Lele Guruji Yoga Varga

03/02/2026

प्रयत्नशैथिल्यानन्तसमापत्तिभ्याम् -
प्रयत्न – अवयवांची विशिष्ट हालचाल करण्यासाठी तसेच त्यांना स्थीर ठेवण्याकरता केलेले प्रयत्न, शैथिल्य - या वृत्तीला आवर घालणे आणि अनंत समापत्ती - माझे अस्तित्व फक्त या दृष्य देहापुरते नसून ते अनंत ब्रह्मांडरूप आहे असे चिंतन करणे.
आपण जेंव्हा प्राणायाम किंवा धारणा करण्याकरता सरळ बसतो तेंव्हा गुडघे जमिनिकडे ढकलून, पाठीचा कणा सरळ ठेवण्याकरता विशेष ताकद वापरावी लागते म्हणजेच प्रयत्न करावा लागतो. तसे बसणे ही आपली सहज प्रवृत्ती नसते. एखादी नृत्य मुद्रा करताना, ती अर्थपूर्ण आणि प्रभावी करण्याकरता शरीराच्या सामान्य स्थितीपेक्षा विशेष प्रयत्न करावा लागतो. अशा प्रकारच्या हालचालीत शरीराची सहज प्रवृत्ती सोडून त्याला काहीसे बांधून घातल्यासारखे किंवा विशिष्ट स्नायू आवळून धरुन ती हालचाल करावी लागते. उदा – पळायचे झाले तर कंबर, खांदे, पोट येथील स्नायू किंचित का होईना आवळून धरावे लागतात. चित्र रंगवणे, चेकवर सही करणे, रांगोळी काढणे, शस्त्रक्रिया करणे किंवा तत्सम कलात्मक कामे करताना, शरीराचे अन्य स्नायू किंचित आवळून स्थीर करुन धरावे लागतात; व त्यावेळी हात, डोळे, ओठ इ. स्नायू नियंत्रितपणे वापरावे लागतात.
थोडक्यात मनासह, स्नायू व अंतर्गत अवयवांना विशिष्ट प्रकारे आकुंचित करुन धरणे या प्रक्रियेला प्रयत्न म्हणता येईल.
शैथिल्य - अशाप्रकारचे प्रयत्न करणे सोडून देणे म्हणजे शैथिल्य होय. उदा आपण टि. व्ही पाहताना किंवा मित्रांशी गप्पा मारताना बसलेले असतो, तेंव्हा असे मनाला आणि स्नायूंना आवरण्याचे प्रयत्न करत नाही. त्याप्रमाणे प्राणायामाकरता किंवा धारणेकरता बसतानाही प्रयत्न न करता सहज बसावे. असे पतंजलींचे म्हणणे आहे.
विशेष टीपः प्रत्यक्षात मात्र ना पूर्ण शिथिलीकरण करुन चालत ना पूर्ण आवर घालून चालत, दोन्हीचा समतोल करावा लागतो आणि तरच योगातील पुढील अंगांचा म्हणजे प्राणायाम व धारणा सराव करणे सोपे होते.
आता हे अनंतावर ध्यान करणे म्हणजे काय व त्याचा आसनाशी काय संबध? याबाबत असे म्हणता येईल की, शरीर-मनाच्या स्तरावरच्या अडचणींकडे लक्ष गेले की त्यांची तीव्रता जास्त जाणवते व त्यांना स्थिर करणे कठीण होते. अशावेळी अनंतावर ध्यान म्हणजेच मोजता न येणाऱ्या विषयांवर, उदा: समुद्र, अनंत-ईश्वर, अनंत-आकाश, विश्वात असणाऱ्या अनेक सूर्यमाला, इ. विषयांवर ध्यान (एकाग्रता) केल्यास ही स्थीरता साधणे सोपे होते.
काही अभ्यासकांच्या मते, भगवान विष्णू शेषावर झोपलेले असताना, एकदा शंकरांचे नृत्य पाहण्यात दंग होते व त्यामुळे त्यांचे शरीर आनंदाने कंपित होत होते. मात्र ते पडू नयेत म्हणून शेषांनी त्यांना कसे स्थीर ठेवले याचे ध्यान करावे.

30/01/2026

46 - स्थिरसुखमासनम् -
ज्या (चल किंवा स्थीर) स्थितीत, स्थिरता व सुख यांचा अनुभव येतो त्याला आसन म्हणावे.
आसन विषय समजून घेण्याकरता काही महत्वाच्या मुद्द्यांचा क्रमवार विचार करुया –
1. सामान्यपणे आसन म्हणल्यावर आपल्याला सर्वांगासन, हलसान, भुजंगासन, इ. चित्र डोळ्यासमोर येतात, पण पतंजलींची आसनविषयक संकल्पना वेगळी आहे. येथे ते कोणतीच विशिष्ट शारीरिक स्थिती सुचवत नाहीत. (त्यांच्यामते) स्थिरतेचा आणि सुखाचा अनुभव देणारी कोणतीही स्थिती म्हणजे आसन होय. आपल्याला अनेक स्थितींमधे असा (स्थीर आणि सुख) अनुभव येतो, उदा: झोपाळ्यावर बसून सावकाश झोका घेत रहाणे, सकाळी जाग आल्यावर अंथरुणात लोळत पडणे, समुद्राकडे पहात बसणे, लयबध्द नृत्य करणे वा पहात असणे; तसेच हलासन, भुजंगासन, इ. आसनांतही हा अनुभव येऊ शकतो, पण अगदी थोड्यावेळापुरताच असतो. मुख्य म्हणजे या आसनात शरीरातील विविध क्रियांचा वेग, दिशा बदलते, तसेच शरीराच्या काही भागांवर ताण किंवा दाब असतो म्हणून फारवेळ सुखाचा अनुभव करणे शक्य होत नाही. मग आसन म्हणजे काय?
2. याचे उत्तर गीतेच्या 6 व्या अध्यायात आपल्याला सापडते. योगेश्वर म्हणतात - उपविश्यासने युऩ्जान --- ।।12।। समं काय शिराग्रीवं धारयन्नचलं स्थिर: ----- ।। 13।। अशा स्थितीत बसा ज्यामधे धड, मान व डोके एका रेषेत राहिल.. थोडक्यात आसन म्हणजे अशी स्थिती, ज्यामधे धड, मान व डोके एका रेषेत राहिल व खूप वेळ (किमान 40 मि. कमाल 3 तास) सुखाने व स्थीरपणे बसता येईल. या साऱ्या अटी पूर्ण करणारी मोजकी आसने आहेत, उदा: सुखासन, सिध्दासन, पद्मासन, स्वस्तिकासन, वज्रासन, इ.
3. मात्र, माझ्यामते पतंजलींना शारीरिक स्थितीपेक्षा मानसिक स्थिरतेची अपेक्षा आहे, कारण पतंजलींचा योग हा मनोमय कोषापाशी सुरु होतो. थोडक्यात पतंजली शरीराच्या विशिष्ट स्थितीबाबत सांगत नसून त्यांचा आग्रह सुखानुभव व चित्ताची (मनाच्या) स्थिरतेविषयी आहे.
4. अन्नमय कोष (स्थूल शरीर) कोणत्या स्थितीत आहे यापेक्षा प्राण, मन व बुध्दी (सूक्ष्म शरीर) कोणत्या स्थितीत आहे हे महत्वाचे आहे. थोडक्यात चित्ताची (मनाची व बुध्दीची) स्थिरता व सुखावस्था ही योगातील पुढील प्रगतीकरता महत्वाची आहे.
याचा अर्थ असा नाही की मुद्दा १ व २ मधील स्थितीत स्थिरतेचा आवश्यकताच नाही. प्राणायाम व धारणेच्या सरावाकरता या स्थूल शरीराच्या स्थिरतेचे फार महत्व आहे. मात्र शरीराच्या स्थिरतेचा अत्याग्रह नको तेथून मनाच्या स्थिरतेकडे उडी मारायची आहे म्हणून मुद्दा ३ व ४ स्पष्ट केले आहेत.

20/01/2026

योगाने चित्ताची (मन,बुध्दी व अहंकाराची), व्याकरणाने भाषेची व वैद्यकशास्त्राने शरीराची शुद्धी करण्याऱ्या तीनही शास्त्रांचे शास्त्रकार (प्रवक्ते) वंदनीय, पतंजली मुनींना, हात जोडून वंदन करुया. हीच तीन शास्त्रे का तर, योगमार्गामधे मुख्य प्रक्रिया आहे की आपली कर्मे ही शून्य होणे आवश्यक आहे आणि आपण सारेजण या तीन स्तरांवरुन सतत कर्म करत असतो. ती थांबवणे महाकठीण आहे, पण भगवान कृष्ण म्हणतात की प्रत्यक्ष कर्म करुनही ती अकर्म (त्यांना फल नाही) करता येतात. असे अकर्म करण्याची युक्ती पतंजली थोडक्यात सांगतात म्हणून ते वंदनीय आणि अनुकरणीय आहेत. त्यांची तत्वे अधिकाधिक समजून घेऊन ती अंगीकारणे हेच जीवनाचे धेय्य असावे.

19/01/2026

Stress in your mind. Tightness in your body.
Traffic, office pressure, phones and screens silently exhaust you every day.
Yoga releases tight muscles, calms your nervous system and slows your racing thoughts.
You breathe better. You sleep deeper. You feel lighter.
Don’t just manage stress — dissolve it.
Call now and begin your yoga journey.

Now at 8 am too

17/01/2026

हठ – अद्भुत इच्छाशक्ती व दृढता या तत्वांमुळे या मार्गाला हठ मार्ग म्हणतात असा समज आहे, मात्र प्रत्यक्षात ह – म्हणजे सूर्य व ठ – म्हणजे चंद्र, या दोन्ही मार्गांचा समतोल करण्याचा मार्ग म्हणजे हठयोग होय.शरीरस्वास्थ्यापासून सुरु होऊन उन्मनी आणि मनोन्मनी अवस्थेपर्यंत याचा प्रवास आहे. योगमार्गावर जाणाऱ्या योग्याचे शरीर विषमुक्त, दृढ आणि लवचिक असले पाहिजे. प्राण मध्यम मार्गाने जायला हवे, म्हणून हठयोगाचे प्रयोजन आहे.
यातील यम व नियम हे महत्वाचे अंग असून त्याचा अंगीकार करणे अत्यावश्यक आहे. अधिक माहितीसाठी - ९०४९१३७५००

09/01/2026

Stress in your mind. Tightness in your body.
Traffic, office pressure, phones and screens silently exhaust you every day.

Yoga releases tight muscles, calms your nervous system and slows your racing thoughts.
You breathe better. You sleep deeper. You feel lighter.

Don’t just manage stress — dissolve it.
Call now and begin your yoga journey.

07/01/2026

https://youtube.com/live/2RDSFtkQ3EM
Follow along this live class

Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

06/01/2026

Why Become a Yoga Teacher?
Teaching is one of the most powerful ways to deepen your own practice. When you guide others, your understanding grows, your discipline improves, and yoga becomes a more meaningful part of your life. It can also open the door to a truly fulfilling career opportunity—one that blends purpose, growth, and service.
🧘‍♂️ What You Will Learn:
• Anatomy & Physiology
• Patanjali Yoga Sutras
• A structured set of 35 Asanas & Pranayama techniques
• How to design and lead a complete, safe, and effective yoga class
📅 Duration: 6 Months
If you're ready to take the next step in your yoga journey—whether for personal growth or to begin teaching—feel free to reach out.

Yoga class since 1976

02/01/2026

जगभरातील योगाभ्यासक प्रामुख्याने ज्या दोन महत्वाच्या संहिताचा अभ्यास करतात त्या दोन संहितांचा परिचय पुढील काही दिवसात करुन घेणार आहोत. दर शुक्रवारी लेले गुरुजी या पेजवर पहा. काही शंका असल्यास संपर्क ९०४९१३७५००

01/01/2026

29/12/2025

फक्त भारतातच नाही तर जगातील विविध अभ्यासक्रमात – योग-तत्वज्ञान, आयुर्वेद, भारतीय आहारशास्त्र, योगातील क्रियात्मक अंग, योगाचा इतिहास, इ. चा समावेष केलेला आहे.

शिवाय शारीरिक व मानसिक आरोग्य, एकाग्रता, व्यावसायिक किंवा पारमार्थिक विकास, मनःशांती, इ. अनेक हेतूंनी लोक; हठयोगाच्या महत्वाच्या संहिता, भगवद्-गीता, उपनिषदे, पातंजल योगसूत्रे, इ. ग्रंथांचा अभ्यास करत असतात.
अशा सर्वांना या ज्ञानयज्ञाचा नक्कीच फायदा होईल.

लेले गुरुजी योगवर्ग सुवर्ण महोत्सव – ज्ञानयज्ञ – फेसबुक पेज व योगवार्ता समूह – WA
सबस्क्राईब व लाईक करा

आदरणीय कै. विष्णू भास्कर लेले उर्फ लेले गुरुजी यांचा जन्म २ ऑक्टो. १९२० रोजी झाला. त्यांनी नोकरीतून निवृत्तीनंतर योगासन व प्राणायामाचा सराव सुरु करुन दि. १ मे १९७६ रोजी नेहरु स्टेडियम येथे योग वर्ग सुरु केले व आजही हे वर्ग नियमितपणे चालू आहेत.