13/07/2023
نەزۆکی پیاوان
پێناسەی زانستی نەزۆکی بریتیە لە روونەدانی سکپڕی (حمل) لەدوای ١ ساڵ لە هەوڵدان بە شێوەیەکی بەردەوام و بەبێ پارێزی کردن (مەنع).
١٥٪ خێزانەکانی ناو کۆمەلگا کێشەی نەزۆکیان هەیە کە هۆکارەکان ٥٠٪ پیاو بەرپرسە ٥٠٪ ئافرەت بەرپرسە .
لە پیاون هۆکارەکان لەوانەیە لە رێڕەوی ئیشکردنی هۆرمۆنەکان بێت کە لە مێشک یان گوونەکان دەردەدرێت یان کێشە لە کاتی دەرچوونی سپێرم بێت لە گوون بەهۆکاری جیاجیا وەک گیرانی بۆری سپێرم یان گەرانەوەی سپێرم بۆ ناو میزلدان ببێتە هۆی نەزۆکی.
جۆرەکانی نەزۆکی لە پیاوان:
١-idiopathic واتا بێ هەبوونی هیچ هۆکارێکی دیار کە لە پیاوان رێژەی ١٠ بۆ ١٥ ٪ لە هۆکارەکانی نەزۆکیە.
٢-Azoospermia واتا نەبوونی هیچ سپێرمێک لەکاتی پەڕین .
٣-oligospermia واتا هەبوونی رێژەیەکی کەم لە سپێرم واتا هەبوونی سپێرم کەمتر لە ١٥ ملیۆن لە یەک ملیلتر .
٤-Asthenospermia واتا هەبوونی سپێرم بە ژمارەی پێویست بەڵام جوولەی سپێرمەکان کەمترە لە مرۆڤی ئاسایی.
هەندێک جار جۆری ٣ و ٤ بە تێکەلاوی روودەدات کە ژمارە و جوولەی سپێرمەکان کەمە.
مەبەست لە پشکنین لە نەزۆکی بریتیە لە :
١-دیاری کردنی ئەو هۆکارانەی نەزۆکی کە دەتواندرێت چارەسەر بکرێت
٢-دیاریکردنی ئەو هۆکارانەی نەزۆکی کە جارەسەر ناکرێت بەڵام دەتواندرێت بە ئامرازی یارمەتیدەری وەک منداڵی بلووری بتوانن وەچە بخەنەوە.
٣-دیاریکردنی ئەو هۆکارانەی نەزۆکی کە لەوانەیە زیان بە نەخۆشەکە بگەینن جگە لە نەزۆکیەکە و هەندێک نەخۆشی بۆماوەیی وەک رەقبووونی سکماکی سیەکان (cystic fibrosis) کە لەوانەیە بۆ نەوەکانی داهاتووش بگوازرێتەوە.
ئەو هۆکارانەی کە لە تەمەنی مندالی روودەدات لەوانەیە ببنە هۆی نەزۆکی لە داهاتوو لە پیاوان :
١- نەهاتنە خوارەوەی گوونەکان
٢-سورانی گوون یان زەبر بەرکەوتن
٣-نەشتەرگەری لە بەشی خوارەوەی سک
٤-هەوکردنی گوون بە ڤایرۆسی گێڕەپە(mumps orchitis)
٥-نارێکی سکماکی چووک(hypospadias)
هەندێک لە هۆکارەکانی تری نەزۆکی پیاوان :
*هۆکاری جەستەیی:
١-دەوالی
٢-هەوکردنی گوونەکان
٣-کێشە لە پەڕێن(قذف)
٤-هەبوونی دژەتەن بۆ سپێرمەکان(Antisperm antibody)
٥-شێرپەنجە
٦-تێکچونی بەڵانسی ئەو هۆرمۆنانەی کە یارمەتی دروستکردنی سپێرم دەدەن
٧-گیرانی بۆری سپێرم( vas deferens)
٨-هۆکاری بۆماوەیی وەک نەبوونی بۆریەکانی سپێرم و ئیتریش.
*هۆکاری دەرەکی(environmental)
١-بەرکەوتەی هەندێک مادەی کیمیایی
٢-بەرکەوتەی تیشکی (اشعە)
٣-زیاد گەرمداهاتنی گوونەکان وەک لەهەندەک حالەت کە زیاد لە پێویست ساونا بەکاربێت
*هۆکاری تەندروستی و شێوازی ژیانی رۆژانە
١-بەکارهێنانی مادە هۆشبەرەکان
٢-جگەرە کێشان
٣-قەلەوی
٤-بەکارهێنانی رێژەی زۆری کحول
چارەسەرەکان:
١-گۆرینی شێوازی ژیانی رۆژانە وەک وازهێنان لە جگەرە و جلی تەسک و کەمکردنەوەی کێش و وەرزش کردن،دوورکەوتنەوە لە هۆکارانەی کە نەزۆکی دروست دەکەن خواردنی خۆراکی تەندروست
٢-هەندێک جار پێویستی بە دەرمانە بۆ چاکردنی بەڵانسی هۆرمۆنات
٣-هەندێک جار نەشتەرگەری پێویستە وەک دەوالی و گیرانی بۆری سپێرم, یان دەرهێنانی سپێرم لەگوونەکان بۆ ئەنجامدانی پرۆسەی منداڵی بلووری.
بەهیوای تەندروستیەکی باش بۆ هەمووان