22/03/2026
© डॉ.सचिन पवार एमडी आयुर्वेद *कशी असावी उन्हाळ्यातील फोडणी???*
आणि...
*काय घ्यावी या ऋतूमध्ये विशेष काळजी ????*
सामान्यपणे आपण ऋतू बदलला की आपले कपडे, पांघरूण बदलतो, फॅनच्या रेग्युलेटर चे बटन सुद्धा बदलतो *पण आहार कोणीच बदलत नाही,...फोडणी कोणीच बदलत नाही*
लसूण व आले ( होय,..खूप चांगले आहे माहीत असूनही ),मोहरी आणि मसाला सोडून फोडणी टाकता येईल का?????
याचा विचार कोण करत नाही.
वातावरणामध्ये उष्णता असताना असे पदार्थ टाळून आपण फोडणी देऊ शकतो.
*तेलामध्ये किंवा तुपामध्ये*
(फोडणीसाठी खोबरेल तेल किंवा तूपच या ऋतूमध्ये बेस्ट असते)
+
🌱जिरे,
🌱हळदपूड,
🌱कांदा,
🌱कढीपत्त्याचे एकच पान,
🌱सैंधव मीठ,
🌱धने,
🌱कोथिंबीर
🌱आणि पुदिना*
यांचा वापर करून आपण फोडणी दिली असता शरीराला उष्णतेचा त्रास सहज होत नाही.
आता पेशंट तपासताना लक्षात येते की प्रत्येकाला उष्णतेचा काही ना काही त्रास आहेच.
💧डोळ्यांची रखरख
💧लघवीला जळजळ
💧अंगावर लालसर पुरळ,त्याची खाज होणे
💧करटं(केस्तोड) उठणे
💧रात्री झोप शांत न लागणे
💧तळपायांची होणारी भगभग
💧केस गळणे व अकाली पांढरे होणे
💧 *फिशर,मुळव्याध* च्या पेशंटची संख्या तर बोलूच नका.
हा सगळा ऋतू बदलामुळे झालेला परिणाम असतो आणि या बदलानुसार आपण आपल्या दिनचर्ये मध्ये , आहारामध्ये बदल न केल्यामुळे शरीरामध्ये भरपूर उष्णता वाढते आणि अशी लक्षणे उत्पन्न होतात.
यासाठी आपण सर्वांनी *आठवणीने आवर्जून पाणी प्यायला हवे*.
गेल्या महिन्यात वातावरण सौम्य असल्यामुळे आपण कमी पाणी पिऊन हि चालत होते, पण या ऋतू मधील उष्णतेला आपण न्यूट्रल करायचं म्हणले तर *पाण्याचे प्रमाण मुबलक* असणे गरजेचे आहे.
सामान्यपणे या महिन्यामध्ये चांगले ऊन असल्याने *सर्व फळे आपण मनसोक्त खाऊ शकतो* पण त्यामध्ये सुद्धा *डाळिंब,संत्री,मोसंबी,नारळ पाणी,लिंबू सरबत,कोकम सरबत* यांचा वापर केल्याने आपल्याला विशेष फायदा दिसून येतो.
🎯रात्री एक लिटर पाण्यामध्ये वीस ग्रॅम धने भिजवून सकाळी हे पाणी गाळून अकरा वाजेपर्यंत थोडे थोडे पिऊन संपवावे.
🎯दूर्वा म्हणजे हराळीच्या मुठभर काड्या आणून, स्वच्छ धुऊन भाजीप्रमाणे चिराव्यात व मिक्सरमध्ये घालून चटणी करून त्याचा रस काढून एक कपभर प्यावा.
🎯 तळपायाला व माथ्यावरती खोबरेल तेल किंवा ब्राह्मी युक्त भृंगराज तेल जिरवा.
🎯 दररोज 1 चमचा प्रवाळयुक्त शुद्ध गुलकंद खावा.
🎯 मुक्तायुक्त कामदुधा या मात्रेचे सेवन करावे.
*काळजी घ्या म्हणजे काळजी करावी लागणार नाही*
टीम
*डॉ. पवार आयुर्वेद*
पंचकर्म व रिसर्च सेंटर
राम मंदिर - काँग्रेस भवन रो
