تاقیگەی هێدی

24/02/2026

01/02/2022

ئەگەر زۆر خەمی گەشەی باڵای منداڵەکەتە نابێت هەرگیز ئەو سێ شتە لە بیر بکەیت:

أ- ئەو خواردنانەی کە بۆ گەشەی منداڵەکەت گرنگن:

١-هێلکە:
دەوڵەمەندە بە پڕۆتین،ترشە چەوری پێویست،ڤیتامین د ،فۆسفۆڕەس،سیلینیەم ،ئۆمێگا ٣ لەگەڵ ئایۆدین.

کە ئەو مادانە بۆ گەشەی منداڵ زۆر پێویستن.

٢- شیر:
دەوڵەمەندە بە پڕۆتین،ڤیتامین د ، پۆتاسیۆم ،کالسیۆم ،فۆسفۆڕەس لەگەڵ مەگنیسیۆم.

٣-خواردنی سۆیا:
دەوڵەمەندە بە پڕۆتین و کالسیۆم.

٤-گۆشتی سور:

دەوڵەمەندە بە پڕۆتین و ماددەی ئایرۆن(ماددەی ئاسن) بۆ ڕێگری کردن لە کەم خوێنی.

٥-مریشک و ماسی:دەوڵەمەند بە پڕۆتین.
٦-خواردنی پاقلەمەنیەکان وەک نیسک و ماش و فاسۆلیا.

٧-سەوزەی گەڵادار.
٨-چەرەسات وەکو گوێز و بایەم و فستەق.
٩-میوەی دەوڵەمەند بە ماددە کانزاکان.
١٠-ئەو تۆوە ڕووەکانەی کە ئەخورێن وەک گەنمەشامی.

ب-خەوێکی باش و تەندرووست:

نووستنی تەندرووست چیە بۆ منداڵ؟

۱.ئەبێ کاتی نووستن و کاتی هەڵسان لە خەو دیاری کراو بێت و بڕی پێویست بخەوێت٫ واتە هەموو ڕۆژێک لە کاتی دیاری کراودا بخەوێت و هەڵبسێت لە خەو.

۲. نابێ جیاوازی کاتی نووستن و هەڵسان لەو ڕۆژانەی کە ناچێت بۆ قوتابخانە لەگەڵ ئەو ڕۆژانەی کە ئەچێت بۆ قوتابخانە لە ۱ سەعات زیاتر بێت.

۳. پێویستە منداڵ لە دەرەوەی ژووری نووستن بڕی پێویست وەرزش و یاری بکات.

٤. ژووری نوستن پێویستە بێ دەنگ و تاریک یان ڕووناکی زۆر کەم بێت.

۵. ژووری نووستن پێویستە پلەیەکی گەرمی گونجاوی هەبێت واتە نابێ سارد یان گەرم بێت.

٦.نابێ لە ژووری نووستن منداڵ سزا بدرێت.

۷. نابێ لە ژووری نووستن تەلەفزیۆن هەبێت.

۸. پێش نووستن نابێ چا ٫ کۆلا ٫ چوکلێت ٫ کۆفێ بدرێت بە منداڵ.

۹.ئەتوانی پێش نووستن ژەمە خواردنێکی سووک بدەیت بە منداڵ بۆ ئەوەی لە برسیەتیا خەبەری نەبێتەوە.

ئەبێت بڕی پێویست بخەوێت:

ئایە منداڵ ئەبێ چەند بخەوێت لە ڕووی تەندروستیەوە؟

نوستنی منداڵ بەپێی تەمەن ئەگۆڕێت :

۱- تەمەن ۱ هەفتە :
بە ڕۆژ ۸ کاتژمێر
بە شەو ۸ کاتژمێرو نیو

۲- تەمەن ٤ هەفتە :
بە ڕۆژ ٦ بۆ ۷ کاتژمێر
بە شەو ۸ بۆ ۹ کاتژمێر

۳- تەمەن ۳ مانگ :
بە ڕۆژ : ٤ بۆ ٥ کاتژمێر
بە شەو : ۱۰ بۆ ۱۱ کاتژمێر

٤-تەمەن ٦ مانگ :
بە ڕۆژ : ۳ کاتژمێر
بە شەو : ۱۱ کاتژمێر

٥- تەمەن ۹ مانگ :
بە ڕۆژ : ۲ کاتژمێرو نیو
بە شەو : ۱۱ کاتژمێر

٦- تەمەن ۱۲ مانگ :
بە ڕۆژ : ۲ کاتژمێرو نیو
بە شەو: ۱۱ کاتژمێر

۷- تەمەن ۲ ساڵ :
بە ڕۆژ : ۱ کاتژمێرو نیو
بە شەو : ۱۱ کاتژمێرو نیو

۸- تەمەن ۳ ساڵ :
بە ڕۆژ : ئەگەر بخەوێت کەمتر لە کاتژمێرێک.
بە شەو : ۱۱ کاتژمێر و نیو.

۹-تەمەن ٤ ساڵ :
بە شەو : ۱۱ کاتژمێرو نیو.

لەو تەمەنە بەدواوە خەوی رۆژ نامێنێ وە کاتژمێرەکانی خەوی شەو لە ۱۱ کاتژمێرەوە کەم ئەبێتەوە بۆ ۹ کاتژمێر لە تەمەنی ۱٥ ساڵیدا.

ج- ئەبێت ئەو وەرزشانە بکات کە بۆ گەشەی باڵای پێویستن وەکو پەت پەتێن و خۆهەڵواسین.

تاقیگەی هێدی بۆ شیکاری نەخۆشێکان
چمچماڵ .شۆڕش.سەنگاوێکان

04/06/2021

ئەگەر چارەسەر بۆ نەخۆشی دەردە پاشا وەرنەگیرێ چی رودەدات ؟

دەردە پاشا (داء الملوك) يەكێکە لە نەخۆشیە رۆماتیزمییەکان ، لە کاتێک کە ترشی یوریا بەشێوەیەکی ھاوسەنگ لە خوێنی ھەموو کەسێک ھەیە کە وەک دژە ئۆکسید کاردەکات و سودی ھەیە بۆ لەشی مرۆڤ بەڵام لە کاتێک رێژەی ئەم ترشە لە خوێن زیاد بکات لە ئەنجامی چەند ھۆکارێک لەوانە:

١- زیاد بوونی کێشی لەش
٢- خواردنی گۆشتی سوور خواردنە ئاویەکان بەرێژەی زۆر
٣- خوارنەوەی مادە کحولیەکان
٤- بونی گرفت و نەخۆشی لە گورچیلەکان
٥- وەرگرتنی ھەندێ جۆری دەرمان
٦- بەرزبوونی فشاری خوێن نەخۆشی دڵ بەرزبوونی چەوری لە لەش
٧- ئێکچون لە دەردانی ھەندێ لە ئەنزیمەکان و ھۆرمۆنەکان
٨-چەند نەخۆشیەکی خوێن دەبێتەھۆی نیشتنی خوێی (یۆریک ئەسید)
لە جومگە، گورچیلە لە ژێر پێست کە وەک گرێ بەدیار دەکەوێ(Tophi)
کە ئازار، سوربوونەوە، ھەوکردن لە جومگەی قاچ بە گشتی و (پەنجەی گەورەی پێ) به تایبەتی رودەدات.

بۆ دەست نیشانکردن و پێدانی چارەسەر بۆ ئەم نەخۆشیە دەردە پاشا (داء النقرس) چەند پێوەرێکی تایبەت ھەیە کە لە لایەن پزیشکی جومگەو رۆماتیزمەوە دیاری دەکرێ.

واتا تەنھا بە نەخواردنی گۆشتی سور ناتوانرێ ئەم نەخۆشییە چارەسەر بکرێ.
بۆیە ھەر نەخۆشێک لە دوو جار زیاتر تووشی ئەم گرفتە بێت.
یان گرفتی گورچیلەی ھەبێ ئەوە پێویستە چارەسەر وەربگرێ .

چارەسەر وەرنەگرتن یەکێکە لە ھۆکارە سەرەکیەکانی:
١- داخوران و شکست بوونی جومگە

٢- بێھێزبوون و لە کارکەوتنی گورچیلە کە گرفتێکی زۆر گەورەیە

تێبینی/

١- لە کاتێک کە تەنھا رێژەی یۆریک ئەسید لە خوێن بەرزە و ھیچ نیشانەیەک لە جومگەو گورچیلە نییە ئەوە پێویستی بە چارەسەری دەردە پاشا نییە.

٢- ماوەی پێدانی چارەسەرەکان بە گوێرەی تینی ھەوکرن، تەمەنی نەخۆش ، بوونی نەخۆشی درێژ خایەن لە نەخۆشێکەوە بۆ نەخۆشێکی تر جیاوازە

٣- خواردنی پاقلەمەنی یەکان و روەکیەکان کاریگەرێکی ئەوتۆی نی یە لەسەر بەرزبوونی رێژەی یوریک اسید وەک پیشتر کە باو بوو.

ھیوای تەندروستیەکی باش بۆ گشت لایەک دەخوازم

تاقیگەی هێدی بۆ شیکاری نەخۆشێکان
چمچماڵ شۆڕش سەنگاوێکان تەنیش غریب میرزا

28/04/2021

مادەی ئاسن‌ (Ferritin ) ‌ ‌

بەشــێوەیەکی گشتی ferritin لەنێوو خانەکانی لەشدا جێگیرە و بڕێکی کەمی لە سوڕی خوێندا دەسوڕێتەوە ..

خانەکانی جگەر و خانەکانی بەرگری زۆرترین ڕێژەی فریتین لەخۆ دەگرن.

کەمی ڕێژەی ferritin لەلەشدا دەگەڕێتەوە بۆ ....

1-کەمی ئاسن
2-کەمخوێنی
3-لەئافرەتاندا کاتێک لەسوڕی مانگانە (menstrual cycle) بڕێکی زۆر لەخوێن لەدەست ئەدەن ...
4-خوێن بەربوونی ناوەکی

🔻کەم بوونەوەی ڕێژەی فریتین ((Ferritin))دەبێتە هۆی ...

1-مانووبونی زۆر
2-سەرگێژبوون
3-سەرئێشەی درێژ خایەن
4-لاوازی و بێتوانایی
5-ئازاری قاچ
6-هەناسە تەنگی

ئەوخۆراکانەی ڕێژەی فێریتین بەرز دەکەنەوە بریتین لە (گۆشتی سوور،جگەر، مریشک، نیسک، خواردنی دەریایی، سەوزەوات

هۆکارەکانی بەرزبوونەوەی ڕێژەی فریتین Ferritin دەگەڕێتەوەبۆ .....

①-تووشبوون بەوحاڵەتانەی کە تیایدا ڕێژەیەکی زۆر ئاسن خەزن دەکرێت(hemochromatosis)

②-نەخۆشی جگەر
③-ڕۆماتیزم
④-ئیلتیهابات

بەرزبوونەوەی فریتین دەبێتەهۆی
1-ئازاری گەدە
2-ئازاری سنگ
3-لاوازبوون
4-ئازاری جومگە
5-ماندوو بوون

تاقیگەی هێــــــــــــــــــــــدی بۆ شیکاری نەخۆشێکان
چمچماڵ -شۆڕش-سەنگاوێکان تەنیشت غریب میرزا
ژ.م 07702293917

26/01/2021

شیکاریی چەوریەکانی خوێن (Lipid Profile):

چەوری یەکێکە لە پێکهاتە گرنگەکانی لەشی مرۆڤ، لەش وەک سەرچاوەیەکی وزە و بۆ چالاکی ڕۆژانەی پێویستی بە بڕێک لە چەوری دەبێت، بەڵام کاتێک لەش بڕێکی زیاد لە پێویست چەوری وەردەگرێت، لەش تووشی چەندین گرفتی تەندروستی دەکات کە دیارترینیان نەخۆشیەکانی دڵ و سەکتە (Stroke) و گیران و ڕەقبوونی بۆریەکانی خوێن(Atherosclerosis).

شیکاریی چەوریەکانی ڕێژەی چەوریەکانی خوێن دیاری دەکات کە بە گشتی دوو جۆر چەوری دەگرێتەوە (چەوری سیانی (Triglycerides)) و (کۆلسترۆڵ (Cholesterol))، لەش بڕی پێویستی کۆلسترۆڵ لە ڕێگەی جگەرەوە بەرهەمدێنێت و بڕێکیشی لە ڕێگەی ژەمە خۆراکی ڕۆژانەوە دەست دەکەوێت.

چەند شیکاریی چەوریەکانی خوێن هەن؟
شیکاری چەوریەکان بەگشتی چوار شیکاریی چەند جۆرێکی جیاواز چەوری دەگرێتەوە:

* ڕێژەی گشتی کۆلسترۆڵ (Total Cholesterol).
* کۆلسترۆڵی سوود بەخش (High-Density Lipoprotein (HDL))، کاریگەری ئەرێنی دەبێت و زیاد بوونی ئەم جۆرە لە چەوری پێویستە، چونکە مەترسیەکانی (LDL) کەمدەکاتەوە و کۆلسترۆڵی خراپ (Bad Cholesterol)ی ناو خوێن کۆدەکاتەوە دەیانبات بۆ جگەر.
* کۆلسترۆڵی زیان بەخش (مەترسیدار) Low-Density Lipoprotein (LDL) لە بۆریەکانی خوێندا دەنیشێت و دەبێتە هۆی گیرانی بۆریەکانی خوێن (Atherosclerosis)و مەترسی نەخۆشیەکانی دڵ زیاد دەکات .
* چەوری سیانی (Triglycerides) جۆرێکی تری چەوریە، کە لەش بڕی زیادەی وزە (Calories) دەگۆڕێت بۆ چەوری سیانی و پاشان لە خانە چەوریەکانی لەشدا (Fat Cells) پاشەکەوت دەکرێت.

کەی شیکاریی چەوریەکان پێویستە ئەنجام بدرێت؟

* پێویستە هەموو کەسێکی تەندروست بەر لە تەمەنی (٣٥ ساڵی)دووبۆ سێ ساڵ جارێک شیکاریی چەوریەکان ئەنجام بدات بۆ سەرو ئەو تەمەنەش بەلای کەمەوە ساڵی جارێک دەبێت ئەنجام بدرێت.
* بوونی نەخۆشیەکانی دڵ و سەکتە لە ئەندامێکی خێزاندا ، پاڵنەرە کە ساڵانە ئەندامانی تری خێزانەکە شیکاریی چەوریەکان ئەنجام بدەن تا بەدوور بن لە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشیەکانی دڵ.
* لەکاتی بوونی نەخۆشیەکانی دڵ ، پێویستە چاودێری ڕێژەی چەوریەکان بکرێت.
* لەکاتی وەرگرتنی ئەو دەرمانانەی کە بۆ دابەزاندنی ڕێژەی چەوریەکان بەکاردێن، بۆ چاودێریکردنی کاریگەری دەرمانەکان.
* هەندێک هۆکاریی لاوەکی هەن کە کاریگەری ڕاستەوخۆیان هەیە لەسەر ڕێژەی چەوریەکان و پێویستە ئەو کەسانەی ماوەیەکی درێژ یەکێک یان زیاتر لەم هۆکارانەیان هەیە ساڵانە شیکاریی چەوریەکان ئەنجامبدەن وەک (بەرزە فشاری خوێن ، نەخۆشی شەکرە ، کێش زیادی و قەڵەوی ، جگەرەکێشان و خواردنەوە کحولیەکان ، کەمی چالاکی ڕۆژانە و کەمی جوڵە ، خۆراکی ناتەندروسی، قەلەقی و فشاری دەروونی ، هەڵکشانی تەمەن و بوونی کێشە لە کاری ڕژێنی پەریزاد (غوودە) .

چی پێویستە بکرێت بەر لە شیکاریەکە؟

پێویستە بەر لە ئەنجامدانی شیکاریی چەوریەکان نزیکەی (١۲ بۆ ۱٤) کاتژمێر هیچ خواردن و خواردنەوەیەک نەخورێت (جگە لە ئاو) چونکە کاریگەری لەسەر ئەنجامی شیکاریەکە درووست دەکات ، باشترین کاتی ئەنجامدانی شیکاریەکە بەیانیان و بە دڵی خاڵی یە.

خۆپاراستن و چارەسەر:
* خواردنی خواردن و خواردنەوەی تەندروست و نەکێشانی جگەرە و نەخواردنەوەی خواردنەوە کحولیەکان.
* کەمکردنەوەی بەکارهێنانی شەکر و کۆنترۆڵکردنی شەکرە و فشاری خوێن.
* وەرگرتنی چارەسەری دەرمانی و زیادکردنی چالاکی ڕۆژانە و وەرزشکردن بۆ کەمکردنەوەی مەترسی نەخۆشیەکانی دڵ.
* کەمکردنەوەی چەوری و خوێ و زیادکردنی سەوزە و میوە لە سیستمی خۆراکی ڕۆژەنەدا.
* وەرزشکردن .

مانای شیکاریەکە چی دەگەیەنێت؟

بەرزی ڕێژەی چەوریەکان جگە لە (HDL) مەترسی توشبوون بە نەخۆشیەکانی دڵ و سەکتەی لێ دەکرێت (بەرزی چەوریەکان بە گشتی هیچ نیشانەیەکی جەستەیی نییە تەنها بە شیکاریی خوێن دەردەکەوێت)

بەیەكەوە بۆ تەندروستییەكی باشتر..

ناونیشان:
چمچماڵ شۆڕش سەنگاوێکان ...
تەنیشت غریب میرزا

📱07702293917

10/10/2020

لەسەر چەوری جگەر (Fatty Liver )

چەوری جگەر هەروەها ناویش دەبرێت بە hepatic steatosis نریتییە لە کەڵەکەبونی چەوری لەجگەردا ، بوونی بڕێکی کەم لەو چەورییە لە جگەردا ئاساییە بەڵام کاتێک ڕێژەکەی بەرزبویەوە ئەوا کێشەو گرفتی تەندروستی دروستدەکات .
جگەر دووەم گەورەترین ئەندامی لەشە ،یارمەتی وەرگرتنی خۆراکە ماددە دەدات لەخۆراک و خواردنەوە و هەروەها پاڵاوتنی ماددە زیانبەخشەکان لەخوێندا ، زۆربونی چەوری لەجگەردا هۆکارە بۆ هەوکردنی جگەر وە لەوانەیە ببێتە هۆی تێکشکاندنی خانەکانی و لەحاڵەتی زۆر توندا پەککەوتنی جگەری لێدەکەوێتەوە.
کاتێک چەوری جگەر دروستبوو لە کەسێکدا کە بڕێکی زۆری ئەلکهوول بەکارهێنا ئەوا ناودەبرێت بە alcoholic fatty liver disease ، بەڵام بۆکەسێک کە بەکارهێنەری ئەلکهول نەبێت ئەوا ناودەبرێت بە non-alcoholic fatty liver disease .

نیشانەکانی چەوری جگەر:
لەهەندێک حاڵەت و کەیسدا چەوری جگەر نابێتە هۆی دەرکەوتنی هیچ نیشانەیەکی دیار و ئاشکرا ،بەڵام لەوانەیە هەست بەماندویی و نامورتاحی بکرێت ،یان هەستکردن بە ئازار لە لای ڕاستی بەشی سەرەوەی سک.
لە هەندێک کەسدا کە چەوری جگەریان هەیە لەوانەیە هۆکاربێت بۆ دروستبوونی کێشەی تەندروستی گەورەتر بۆنمونە هەوکردنی جگەر و زیان بەرکەوتن بە شانەکانی جگەر هەرکات ئەم حاڵەتە تووند بوو ئەوا ناودەبرێت بە cirrhosis یان نەخۆشی درێژخایەنی جگەر ، لەم قۆناغەدا نیشانەکان دەردەکەون ، ئەوانیش بریتین لەمانە:-

- کەمبونی ئارەزوی خواردن
- دابەزینی کێش
- شەکەتی و ماندوویی و لاوازی
- خوێنبەربوونی لووت
- خورانی پێست
- زەردباوبوونی پێست و چاو
- دەرکەوتنی لولە خوێنی وردی شێوە هێشوی لەدەوری پێست
- ئازاری سک و ئاوسانی سک
- ئاوسانی قاچەکان
- گەورەبونی مەمک لە پیاواندا
- گێژی و ووڕی

هۆکارەکانی دروستبوونی چەوری جگەر:

چەوری جگەر دروستدەبێت کاتێک لەش بڕێکی زۆری چەوری بەرهەمهێنا ، یان شیکردنەوە و میتابۆلیزمی چەوری بەشێوەیەکی تەواو و پێویست نەبوو ،ئەو چەوریە زیادەیە لە جگەردا خەزندەبێت کاتێک کەڵەکەبوو ئەوا دەبێتە هۆی نەخۆشی جگەر.
کەڵەکەبوونی ئەو چەوریانەش دەگەڕێتەوە بۆ کۆمەڵێک هۆکاری جیاوا ، لەوانە:-
هۆکاری سەرەکی بەکارهێنان و زۆرخواردنەوەی ئەلکهولە کەهۆکارە بۆ سەرهەڵدانی قۆناغی سەرەتایی دەرکەوتنی نەخۆشییەکانی جگەر ، بەڵام دەکرێت لە کەسێکیشدا کە بەکارهێنەری ئەلکهوول نەبێت حاڵەتەکە ڕوبدات ، بۆنمونە ئەم فاکتەرانە کاریگەرییان هەیە لە دروستبونی چەوری جگەر:
- قەڵەوی
- بەرزی ڕێژەی شەکری خوێن
- بەرزبونەوەی چەوری ناوخوێن بەتایبەت چەوری سیانی triglycerides.

لەگەڵ ئەمانەدا چەند هۆکارێکی دیکە هەن کە بەڕێژەیەکی کەمتر هۆکارن بۆ ڕودانی حاڵەتەکە ، وەک :
- دووگیانی
- بەخێرایی و لەپڕ دابەزاندنی کێش.
- هەندێک جۆری هەوکردن ، وەک هەوکردنی ڤایرۆسی جگەر (جۆری C).
- کاریگەری لاوەکی هەندێک جۆری دەرمان ، وەک :
* methotrexate (Trexall)
* tamoxifen(Nolvadex)
* amiodorone (Pacerone)
* valproic acid (Depakote)
- بەرکەوتن بە هەندێک ماددەی کیمیایی یان ژەهراوی بوون.

چۆنێتی پشکنین بۆ چەوری جگەر:

لە قۆناغی پشکنیندا پزیشک زۆرجار لەوەرگرتنی مێژویی خێزانی کەسەکە دەستپێدەکات ، دواتر پشکنینە فیزیاییەکان و فەحسەکانی دیکە کە زیاتر لە فەحسێک زۆرجار ئەنجامدەدرێت .
لەدوای ئەوەی پزیشک چەند پرسیارێکی کرد لەکەسەکە لەبارەی بارودۆخی تەندروستی ،وە کاتێک گومانی لە حاڵەتەکە کرد ئەوا چەند پشکنینێکی تاقیگەیی هەیە کە پێویستە ئەنجام بدرێن ، پشکنینەکان بریتین لەمانە:

فەحسی_خوێن:

لەڕێگەی ئەنجامدانی فەحسی خوێن لەزۆرحاڵەتەکاندا دەردەکەوێت کاتێک ڕێژەی ئەنزایمەکانی جگەر بەرزدەبێتەوە ، بۆنموونە هەردوو پشکنینی 👇
aminotransferase test (ALT)
aminotransferase test (AST)
ئەم فەحسانە بۆ ئەنزایمەکانی جگەر زۆرجار ڕەچاودەکرێت کە نیشانەو دەرکەوتەکانی نەخۆشی جگەر دەرکەوتن .
بەرزبوونەوەی ڕێژەی ئەنزیمەکانی جگەر نیشانەن بۆ هەوکردنی جگەر ، چەوری جگەر هۆکارێکی بەهێزە بۆ ڕودانی هەوکردنی جگەر بەڵام ناتوانین بڵێین تاکە هۆکارە بۆ هەوکردنی جگەر بەڵکو هۆکاری دیکەش هەیە.
ئەگەر ئەنجامی پشکنینی ئەنزایمەکان پۆزەتیڤ دەرچوو ئەوا پەنا دەبرێتە بەر پشکنینی دیکە بۆ زانینی هۆکاری هەوکردنەکە .

#پشکنینە وێنەییەکان:
* ultrasound exam
* CT scan
* MRI scan

ڕێگایەکی دیکەی پشکنین بریتییە لە Liver biopsy ، ئەم پشکنینە دادەنرێت بە باشترین ڕێگا بۆ دیاریکردنی ڕێژەی توندێتی نەخۆشییەکانی جگەر ، لەماوەی ئەم کردارەدا پزیشکی پسپۆڕ نمونەیەک لە شانەی جگەر وەردەگرێت بەمەبەستی پشکنین لەم کردارەدا ئەو جێگەیە سڕدەکرێت بەمەبەستی نەبوونی ئازار.
ئەم پشکنینە یارمەتیدەرە لە دیاریکردنی چەوری جگەر.

✅ #چارەسەر بۆ چەوری جگەر:
لە زۆرێک لەحاڵەتەکاندا گۆڕینی شێوازی ژیان یارمەتیدەر دەبێت لەچارەسەرکردنی چەوری جگەر ، بۆ نمونە زۆرجار پزیشک ئەم ڕێنماییانە دەدات بە نەخۆش :
- دورکەوتنەوە لە بەکارهێنانی ئەلکهول.
- دابەزاندنی کێش هەنگا و بەهەنگاو.
- گۆڕینی شێوازی خۆراک.
ئەگەر حاڵەتی مەترسیدار هاتە ئاراوە وەک نەخۆشی درێژخایەنی جگەر ئەوکات ڕێگاچارەی دیکە دەگیرێتەبەر وەک گۆڕینی شێوازی ژیان و دەرمان یان نەشتەرگەری.
لەهەندێک حاڵەتی تونددا نەخۆشی درێژخایەنی جگەر لەوانەیە ببێتە هۆی پەککەوتنی جگەر بۆیە لەم کاتەدا پێویست بە گواستنەوەی جگەر دەکات (چاندنی جگەر).

بەڵام بەشێوەیەکی گشتی یەکەمین هێڵی چارەسەری بۆ چەوری جگەر بریتییە لە گۆڕینی شێوازی ژیان و خۆپارێزی ، لەڕێگەی ڕاگرتنی کێشی لەش بەشێوەیەکی نمونەیی هەروەها خواردنی خۆراکی تەندروست و ئەو خۆراکانەی کەبڕێکی کەمتر کالۆری و چەوری تێر ، هەروەها وەرزشکردنێکی ڕۆژانەی ڕێک و دروست .
هەندێک سەرچاوە باس لە سوودی ڤیتامین E دەکەن بۆ ڕێگریکردن و چارەسەرکردنی چەوری جگەر بەڵام نابێت بەشێوەیەکی زۆر بەکاربهێنرێت.

#سیستمی خۆراکی بەسوود:
ڕەچاوکردنی سیستمێکی خۆراکی بەسوود یارمەتیدەرە لە چارەسەرکردن و کەمکردنەوەی مەترسی بۆ چەوری جگەر ، ئەمەش لەڕێگەی خواردنی خۆراکی ڕوەکی ، وەک سەوزەوات و میوە و پاقلەمەنییەکان ، دانەوێڵە.
کەمکردنی خۆراکی سەرچاوەی کاربۆهیدرەیت ، وەک برنجی سپی ، شیرینی ، نانی سپی...
کەمکردنەی خۆراکە چەوریە تێرەکان ، بۆنمونە گۆشتی سوور.

✅ #جۆرەکانی چەوری جگەر:
بەشێوەیەکی گشتی دوو جۆری چەوری جگەر هەیە ، ئەوانیش ، پەیوەندیدار بە بەکارهێنانی ئەلکهول ، وە نا پەیوەندیدار بە بەکارهێنانی ئەلکهول.
* Nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD)
* Alcoholic fatty liver disease (AFLD)

جۆری یەکەم چەوری جگەر ڕودەدات لەکەسێکدا کە بەکارهێنەری ئەلکهول نەبێت یان بەکەمی بەکاریبهێنێت ، ئەم جۆرەش بۆ چەند لقێک دابەش دەبێت ، بەم شێوەیە : ئەگەر لەم حاڵەتەدا چەوری جگەر هەبوو بەڵا هەوکردن یان کێشەکانی دیکەی جگەر دروست نەبوو بوو ئەوا ناودەبرێت بە simple nonalcoholic fatty liver.

لقی دووەم بریتییە لە Nonalcoholic steatohepatitis (NASH) : لێرەدا چەوری جگەر دروستبوە و لەگەڵیدا هەوکردن ڕویداوە.
بۆیە کاتێک لەکەسێکدا کە ئەلکهولی بەکارنەهێنا و چەوری زیادە لە جگەردا کەڵەکەبوو ، وە لەگەڵیدا هەوکردنی جگەر ڕویدا ئەوا بۆ ئەم جۆرە پۆلێن دەکرێت ، وە ئەگەر بەچارەسەر نەکراوی بمێنێتەوە هۆکاردەبێت بۆ ڕودانی حاڵەتی دیکەی توند وەک تێکشکانی جگەر یان پەککەوتنی..
جۆرێکی دیکەیان کە لەکاتی دووگیانی ڕودەدات ناودەبرێت بە Acute fatty liver of pregnancy (AFLP) : هەرچەندە ڕودانی ئەم حاڵەتە لەکاتی دوگیانی زۆر باو نییە بەڵام کێشە دروستدەکات ئەگەر ڕوبدات ، زیاتر لە سێ مانگی کۆتایی دووگیانی ڕودەدات .

جۆری دووەمی سەرەکی کە هۆکارە بۆ چەوری جگەر بریتییە لە بەکارهێنانی ئەلکهول : بەکارهێنانی بڕێکی زۆر لە ئەلکهول هۆکارە بۆ تێكشکاندن و زیان گەیاندن بە جگەر بەمەش جگەر بەباشی ناتوانێت چەوری شیبکاتەوە لەئەنجامدا چەوری زیادە کەڵەکەدەبێت لەجگەردا ، ئەمەش ناودەبرێت بە alcoholic fatty liver.
بەهەمان شێوەی جۆری یەکەم ئەگەر لەگەڵ کەڵەکەبونی چەوری هەوکردن ڕوینەدابوو ئەوا ناودەبرێت بە simple alcoholic fatty liver.
بەڵام ئەگەر لەگەڵ کۆبونەوەی چەوری لە جگەردا هەوکردن ڕویدابوو ئەوا ناودەبرێت بە Alcoholic steatohepatitis (ASH) ، هەروەها زۆرجار ناویشدەبرێت بە alcoholic hepatitis.
ئەوەی گرنگە لەماوەی چارەسەرکردنی ئەم جۆرەیاندا پێویستە واز لەبەکارهێنانی ئەلکهوول بهێنرێت.

✅ #قۆناغەکانی چەوری جگەر :
چەوری جگەر بە سەر چوار قۆناغدا دابەش دەبێت :-
یەکەم ، Simple fatty liver : لەم قۆناغەدا چەوری زیادە لە جگەردا کۆدەبێتەوە.
دووەم ، Steatohepatitis : لەم قۆناغەدا سەرەڕای بوونی چەوری زیادە هاوکات هەوکردنی جگەریش ڕودەدات.
سێیەم ، Fibrosis : لەم قۆناغەدا هەوکردنی جگەر دەبێتە هۆی زیان گەیاندن بەشانەکانی جگەر یان scarring.
چوارەم ، Cirrhosis : لەم قۆناغەدا نەخۆشی درێژخایەنی جگەر ڕودەدات کەناودەبرێت بە liver cirrhosis.

ئەو هۆکارانەی کە مەترسی زیاتر دروستدەکەن بۆ کەڵەکەبونی چەوری جگەر هۆکاری سەرەکی بریتییە لە بەکارهێنانی ئەلکهوول ، لە گەڵ ئەمەشدا چەند هۆکارێکی دیکە هەن وەک قەڵەوی و هەوکردنی ڤایرۆسی جگەر جۆری C ، بەرزی کۆلیسترۆل و چەوری سیانی ، نەخۆشی شەکرە ، ....هتد

گرنگترین شت بریتییە لە خۆپاراستن و گۆڕینی شێوازی ژیان و ڕەچاوکردنی ڕێنماییە تەندروستییەکان....

تاقیگەی هێدی بۆ شیکاری نەخۆشێکان
چمچماڵ شۆڕش سەنگاوێکان تەنیشت غریب میرزا
ژ م 07702293917

08/02/2020

ئاسن (Iron)
کەمی ئاسن یەکێکە لەباوترین جۆرەکانی کەمخوێنی،کەمبوونی ئاسن هۆکارێکە بۆدابەزینی ڕێژەی خوێن لەلەشدا ،،،کەمی ئەم کانزا لەلەشدا زیانێکی زۆر
بەخانەو شانەکانی لەش ئەگەیەنێن

*نیشانەدیارەکانی

۱.لاوازبوون وهەڵوەرینی قژ
۲.وشکبونی پێست و شەقبوونی لێو
۳.زووشکانی نینۆک و ناڕێکی نینۆکەکان
٤.تێکچونی هەناسە و هەندێک جار هەناسە تەنگی
٥.زەرد هەڵگەڕانی ڕەنگی پێست
٦.ماندووبوون و زوو شەکەت بوون
۷.کە مبوونەوەی توانای تەرکیزکردن

٭تێبینی مەرج نیە هەموونیشانەکان لەکەسێکدا دەربکەوێت بەڵکو بەپێی حاڵتەکان گۆڕانکاری بەسەردا دێت لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر ..هەریەک چەن نیشانەیەک لەو نیشانانەی تیا دەرئەکەوێت

لەڕێگەی پشکنینی خوێنەوە ئەبێت ئەم پشکنینە لەتاقیگەکەمان بەردەستە

تاقیگەی هێدی بۆ شیکاری نەخۆشێکان
چم چماڵ شۆڕش -سەنگاوێکان تەنیشت غریب میرزا
‌ 07702293917

12/12/2019

هۆکارەکانی تێکچونی هاوسەنگی هۆرمۆنی ئافرەتانە و نیشانەکانی چین؟

دەکرێت ڕێژەی هۆرمۆناتی ئافرەتان بگۆڕدرێت لە ماوە جیاوازەکانی ژیاندا، ئەمە ڕەنگە ڕوبدات پێش یا دوای سوڕی مانگانە، کاتی دووگیانی یا لەماوەی نەمانی سوڕی مانگانە( تەمەنی بێومێدی).

ئەو هۆرمۆنانەی زیاتر گۆڕانکارییان بەسەردادێت لە ئافرەتاندا و پەیوەستن بە خۆیانەوە بریتین لە ئیسترۆجین و پڕۆجیسترۆن ،بەڵام بەهەمان شێوە گۆڕانی تێستۆستیرۆن کاریگەری گەورەی دەبێت لەسەر ئافرەتان.

هۆکارەکانی دروستبوونی ناهاوسەنگی لە هۆرمۆنی ئافرەتاندا:
🔹قەلەقی و بێتاقەتی بەردەوام
🔹کەم خەوی و خواردنی ڕۆژانەی ناتەندروست ، قەڵەوی و کەمی جوڵەو وەرزش
🔹نەمانی سوڕی مانگانە( تەمەنی بێئومێدی)
🔹تێکچونی هۆرمۆنەکانی تری لەش وەکو غوددە
🔹ماوەی دووگیانی
🔹هەندێک نەخۆشی وەکو شەکرە ، وە بەکارهێنانی هەندێک دەرمان

نیشانەکانی بوونی ناهاوسەنگی لە هۆرمۆناتی ئافرەتاندا:
*بوونی ئازار و خوێنی زۆر لەکاتی سوڕی مانگانەدا و تێکچونی سوڕی مانگانە
*وشکبوونەوەی دامێن
*هەستکردن بە گەرما و ئارەق کردنەوە لە شەودا
*ڕەقبوون و ئازاری مەمک
*دروستبوونی زیپکە بەتایبەت پێش و دوای سوڕی مانگانە
*زیادبوون و ڕەقبوونی مووی دەموچاو و هەندێک شوێنی جەستە
*کەمبوونی توانای سێکسی و گۆڕانی میزاج
*پوکانەوە و فشەڵبوونی ئێسک
*سکچوون یان قەبزبوون

ناهاوسەنگی لە هۆرمۆنی ئافرەتانە دەکرێ ببێتە هۆی تێکچونی سوڕی مانگانە، نەزۆکی، گۆڕانی ناوپۆشی ڕەحم و زۆر شتی دیکە، هەندێکیان دەتوانرێن چارەسەربکرین بە:

🔹 دەرمان( وەکو هۆرمۆنەکان)
🔹 ڕێنمایی و گۆڕینی ڕۆتینی ژیان
🔹 دەرمانی سروشتی

تاقیگەی هێدی بۆ شیکاری نەخۆشێکان
چمچماڵ -شۆڕش سەنگاوێکان تەنیشت غریب میرزا
ژ.م 07702293917

13/11/2019

پشکنینی_نەخۆشی_گەنم ......... TTG_Test

نەخۆشی گەنم چیە ........ Celiac_Disease

جۆرێکە لە جۆرەکانی (Automune disease)
کە بەرگری لەش هێرش دەکاتەوە سەر خانەکانی لەش، بەهۆی پڕۆتینێک کە بەرگری لەش بە بێگانە دەیناسێنی کە لە گەنم و جۆ و هەرزندا هەیە بە ناوی(glutin).
کە دەبێتە هۆی تێکچوونی ناوپۆشی ڕیخۆڵە.
ڕیخۆڵەکان دەپوکێنەوە و کورت دەبنەوە و ساف دەبن.
ئەم نەخۆشیە زیاترو بەتایبەت لەمنداڵی شەش مانگ بەرەو سەرەوە دەست پێدەکات هەندێ جاریش مرۆڤی گەورە تووشی دەبێت لەتەمەنێکی مام ناوەندەوە تووش دەبێت .

نیشانەکانی :-
1- هەڵئاوسان و ئازاری سک
2- سکچوون و ڕشانەوە
3- دابەزینی کێشی لەش
4- قەبزی
5- لاوازی و هیلاک بوونی بەردەوام ( شەکەتی )
6- دواکەوتنی گەشە
7- کەمبوونی ماددەی ئاسن
8- داخورانی ئێسکەکان و شکانی بێ هۆکاری ئیسکەکان
9- کەمبوونی کالیسیۆم و ڤیتامینەکان
10- تێکچوونی سوڕی مانگانەی خانمان

دەست نیشانکردنی نەخۆشی گەنم :-
١-لە ڕێگەی پشکنینی خوێن ( TTG Test )بۆ دیاری کردنی دژە تەنی گلووتین, هەندێ جار بەزۆری لە منداڵی ژیر تەمەن ٢ ساڵ ئەم پشکنینە نەخۆشییەکە دەست نیشان ناکات.
٢-نازووری ریخۆڵە کە زۆربەی جار بەم نازوورە نەخۆشییە دەست نیشان دەکرێت.

چارەسەر :-
ـ ئەم نەخۆشیە نەخۆشیەکی بەرگری لەشە وە هەروەها بۆماوەییە بۆیە هیچ چارەسەرێکی نیە،تەنیا جارەسەر خۆپاراستنە لەو خواردنانەی کە پڕۆتینی(glutin) ی تێدایە
وەک(گەنم و جۆ و هەرزن...)

ـ وەرگرتنی ڤیتامینەکان بە زۆری ڤیتامین(E, B12, D, B9,) لەگەڵ کالیسیوم و مادەی ئاسن.

ڕێنمایی بۆئەو کەسانەی کەهەڵگری ئەم نەخۆشیەن:-
1-دوورکەوتنەوە لە هەموو جۆرەکانی نان
2-نەخواردنی کاڵباس و کەباب و مەعکەڕۆنی
3-دوورکەوتنەوە لە خواردنی گەنم و جۆو هەرزن
4-دوورکەوتنەوە لەو شیرینیانەی کە بە ئارد دروست دەکرین.

🔹تاقیگەی هێدی بۆ شیکاری نەخۆشێکان

20/07/2019

نەخۆشی بڕوسێلۆسس (حەمەی ماڵتا) چییە؟
Brucella

نەخۆشیەکی بەکتریاییە کە بەھۆی بەکتریای بروسێللاوە دروست ئەبێت.

ڕێگاکانی گواستنەوەی ئەم بەکتریایە چین؟

🔸گواستنەوەی ئاژەڵەوەیە بۆ مرۆڤ لە رێگەی بەرکەوتنی برینی ئاژەڵە توشبووەکە یان پاشماوەکەی تەنانەت لەڕێگەی بەکارھێنانی بەرھەمەکانیشی.
🔸زۆر دەگمەن لە مرۆڤ بۆ مرۆڤ ئەگوازرێتەوە.
🔸لەڕێگەی خۆراکی پیسبووەوە بە بەکتریاکە.

چ ئاژەڵێک ھەڵگری ئەم بەکتریایە؟

ئاژەڵە ماڵییەکان و ئەوانەی لە کێڵگەکان بەخێوئەکرێن واتە ھەر ئاژەڵێک مرۆڤ مامەڵەیان لەگەڵ بکات،مانگا زۆربەی جۆرەکانی ئەم بەکتریایەی ھەڵگرتووە، ھەروەھا لە سەگ ومەڕ وبەراز وبزن وحوشتریشدا ھەن.

نیشانەکانی ئەم نەخۆشییە چین لە مرۆڤدا ؟

🔸تای بەرزی بەردەوام یاخود ناوبەناو
🔸سەرئێشە
🔸بێھێزی
🔸ئارەقکردنێکی زۆر
🔸لەرز
🔸ئازاری جومگە
🔸ئازاری ھەموو لەش
🔸کەمبوونەوەی کێش

ئایا ئەم نەخۆشیە درێژخایەنە؟

نەخێر لەڕێگەی کۆمەڵێک دەرمانی دژە بەکتریاوە لە ماوەی ٦ ھەفتەدا چاک ئەبنەوە، ئەگەر نەخۆشیەکە دەرکەوتەوە بۆ ماوەی ٣ مانگ پێویستە دەرمانی دژەبەکتریا بەکاربھێنرێت.
بەڵام گەر زوو بە نەخۆشییەکە نەزانرێت ئەوا ئەم کێشانەی لێ دەکەوێتەوە :-
🔸ھەوکردنی ئێسک و جومگە ومۆخ باوترینە
🔸ھەوکردنی بەشێک لە کۆئەندامی زاوزێ لە پیاواندا
🔸ھەوکردنی توێی دڵ

چۆن ڕێگەبگرین لە بڵاوبوونەوەی؟

لە کوردستان ئەم نەخۆشییە زۆر بڵاوە، وە بێگومان جوتیاران ئەوچینەن زۆر توشی ئەم نەخۆشییە ئەبن لەگەڵ ئەوانەی بەرکەوتنیان لەگەڵ ئاژەڵان زۆرە، من وتۆش کە بەرھەمەکانی ئاژەڵە نەخۆشەکە ئەخۆین کە دێتە بازاڕەوە ھەربۆیە کوتانی ئاژەڵەکان و زیاتر ھۆشیارکردنەوەی خەڵکی دەربارەی ئەم نەخۆشییە باشترین چارەسەرە.

تاقیگەی هێدی بۆشیکاری نەخۆشێکان
شۆڕش سەنگاوێکان تەنیشت غریب میرزا
07702293917