05/05/2026
जागतिक अस्थमा दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!
त्यानिमीत्ताने अस्थमाविषयी (Asthma) थोडक्यात जाणून घेऊया..
अस्थमा हा श्वसनसंस्थेशी संबंधित एक सामान्य पण दीर्घकालीन आजार आहे. या आजारात श्वासनलिका (airways) सूजतात व अरुंद होतात, त्यामुळे श्वास घेणे कठीण होते.
अस्थमा कोणत्याही वयात होऊ शकतो—लहान मुलांपासून ते वृद्धांपर्यंत.
अस्थमाची प्रमुख लक्षणे म्हणजे श्वास घेताना घरघर होणे, छातीत जडपणा जाणवणे, वारंवार खोकला येणे (विशेषतः रात्री किंवा सकाळी), आणि श्वास लागणे. काही वेळा ही लक्षणे अचानक वाढतात, ज्याला ‘अटॅक’ असे म्हणतात.
अस्थमा योग्यरीत्या नियंत्रित न केल्यास विशेषतः मुलांमध्ये त्याचे परिणाम दिसून येतात. अशा मुलांना त्यांचे बालपण पूर्णपणे उपभोगता येत नाही. ते खेळण्यात किंवा क्रीडाप्रकारांमध्ये मागे पडतात ..वारंवार शाळा चुकल्यामुळे (school absenteeism) शैक्षणिक नुकसान होते आणि त्यामुळे आत्मविश्वास कमी होतो.
अस्थमाची कारणे विविध असू शकतात.
धूळ, धूर, परागकण (pollen), पाळीव प्राण्यांचे केस, थंड हवा, तसेच काही अन्नपदार्थ किंवा औषधे यामुळे अस्थमा ट्रिगर होऊ शकतो.
तसेच, आनुवंशिकता (genetics) हाही एक महत्त्वाचा घटक आहे. काही रुग्णांमध्ये अॅलर्जिक राइनायटिस (allergic rhinitis) सारखे ट्रिगर असतात, ज्यांचा वेळोवेळी उपचार केल्यास अस्थमा नियंत्रणात ठेवता येतो.
अस्थमावर पूर्णपणे इलाज नसला तरी योग्य उपचार आणि काळजी घेतल्यास तो नियंत्रित ठेवता येतो.
डॉक्टरांच्या सल्ल्याने इनहेलरचा योग्य वापर हा दीर्घकालीन सर्वोत्तम उपाय आहे.
ऋतू आणि पर्यावरणातील बदलांनुसार उपचारात बदल करणे आवश्यक असते. अटॅकची सुरुवात होताच लवकर उपचार घेणे महत्त्वाचे आहे. योग्य श्वसनाचे व्यायाम (breathing exercises) देखील उपयुक्त ठरतात.
वारंवार नेब्युलायझेशन (nebulisation) हा दीर्घकालीन उपाय नाही. त्याचा अति वापर केल्यास संसर्ग किंवा औषधांचा जास्त डोस (overdosing) होण्याचा धोका असतो. त्यामुळे नेब्युलायझेशनचा वापर केवळ डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच करावा.
काही ठिकाणी अस्थमासाठी मासे गिळण्यासारखे (fish therapy) अप्रमाणित उपचार सुचवले जातात. हे उपचार वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झालेले नाहीत. उलट, अशा पद्धतींमुळे संसर्ग किंवा इतर दुष्परिणाम होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे अशा भोंदू उपचारांपासून दूर राहणे आवश्यक आहे.
अस्थमा असल्याचे केवळ स्वीकारून थांबणे योग्य नाही. त्यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी प्रयत्न करणे महत्त्वाचे आहे. योग्य उपचार घेतल्यास अस्थमाग्रस्त व्यक्ती सामान्य जीवन जगू शकतात—खेळणे, धावणे, सर्व प्रकारचे अन्न खाणे, नियमित शाळा किंवा कामावर जाणे हे सर्व शक्य आहे.
एकंदरीत, अस्थमा हा योग्य व्यवस्थापनाने नियंत्रणात ठेवता येणारा आजार आहे. योग्य माहिती, वेळेवर उपचार आणि सकारात्मक दृष्टिकोन यामुळे अस्थमाचे रुग्ण निरोगी आणि सक्रिय जीवन जगू शकतात.
हि माहीती आपल्या आजूबाजूच्या अस्थमा सारख्या लक्षणे असणाऱ्या रुग्णांपर्यत पोहोचवा.त्यांची मदत करा .
जागतिक अस्थमा दिनाच्या आपणा सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा!
डॅा.वरुण गिरी .
MD RESPIRATORY MEDICINE .
(श्वासरोग तज्ञ)
श्री चेस्ट क्लिनीक ,
संगमनेर .
