Chaitanya Accident Hospital

02/05/2026

जागतिक अँकायलोझिंग स्पॉन्डिलायटिस दिन (World Ankylosing Spondylitis Day)
जनजागृतीसाठी विशेष लेख
अँकायलोझिंग स्पॉन्डिलायटिस (AS) म्हणजे Ankylosing Spondylitis हा एक दीर्घकालीन दाहजन्य आजार असून मुख्यतः पाठीचा कणा (spine) व सॅक्रो-इलिअक सांधे प्रभावित होतात. योग्य वेळी निदान व उपचार केल्यास रुग्ण सक्रिय आणि गुणवत्तापूर्ण जीवन जगू शकतो.
कोणाला होतो?
वय: 20–40 वर्षे (तरुणांमध्ये जास्त)
पुरुषांमध्ये प्रमाण अधिक
HLA-B27 जनुकीय घटकामुळे धोका वाढतो
मुख्य लक्षणे (Clinical Features)
3 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ खालच्या पाठीचा त्रास
सकाळी कडकपणा – हालचालीने कमी होतो
विश्रांतीत वाढणारी वेदना, व्यायामाने आराम
नितंबात वेदना (buttock pain)
पुढे जाऊन कणा वाकणे (kyphotic posture)
काहींमध्ये डोळ्यांचा दाह (uveitis), थकवा
तपासण्या (Investigations)
X-ray (Sacroiliac joints) – उशिरा बदल दिसतात
MRI Spine व SI joints – सुरुवातीच्या टप्प्यात सर्वात उपयुक्त
Blood Tests:
ESR, CRP – दाहाचे निर्देशक
HLA-B27 – जनुकीय मार्कर
प्रगत अवस्थेत X-ray मध्ये “Bamboo Spine” दिसतो — कण्यातील vertebrae एकमेकांना जोडले गेल्याने कणा बांबूसारखा सरळ व कठीण दिसतो. हे दीर्घकालीन आजाराचे महत्त्वाचे लक्षण आहे.
उपचार (Management)
उपचाराचा उद्देश: वेदना कमी करणे, कणा लवचिक ठेवणे, deformity टाळणे
औषधे
NSAIDs – प्राथमिक उपचार
Biologics (TNF inhibitors, IL-17 inhibitors) – moderate ते severe cases मध्ये प्रभावी
निवडक प्रकरणांमध्ये DMARDs
फिजिओथेरपी व व्यायाम
रोज spine extension exercises
Posture correction
श्वसन व्यायाम (chest expansion साठी)
जीवनशैली
नियमित व्यायाम
दीर्घकाळ बसणे टाळा
कडक गादीवर झोपणे
धूम्रपान टाळा
शस्त्रक्रिया
Severe deformity / hip involvement मध्ये विचार केला जातो
महत्वाचा संदेश
लवकर निदान = उत्तम परिणाम
3 महिन्यांपेक्षा जास्त पाठीचा त्रास दुर्लक्षित करू नका
तज्ज्ञ Orthopaedic सल्ला घ्या
निष्कर्ष
अँकायलोझिंग स्पॉन्डिलायटिस हा नियंत्रणात ठेवता येणारा आजार आहे. योग्य औषधे, नियमित व्यायाम आणि वेळेवर तपासण्या यामुळे रुग्ण पूर्णपणे सक्रिय राहू शकतो.
लेखक:
डॉ. आशिष सोमानी
MBBS, DNB Orthopaedic Surgery, D Ortho, MNAMS
Consultant Orthopaedic & Joint Replacement Surgeon
चैतन्य अॅक्सिडेंट हॉस्पिटल व सोमानी डायग्नोस्टिक सेंटर
घनश्याम खटोड मार्केट, श्रीरामपूर
फोन: 02422 225684 / 223815 / 9075140573

30/04/2026

10/03/2026

उन्हाळ्याची उष्णता आणि हाडे-सांध्यांचे आरोग्य
उष्णतेच्या दिवसांत वाढणाऱ्या ऑर्थोपेडिक समस्या – जाणून घ्या तज्ज्ञांकडून
उन्हाळा सुरू झाला की उष्णता, घाम आणि शरीरातील पाण्याची कमतरता हे त्रास सर्वांनाच जाणवतात. मात्र या ऋतूमध्ये हाडे, सांधे आणि स्नायूंशी संबंधित काही तक्रारीही वाढू शकतात, हे अनेकांना माहीत नसते. वाढलेले तापमान, शरीरातील पाण्याची कमतरता, इलेक्ट्रोलाइट्सचे नुकसान आणि वाढलेली शारीरिक हालचाल यामुळे स्नायू व सांध्यांवर अतिरिक्त ताण येतो. त्यामुळे अस्थिरोग तज्ञांच्या दवाखान्यात उन्हाळ्यात काही विशिष्ट तक्रारी जास्त प्रमाणात दिसून येतात.
स्नायूंमध्ये गोळे येणे (Muscle Cramps)
उन्हाळ्यात जास्त घाम आल्यामुळे शरीरातून सोडियम आणि पोटॅशियमसारखे महत्त्वाचे इलेक्ट्रोलाइट्स कमी होतात. त्यामुळे पायात अचानक कळ येणे, स्नायूंमध्ये ताण जाणवणे किंवा रात्री झोपेत गोळे येणे अशी समस्या उद्भवते. मैदानी काम करणारे कामगार, खेळाडू आणि वृद्ध व्यक्तींमध्ये ही तक्रार विशेषतः जास्त दिसते.
सांधेदुखी वाढणे
शरीरात डिहायड्रेशन झाल्यास सांध्यांमधील सिनोव्हियल फ्लुइड कमी होऊ शकतो. हा द्रव सांध्यांची हालचाल सुरळीत ठेवतो. त्याचे प्रमाण कमी झाल्यास गुडघे, कंबर किंवा खांद्यात stiffness व वेदना वाढू शकतात. गुडघ्याच्या संधिवाताने (Osteoarthritis) त्रस्त असलेल्या रुग्णांमध्ये ही समस्या अधिक जाणवते.
खेळताना होणाऱ्या दुखापती
उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमध्ये मुले आणि तरुण वर्ग खेळ, प्रवास आणि ट्रेकिंगमध्ये अधिक सक्रिय असतो. त्यामुळे मुरगळणे (Sprain), स्नायूंचा ताण (Strain) किंवा लिगामेंट दुखापती यांचे प्रमाण वाढते. योग्य वॉर्म-अप न करता खेळणे ही दुखापतीची मुख्य कारणे असतात.
व्हिटॅमिन डी आणि हाडांचे आरोग्य
हाडांच्या मजबुतीसाठी व्हिटॅमिन डी आणि कॅल्शियम अत्यंत आवश्यक आहेत. उन्हाळ्यात सूर्यप्रकाश भरपूर असला तरी उष्णतेमुळे अनेक लोक बाहेर जाणे टाळतात. त्यामुळे काही व्यक्तींमध्ये व्हिटॅमिन डीची कमतरता कायम राहते, ज्याचा परिणाम हाडांच्या ताकदीवर होऊ शकतो.
डॉक्टरांचा सल्ला : उन्हाळ्यात हाडे व सांधे निरोगी ठेवण्यासाठी
• दिवसातून भरपूर पाणी व द्रवपदार्थ घ्यावेत
• सकाळी १५–२० मिनिटे सूर्यप्रकाश घ्यावा
• नियमित हलका व्यायाम व स्ट्रेचिंग करावे
• खेळताना योग्य शूज व संरक्षणात्मक साधने वापरावीत
• दीर्घकाळ वेदना, सूज किंवा दुखापत असल्यास त्वरित अस्थिरोग तज्ञांचा सल्ला घ्यावा
उन्हाळ्यातील उष्णता शरीरावर विविध प्रकारे परिणाम करते. योग्य आहार, पुरेसे पाणी, नियमित व्यायाम आणि काळजीपूर्वक हालचाल या साध्या सवयी अंगीकारल्यास बहुतेक अस्थिरोग समस्या टाळता येतात.
निरोगी हाडे आणि मजबूत सांधे हेच सक्रिय व आनंदी जीवनाचे खरे आधार आहेत.
लेखक :
डॉ. अशिष सोमाणी
एम.बी.बी.एस., डी. ऑर्थो, डी.एन.बी. (ऑर्थोपेडिक्स), एम.एन.ए.एम.एस.
प्रोफेसर व विभागप्रमुख, अस्थिरोग विभाग
चैतन्य ॲक्सिडेंट हॉस्पिटल व सोमाणी डायग्नॉस्टिक सेंटर, श्रीरामपूर

24/02/2026

संधिवाताची औषधे घेताय? मग हे नक्की वाचा!
​निरोगी सांधे आणि सुरक्षित शरीर: डॉ. आशिष सोमाणी यांचा विशेष वैद्यकीय सल्ला
​नमस्कार, मी डॉ. आशिष सोमाणी (Joint Replacement Surgeon).
​संधिवात (Rheumatoid Arthritis) हा केवळ सांध्यांचा आजार नाही, तर तो संपूर्ण शरीराचा लढा आहे. आजच्या आधुनिक वैद्यकीय युगात 'DMARD' (उदा. मेथोथ्रेक्झेट) सारखी औषधे संधिवातावर रामबाण उपाय ठरत आहेत. ही औषधे तुमचे सांधे खराब होण्यापासून वाचवतात हे खरे आहे, परंतु जसे एखादे वाहन उत्तम चालण्यासाठी त्याचे नियमित 'सर्व्हिसिंग' आवश्यक असते, तसेच ही औषधे सुरू असताना तुमच्या शरीराचे योग्य 'मॉनिटरिंग' होणे तितकेच गरजेचे आहे.
​तपासण्यांचे महत्त्व का आहे?
ही औषधे अत्यंत प्रभावी असतात, मात्र ती घेत असताना आपल्या शरीरातील महत्त्वाचे अवयव, विशेषतः यकृत (Liver) आणि किडनी (Kidney) यांच्यावर कोणताही अतिरिक्त ताण येत नाही ना, याची खात्री करणे आवश्यक असते.
​तुमच्यासाठी आरोग्य तपासणी सूची (Health Checklist):
१. रक्ताची तपासणी (CBC): तुमच्या शरीरातील रोगप्रतिकारक शक्ती म्हणजेच पांढऱ्या पेशी सुस्थितीत आहेत का, हे यातून समजते.
२. यकृत तपासणी (LFT): औषधे पचवणाऱ्या यकृताची कार्यक्षमता तपासण्यासाठी ही चाचणी अनिवार्य आहे.
३. किडनी टेस्ट (KFT): शरीरातील टाकाऊ पदार्थ बाहेर टाकणारी यंत्रणा सुरळीत आहे ना, हे पाहण्यासाठी.
४. सूज तपासणी (CRP/ESR): सांध्यांमधील अंतर्गत सूज किती प्रमाणात कमी झाली आहे, याचा आरसा म्हणजे या चाचण्या होत.
​धोक्याची लक्षणे ओळखा (त्वरित संपर्क साधा):
​विनाकारण ताप येणे किंवा घसा दुखणे.
​शरीरावर कुठेही निळे डाग पडणे किंवा हिरड्यांतून रक्त येणे.
​अचानक धाप लागणे किंवा वारंवार कोरडा खोकला येणे.
​डोळे पिवळे होणे किंवा लघवीला पिवळी होणे (कावीळची लक्षणे).
​डॉक्टरांचा विशेष कानमंत्र:
औषधोपचार सुरू असताना मद्यपानापासून (Alcohol) पूर्णपणे दूर राहा. औषधे आणि मद्य यांचे मिश्रण यकृतासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते. आपल्या सांध्यांची हालचाल नैसर्गिक आणि वेदनामुक्त राखणे, हेच आमचे मुख्य ध्येय आहे.
​हा संदेश आपल्या ओळखीच्या संधिवात रुग्णांपर्यंत नक्की पोहोचवा. जागरूक राहा, सुरक्षित राहा.
​शुभेच्छुक:
डॉ. आशिष सोमाणी
(Joint Replacement Surgeon)
चैतन्य ॲक्सिडेंट हॉस्पिटल आणि सोमाणी डायग्नोस्टिक सेंटर, श्रीरामपूर.