08/01/2026
ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, #ਆਯੁਰਵੇਦ, ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਮੰਚ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। (WHO) ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਨਤਮ ਬਿਮਾਰੀ ਵਰਗੀਕਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, (ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰਗੀਕਰਣ - 11ਵਾਂ ਸੰਸ਼ੋਧਨ) ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਣ ਵਾਲਾ ਪਲ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਕਟਰੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ICD-11 ਨੂੰ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ: ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਹਸਪਤਾਲ, ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਹਰ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕੋਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਡ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡੇਟਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੋਗ ਵਰਗੀਕਰਣ (ICD) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ICD-11 ਹੈ - ICD ਦਾ 11ਵਾਂ ਸੰਸਕਰਣ।
ICD ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: —ਇਹ ਹਰ ਬਿਮਾਰੀ, ਲੱਛਣ, ਸੱਟ, ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕੋਡ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ 8A00 ਜਾਂ RA00) ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕੋਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ , ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਹਸਪਤਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕਿਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਲਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ - ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਕੇਸ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ - ਸਭ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਖੋਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ICD-10 ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ (ਲਗਭਗ 1990 ਤੋਂ), ਪਰ ICD-11 ਵਧੇਰੇ ਆਧੁਨਿਕ, ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਪਡੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ICD-11 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸਦਾ ਨਵਾਂ "ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਮੋਡੀਊਲ-1" ਹੈ। ਇਹ ਮੋਡੀਊਲ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸਿੱਧ ਦਵਾਈ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਕੋਡਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਡੇਟਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:
●ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਆਧੁਨਿਕ (ਐਲੋਪੈਥਿਕ) ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
● ਹੁਣ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ ਪੈਟਰਨ, ਆਦਿ) ਦੇ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਡ ਹਨ।
● ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਇਲਾਜਾਂ ਬਾਰੇ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ।
● ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਦਵਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਨਕੀਕਰਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲ WHO ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਵ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੋਜ, ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਪੈਟਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ WHO ਦੇ ਡੇਟਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ "ਸਥਾਨਕ ਤੋਂ ਗਲੋਬਲ" ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖੋਜ, ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਰੋਗ ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ WHO ਦੇ ਡੇਟਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਇਹ ਸੰਤੁਲਿਤ ਦਵਾਈ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਦਮ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ - "ਸਵਾਸਥਸ੍ਯ ਸਵਾਸਥ ਰਕਸ਼ਣਮ, ਅਤੁਰਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮ।" WHO ਦੁਆਰਾ ICD-11 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ - ਕਿ ਸਿਹਤ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੇਦ ਮਾਹਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆਯੁਰਵੇਦ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਿਹਤ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।"
"ICD-11 ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਪੂਰਨ, ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ। ICD-11 ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ "ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾ" ਹੈ।
2025 ਦੇ ਅਪਡੇਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਯੁਰਵੇਦ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।"
🇮🇳💚
#ਆਯੁਰਵੇਦ ਗਲੋਬਲ #ਸਿਹਤ ਇਨਕਲਾਬ #ਇੰਡੀਆ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ #ਆਯੁਸ਼ #ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਵਾਈ #ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ #ਗਲੋਬਲਹੈਲਥ #ਇੰਡੀਆਡੇਵਲਪਮੈਂਟ
