग्यूचा प्रसार चार डेंग्यूच्या विषाणूंपैकी एका मादी एडिस डासाच्या चावण्यामुळे होतो. जेव्हा मादी एडिस डास चावतो तेव्हा डेंग्यूचा विषाणू आपल्या शरीरातील रक्तात शिरतो आणि आपल्या शरीरावर परिणाम करू लागतो. संक्रमणात्मक डासाच्या चाव्यानंतर ५ ते ६ दिवसानंतर मनुष्याला हा रोग होतो (सरासरी ३ ते १४ दिवस) याची लक्षणं टिकतात. डेंग्यू रक्तस्त्रावात्मक ताप हा एक अधिक तीव्र स्वरुपाचा आजार असून, त्यामुळे मृत्यूही ओढवू शकतो. त्यामुळे जेव्हा एखादी व्यक्ती डेंग्यूने संक्रमित असलेल्या व्यक्तीच्या रक्ताच्या संपर्कात येते तेव्हा देखील हे होऊ शकते. तज्ज्ञांच्या मते, जेव्हा डासांना डेंग्यूच्या विषाणूची लागण होते, तेव्हा ते त्याच संक्रमित रक्तानेच लोकांना चावतात आणि अशा पद्धतीने दुसऱ्या व्यक्तीकडे हा आजार मच्छरच्या चावण्यामुळे पसरतो. डेंग्यू तापाची बहुतेक प्रकरणे तेव्हाच दिसून येतात जेव्हा एखाद्याला संक्रमित डास चावतो. पण मच्छर व्यतिरिक्त संक्रमित व्यक्तीच्या रक्ताच्या संपर्कात आल्यानेही लोक डेंग्यूला बळी पडू शकतात. अर्थात काय तर हा प्रसार आजारी माणसाच्या रक्तातील डेंग्यू विषाणू ‘एडीस इजिप्ती’ जातीच्या डासांच्या मादीमार्फत दुसऱ्या निरोगी व्यक्तीस संक्रमित केलं जातं. एकदा तुम्हाला एका प्रकारच्या व्हायरसची लागण झाली तर तुमचे शरीर आयुष्यभर या प्रकारच्या व्हायरलसोबत लढण्यासाठी रोगप्रतिकारक शक्ती विकसित करते. परंतु याचा अर्थ असा नाही की तुम्हाला इतर प्रकारच्या व्हायरसपासून देखील संरक्षण मिळेल. एखादी व्यक्ती कोणत्याही वेळी एकदा होऊन गेलेल्या प्रकारातील व्हायरस सोडून इतर सर्व प्रकारच्या डेंग्यू विषाणूंच्या संपर्कात कधीही येऊ शकते.
बरं झाल्यानंतरही येऊ शकतो ताप
योग्य वेळी उपचार न केल्यास व्यक्तीला रक्तस्रावी तापाचा म्हणजेच हॅमरेजिक फिव्हचा त्रास होऊ शकतो. अनेक अभ्यासांत असे दिसून आले आहे की डेंग्यू विषाणूच्या वेगवेगळ्या विषाणूंच्या संपर्कात आल्याने एखाद्या व्यक्तीला डेंग्यू हॅमरेजिक तापाचा धोका वाढतो. डेंग्यूच्या तापातून किंवा संसर्गातून बरे झाल्यानंतरही काही लोकांना ताप येत राहतो.
*DHF ची लक्षणे
डेंग्यू रक्तस्त्रावात्मक ताप (डीएचएफ) हा गंभीर स्वरूपाचा प्रकार असून यात तापाबरोबरच बाह्य रक्तस्त्राव- चट्टे उठणे,हिरड्यांमधून रक्तस्त्राव, तसेच अंतर्गत रक्तस्त्राव-आंत्रामधून रक्तस्त्राव,प्लेटलेट्सची संख्या कमी होणे इत्यादी प्रकार होऊ शकतात. तसेच छातीत,पोटामध्ये पाणी जमा होऊ शकते.
त्वचेखाली रक्तस्त्राव होणं
वारंवार उलट्या होणे
पोटदुखी
सौम्य किंवा उच्च ताप
डोकेदुखी
मळमळ
स्नायू, हाडांमध्ये वेदना किंवा सांधेदुखी
नाकातून रक्त येणं
डेंग्यूच्या सामान्य तापाची लक्षणे पुढीलप्रमाणे
एकदम तीव्र ताप चढणं.
अंगदुखी तीव्र स्वरूपात असू शकते म्हणून याला हाडे मोडणारा ताप असेही म्हणतात.
डोक्याचा पुढचा भाग अतिशय दुखणं.
डोळ्यांच्या मागील भागात वेदना जी डोळ्यांच्या हालचालीसोबत अधिक होते.
चव आणि भूक नष्ट होणं.
छाती आणि वरील अवयवांवर गोवरासारखे पुरळ येणं.
मळमळणं आणि उलट्या
त्वचेवर व्रण उठणं
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की जर तुम्ही डेंग्यूमधून बरे होत असाल आणि तुम्हाला अचानक नवीन लक्षणे दिसू लागली तर ही डेंग्यू हॅमरेजिक फिव्हरची (DHF) लक्षणं असू शकतात.
#या_तापाचा_सर्वात_जास्त_धोका_कोणाला_आहे?
डासांपासून पसरणाऱ्या डेंग्यूचा संसर्ग कोणत्याही व्यक्तीला होऊ शकतो. उपचारास उशीर झाला आणि निष्काळजीपणा केला गेला तर त्याची गंभीर लक्षणेही दिसू शकतात. लहान बाळ म्हणजेच अर्भकं, लहान मुले, गरोदर महिला आणि वृद्धांना डेंग्यू रक्तस्रावी तापाचा सर्वाधिक धोका असतो. त्यामुळे येथे नमूद केलेली लक्षणे या लोकांमध्ये दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.
े_उपचार_नक्की_कसे_होतात?
तुमची प्रकृती किती गंभीर आहे यावर अवलंबून असतं की डॉक्टर काय उपचार देतात. वेदना कमी करण्यासाठी औषधे लिहून दिली जाऊ शकतात. याशिवाय इलेक्ट्रोलाइट थेरपी, ब्लड टान्सफ्यूजन आणि ऑक्सिजन थेरपीचा सल्ला देखील दिला जाऊ शकतो. या सर्व पद्धती डेंग्यूची लक्षणे कमी करण्यासाठी उपयुक्त आहेत. यामुळे तुमचे शरीर नैसर्गिकरित्या पूर्णपणे बरे होते. DHF स्थिती किती लवकर ओळखली जाते यावर बरं होण्याचं प्रमाण व उपचार अवलंबून असतात. CDC (Centers for Disease Control and Prevention) नुसार, डेंग्यू संसर्गाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात काळजी घेणारे लोक सहसा एका आठवड्याच्या आत पूर्ण बरे होतात.
#हे_तुम्हाला_माहितच_हवं
हे डास साधारणपणे समुद्र सपाटीपासून १००० मीटर पर्यंतच्या भागात जिवंत राहातात. याच्या साथी वेगाने पसरू शकतात. एडीस इजिप्ती हा एक लहान, काळा डास असून त्याच्या अंगावर पांढरे पट्टे असतात आणि त्याचा आकार अंदाजे ५ मिलीमीटर असतो. हा आपल्या शरीरात विषाणू तयार करायला ७ ते ८ दिवस घेतो आणि नंतर रोगाचा प्रसार करतो. साधारणपणे हे डास सकाळी अथवा संध्याकाळी चावतात. या विषाणूचे चार प्रकार DENV-1, DENV-2, DENV-3 and DENV-4 आहेत. म्हणूनच डबकी, साचलेल्या पाण्यात, घरातील पाण्याची टाकी, झाडांच्या कुंड्या या जागा व्यवस्थित साफ न ठेवल्यास तिथे या डासांची उत्तपत्ती सहज होते. म्हणूनच घरातील व घराच्या परिसरातील सर्व जागा साफ ठेवाव्यात, सकाळी व संध्याकाळी घराबाहेर पडताना फुल स्लीव्हजचे कपडे घालावेत, डासांपासून संरक्षण करण्यासाठी लिक्विड मिळतं ते अंगावर लावावं.
Call 8446405959 to get your Dengue NS1 test done
