14/11/2025
विश्व मधुमेह दिन – १४ नोव्हेंबर २०२५
रुग्ण जनजागृती लेख
लेखक : डॉ. अर्चना सोमानी, MBBS, MD (पॅथॉलॉजी)
कन्सल्टंट पॅथॉलॉजिस्ट, सोमानी डायग्नॉस्टिक सेंटर, श्रीरामपूर
---
मधुमेह ओळखा… वेळेत तपासा… आरोग्य जपा!
१४ नोव्हेंबर हा विश्व मधुमेह दिन म्हणून साजरा केला जातो. आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत मधुमेह वेगाने वाढत आहे. पण चांगली गोष्ट म्हणजे—वेळेत तपासणी, योग्य उपचार आणि जीवनशैली सुधारणा केल्यास तो पूर्णपणे नियंत्रणात ठेवता येतो.
---
मधुमेह म्हणजे काय?
शरीरातील इन्सुलिन या हॉर्मोनची कमतरता किंवा कार्यात बिघाड झाल्यामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढते, त्यालाच मधुमेह म्हणतात.
---
मधुमेहाची सामान्य लक्षणे
वारंवार लघवी होणे
जास्त तहान लागणे
सतत थकवा
जखमा उशिरा भरणे
वजन कमी होणे
दृष्टि धूसर होणे
⚠️ काही वेळा कोणतीही लक्षणे नसतात, म्हणून नियमित तपासणी अत्यंत महत्त्वाची.
---
⭐ मधुमेह तपासण्यासाठी सर्वात महत्त्वाच्या तपासण्या
1. फास्टिंग ब्लड शुगर (FBS)
8–10 तास उपाशी केल्यानंतरची साखर.
2. पोस्टप्रँडियल ब्लड शुगर (PPBS)
जेवणानंतर 2 तासांनी घेतलेली साखर.
3. HbA1c – मागील 3 महिन्यांची सरासरी साखर
डायबेटिस नियंत्रण तपासण्यासाठी सर्वात विश्वसनीय तपासणी.
4. OGTT (ओरल ग्लुकोज टॉलरन्स टेस्ट)
गर्भवती महिला आणि borderline रुग्णांसाठी उपयुक्त.
5. लिपिड प्रोफाइल
मधुमेहामुळे कोलेस्ट्रॉल वाढण्याची शक्यता—हृदयरोगासाठी महत्त्वाची तपासणी.
6. किडनी फंक्शन टेस्ट + मायक्रोअल्ब्युमिन यूरिन
किडनीवर होणारे सुरुवातीचे परिणाम ओळखण्यासाठी.
7. लिव्हर फंक्शन टेस्ट (LFT)
फॅटी लिव्हर आणि औषधांच्या प्रभावासाठी आवश्यक.
8. डोळ्यांची रेटिनल तपासणी
दरवर्षी एकदा—रेटिनोपॅथी टाळण्यासाठी महत्त्वाची.
---
मधुमेह टाळण्यासाठी सोपे उपाय
रोज ३०–४५ मिनिटे चालणे/व्यायाम
साखर, मैदा आणि तेलाचे सेवन कमी करणे
वजन नियंत्रण
तंबाखू आणि दारू टाळणे
वर्षातून किमान एकदा तपासणी
---
रुग्णांसाठी संदेश
मधुमेह हा शत्रू नाही, तो एक व्यवस्थापनाचा आजार आहे.
नियमित तपासण्या + योग्य उपचार + जीवनशैली सुधारणा = निरोगी व आनंदी जीवन.
