Хоол зүйч Уянга (2026)

12/03/2026

U-Point-ын шижигнэсэн залуустаа “Оффисын ажилтнуудын тэнцвэртэй хооллолт” сургалтаа орлоо.

Ажилтнуудын эрүүл мэнд
Амжилтын бат бөх үндэс

PS: Манай “GenZ” нарын vibe их гоё санагдсан. Чөлөөтэй, нээлттэй, эрч хүчтэй.

#хоолзүйнсургалт #тэнцвэртэйхооллолт

11/03/2026

Өсвөр насныхантай ажилладаг хоол зүйчийн хувьд нэг зүйлийг байнга анзаардаг. Хүүхдийн олон асуудлын цаана эцэг, эхийн оролцоо, анхаарал л байдаг.

Улсын ч бай, хувийн ч бай ялгаагүй олон хүүхэд өглөөний цай уухгүйгээр хичээлдээ явж байна. Өглөөний цайг нь уулгаачээ гэхээр эцэг эхчүүд юу гэдэг гээч? “Сургуульд нь өглөөний цайг нь уулгамаар байна. Түгжрэлтэй, амжихгүй байна” гэдэг. Харин би үүн дээр хатуу байр суурьтай “ҮГҮЙ” гэж хэлдэг. Өглөөний цай бол зөвхөн шим тэжээлийн асуудал биш. Энэ бол гэр бүл үр хүүхэддээ цаг гаргаж байгаа эсэхийн илэрхийлэл, бас хариуцлага юм.

Ахлах ангийн зарим багш нар аргаа бараад надад ханддаг. Эцэг эх нь хүүхдүүдтэйгээ унтаж унтаж арай гэж босоод хичээлд нь хүргэж ирдэг. Тэгээд зүгээр л мөнгө өгөөд, өөрсдөө юм авч идээрэй гэнэ. Ээж, аавынхаа өгсөн мөнгөөр ихэнхдээ гоймон, бэлэн хоол, хийжүүлсэн ундаа авна. Энэ хүүхдүүдийн ходоод гэдэс аюул боллоо, та хэлээд өгөөч гэж.

Өсвөр насныхан “надад анхаарал тавиач” гэж шууд хэлдэггүй. Харин зөрүүдлэх, уурлах, дуугүй болох байдлаар илэрхийлдэг.

Судалгаагаар:

- Өглөөний цайгаа тогтмол уудаг хүүхдүүд илүү өөдрөг, эрч хүчтэй байдаг.
- Гэр бүлтэйгээ оройн хоолоо хамт идэж, ярилцдаг өсвөр насныхан буруу нөлөө, муу зуршилд автах магадлал бага байдаг.

Гэр бүл нь анхаарал, халамжтай, хүүхдүүдтэйгээ ярилцдаг бол тэд өөртөө итгэлтэй болдог. Харин өөртөө итгэлтэй, хариуцлагатай хүүхдүүд бусдын муу нөлөөнд амархан автдаггүй.

Тиймээс өнөөдөр нэг зүйл асуумаар байна.

Та дунд, ахлах ангийн хүүхдүүддээ өглөөний цай уулгаад “амжилт хүсье” гэж хичээлд нь явуулдаг уу?

Орой утас, дэлгэцгүй ширээний ард сууж, өдөр хэрхэн өнгөрсөн талаар нь ярилцаж хоолоо иддэг үү?

Хоол зүйч Уянга

06/03/2026

Хоол зүйч ээжийн хувьд хүүгийнхээ ангийнханд, 6-р ангийн эрүүл мэнд хичээлийн агуулгад багтсан “Хоолны илчлэг, шим тэжээл ба хэрэглээ” сэдвээр хичээл орлоо.

Хичээлийн хүрээнд хүүхдүүд:

- Хүнсний бүтээгдэхүүний шим тэжээлийн найрлага унших,
- Өдөрт авах илчлэгээ тооцох,
- Илчлэгийн өдрийн хуваарилалт хийх зэрэгтэй танилцлаа.

Хичээл орж байхад хоёр зүйл бодогдов.

1. Хэрэв энэ мэдлэгээ жаахан ахиулбал хүүхдүүд өөрсдийн физиологийн хэрэгцээнд тохируулж хоол хүнсээ сонгож, цэсээ төлөвлөж сурах боломжтой. Хүнсний бүтээгдэхүүний шим тэжээлийн найрлагыг уншиж ойлгож сурах нь:

- илчлэг, шим тэжээлээ зөв тооцоход
- тэнцвэртэй хооллох дадал суулгахад,
- урт хугацаанд эрүүл амьдралын хэв маяг
бүрдүүлэхэд хамгийн чухал чадваруудын нэг юм.

2. 6-р ангийн хүүхдүүд “11 настай хүүхдийн дундаж өндөр болон жин ямар байх ёстой вэ?”гэж их асууж байлаа. Маш чухал асуулт. Учир нь энэ насанд өсөлт хөгжлийн зарим асуудал ажиглагдаж эхэлдэг.

Жишээлбэл:
- жингийн илүүдэл
- жин бага байх
- өсөлтийн хурд бага зэрэг удаашрах гэх мэт.

Хэрэв энэ үеэс нь анхаарч эхэлбэл 18–19 нас хүртэл засаж сайжруулах хангалттай хугацаа байдаг.

Тиймээс ерөнхий боловсролын сургуулийн хоол зүйчийн үүрэг зөвхөн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээг удирдан зохион байгуулах биш юм.

- Сурагчид болон эцэг эхчүүдэд шим тэжээлийн боловсрол олгох

- Эмчтэй хамтран хүүхдийн өсөлт хөгжлийг хэмжих ( жил жилийн харьцуулалт хийх)

- Сурагчдын шим тэжээлийн үнэлгээ хийх,
шаардлагатай хүүхдүүдийн эцэг эхтэй ганцаарчилсан уулзалт, зөвлөгөө хийх

- Хүнсний харшилтай, тусгай хэрэгцээт хүүхдүүдийн хооллолтод анхаарах зэрэг олон чухал үүрэгтэй.

Гэвч сургуулийн хоол зүйч ихэнхдээ гал тогоогоо бүрэн хариуцан ажилладаг тул хичээл орох, сургалт зөвлөгөө өгөх, хүүхдүүдийн үнэлгээ хийхэд ачаалал маш их нэмэгддэг. Тиймээс сургуулиудад 2 хоол зүйч, эсвэл хоол зүйчийн удирдлагад гал тогоонд ажиллах технологич байх нь илүү үр дүнтэй санагддаг. Харамсалтай нь хүний нөөцийн дутагдлаас болоод хоол зүйч олдохгүй, олдлоо гэхэд ихэнхдээ гал тогооны ажлаа голлон хийдэг. Ингэснээр сурагчид, эцэг эхчүүдэд шим тэжээлийн мэдлэг олгох, өсөлт хөгжлийг хянах зэрэг чухал ажлууд орхигдох нь бий.

Үнэндээ сургуулийн орчинд шим тэжээлийн боловсрол олгох нь нэг удаагийн ажил биш, хугацаа шаарддаг маш чухал асуудал юм.
Тиймээс шим тэжээлийн боловсролыг бодлогоор дэмжье.

Хоол зүйч Уянга

04/03/2026

Хэдхэн хоног хоол унд, хүүхэд сургууль, хичээл даалгавар гэхгүй өөртөө цаг гаргахад л арьс өнгө ороод, унжаад байсан арьс бүр татагдаж чангараад, жин хаяад, үс уналт хүртэл эрс багасав.

Учир нь стресс буурахад бие парасимпатик мэдрэлийн систем (rest & digest)-ийг идэвхжүүлж, HPA тэнхлэгийн идэвхжил намссанаар кортизол буурна.

Ингэснээр:

- Глюкозын гомеостаз тогтворжиж, инсулины мэдрэг чанар сайжирна. Энэ нь өөх хуримтлал багасах нөхцөл бүрдүүлнэ.

- Үсний мөчлөг хэвийн болж telogen шилжилт зогссоноор, үс уналт багасна.

- Коллаген задрал саарч арьсны нөхөн төлжилт дэмжигдэнэ.

- Гэдэсний цусжилт, перистальтик сайжирна шингээлт, хүчиллэгийн тэнцвэр тогтворжино.

- Мелатонин ялгаралт сайжирч, нойр гүнзгийрнэ. Ингэснээр нөхөн сэргэлт эрчимжинэ.

Өөрөөр хэлбэл, бие амьд үлдэх горим (survival mode)-оос нөхөн төлжих горим (recovery mode) руу шилжихэд гоо сайхан, жин, нойр, хоол шингээлт бүгд физиологийн хувьд сайжирдаг.

Стрессийг багахан бууруулахад ийм олон эерэг нөлөөтэй. Тэгэхээр ээжүүд минь хааяа бидэнд үнэтэй бүтээгдэхүүн, элдэв нэмэлтээс илүү “амралт”, өөртөө цаг гаргах хамгийн хэрэгтэй байдаг шүү.

Хоол зүйч Уянга

02/03/2026

Өө Солонгос, Монгол эрчүүдийн дундаж наслалтын зөрүү пост маань устаад дахиж сэргээгддэггүй ээ. Хайран юм бэ? за юутай ч 1970 онд 4-5 жилийн зөрүүтэй байсан хоёр орны эрчүүдийн дундаж наслалт 2025 онд 13 жилийн зөрүүтэй болсон байнаа. Дараа нэг зав гарахаар яагаад ийм зөрүүтэй болсон гээд дэлгэрэнгүй хуваалцнаа. Тэгээд зарим нь шууд хүний хөдөлмөр гаргаж бэлдсэн мэдээллийг хулгайлаад, хуулбарлачихдаг шүү. Хүний юм хуулах муухай шүү.

27/02/2026

Монголчууд маань БНСУ-д очиж эрүүл мэндийн үзлэг, шинжилгээ их хийлгэдэг болжээ. Үйлчилгээний чанар, систем сайн, үнэ боломжийн, монгол орчуулагч ч хангалттай байдаг нь амар юм байна.

Харин оношийн хувьд:

- Ходоод
- Нойр булчирхай
- Элэг, цөс
- Холестерин өндөр
- Хелико (H pylori)
- Зүрх судас
- Даралт

зэрэг амьдралын хэв маягтай холбоотой халдварын бус өвчлөл нийтлэг байна. Энэ нь олон жилийн буруу амьдралын хэв маягаас үүдэлтэй буюу биднээс өөрсдөөс шалтгаалах өвчлөл гэсэн үг юм.

Ихэнх хүмүүс шинж тэмдэг, зовиур гарч удаан хугацаанд явсны эцэст эмчид ханддаг бөгөөд
даралт, зүрх судасны эм, өвчин намдаах эмийг байнга хэрэглэдэг нь нийтлэг.

Нас явах тусам бодисын солилцоо удааширч,
эд эсийн нөхөн төлжилт буурч, удамшлын өвчин илрэх эрсдэл нэмэгддэг. Нас болон удамшил бидний өөрчилж чадахгүй зүйл. Харин дадал зуршил бол бидний өдөр бүр сонгож байгаа зүйл.

Хамгийн их бодогдуулсан нэг зүйл нь:

Хүмүүс амьдралын хэв маяг нь ирээдүйн оношийг тодорхойлдог гэдгийг төдийлөн ойлгодоггүй. Үнэтэй гар утас, машиндаа мөнгө харамладаггүй хэрнээ эрүүл мэнддээ, хооллолтдоо, амьдралын хэв маягтаа анхаарахдаа эргэлздэг. Хоол зүйчээс зөвлөгөө авахдаа үнэтэй гэж боддог, хэдхэн буудал газар алхаж явахаас залхуурдаг. Амьдралын хэв маягаа өөрчлөөд өвдөхөөс сэргийлэх боломж байхад заавал өвдсөний дараа л эмчлүүлэх ёстой юм шиг ойлгодог. Өвдсөний дараа хооллолт, амьдралын хэв маягтаа бүр илүү анхаарах хэрэгтэй байхад бас л хайнга хандана.

Гэтэл утсыг сольж болдог, машиныг сольж болдог. Харин биеийг сольж болдоггүй. Эрүүл мэнд гэдэг өвдсөний дараа биш өвдөхөөс олон жилийн өмнө хамгаалах зүйл. Тиймээс өөрөөс шалтгаалах зүйлсээ тултал сайн авч явахыг хичээгээрэй. Өвдөхөөс сэргийлэхэд зарцуулах зардал, өвдсөний дараа зарцуулах зардалаас хэд дахин бага гэдгийг сайн бодоорой.

Таны өдөр бүрийн дадал зуршил ирээдүйн шинжилгээний хариу ямар байхыг тодорхойлно гэдгийг санаарай.

Хоол зүйч Уянга

26/02/2026

Хүүхдээ түргэн хоол, хоносон хүнс, хэт чихэрлэг амттан, бэлэн хүнсээр хооллодог эцэг эхчүүдийн тоо нэмэгдэж байгаагаас бага насны хүүхдүүдийн дунд ходоодны хурц үрэвсэл, шархлаа, хавдрын өвчлөл буурахгүй байна. Түүнчлэн гар утас, зурагт үзэх зуур хооллосон хүүхдийн хоол боловсруулах зам хямралд орж, гэмтдэг.

П.Энхзул ЭХЭМҮТ-ийн Хоол боловсруулах эрхтний эмгэг судлалын тасгийн тэргүүлэх зэргийн эмч

26/02/2026

Хоол зүйч тэгээд яг юу иддэг юм бэ?

Хүмүүс хоол зүйчдийг хүний идэж, ууж байгаа бүхнийг дүгнэж, шүүдэг ажил хийдэг гэж боддог. Гэтэл бодит байдал дээр яг эсрэгээрээ

“Хоол зүйч ийм юм иддэг юм уу?”
“Та чинь хоол зүйч биз дээ…” гэсэн харц, асуултыг бид их мэдэрдэг.

Хоол зүйчдийг төгс хооллодог, алдаа гаргадаггүй, байнга өөрийгөө хатуу хянадаг гэж төсөөлдөг. Мөн зөв хооллолтыг үнэтэй, онцгой хүнс идэх, эсвэл хэн нэгэн бэлэн төгс цэс бичиж өгөөд түүнийгээ дагах ёстой гэж боддог. Гэхдээ хоол зүйчдийн хамгийн чухал чадвар бол төгс хооллох биш.

☝️Харин хоол хүнстэй харилцах зөв ХАРИЛЦАА “relationship with food” юм.

Бид гурил, сахар, бүгдийг иддэг. Гэхдээ тохируулж иддэг. Бид хооллолтыг айдас, хориг, стресс гэж хүлээж авдаггүй. Харин амьдралын нэг хэсэг, аз жаргал гэж хүлээж авдаг. Хааяа түргэн хоол ч иднэ. Харин дараагийн өдрүүдэд тэнцвэрээ нөхөж чаддаг.

Учир нь эрүүл хооллолт гэдэг нэг өдрийн төгс сонголт биш, харин урт хугацааны тэнцвэр юм.

Тиймээс надаас зөвлөгөө авахаар ирсэн хүмүүст миний хамгийн түрүүнд хийдэг зүйл бол төгс хоолны цэс бичиж өгөх биш.

Харин:

- хоол хүнснээс айх айдсыг нь багасгах

- юун дээр алдаа гаргаад байгааг нь олж ойлгуулах

- хоол хүнстэй харилцах харилцааг нь хэвийн болгох

- цаашдаа өөрөө тэнцвэрээ хэрхэн зохицуулж сурах чадвартай болгох юм.

Учир нь хоолноос айдаг хүн хэзээ ч хооллолттойгоо тайван, тогтвортой байж чаддаггүй. Харин хоолтойгоо эвлэрсэн хүн
эрүүл хооллолтыг амьдралынхаа нэг хэсэг болгож чаддаг.

3-р сард зөвлөгөөний цөөн цаг гарна.
Цаг их хурдан дүүрдэг учир сонирхож байгаа хүмүүс эртхэн холбогдоорой.

Хоол зүйч Уянга

25/02/2026

Багадаа Жангүм-ийг үзээд амттай хоолоор хүний өвчнийг илааршуулж, эдгээдэгт нь гайхан биширдэг байлаа. Харин өнөөдөр өөрөө хоолоор хүнийг тэтгэж, эдгээх замыг сонгосон байна.

Цаг үе нь өөр ч, утга нь ижил.

Багын мөрөөдлийн ертөнцдөө түрхэн зуур эргэн очлоо.

#хоолзүйч

23/02/2026

Сүүлийн үед “олон төрлийн хоол хольж идэх нь маш муу” холилдоод бараг өмхийрнэ гэх мэт айдас төрүүлсэн яриа их сонсогдох боллоо. Гэвч үнэндээ хүний хоол боловсруулах тогтолцоо бол төрөл бүрийн хүнсийг боловсруулж чаддаг гайхамшигтай, нарийн зохион байгуулалттай систем юм.

- Хоол боловсруулах үйл явц аманд орж ирсэн мөчөөс эхэлдэг. Бид хоолоо зажилж эхлэхэд шүлсэнд агуулагдах амилаза фермент нүүрс-усыг задлах процессыг эхлүүлнэ. Зажилах нь зөвхөн хоолыг жижиглэхээс гадна хоол боловсруулах шүүрлүүдийг ялгаруулж, боловсруулалтыг эхлүүлдэг чухал үйл явц юм. Хэдий чинээ сайн зажилна, төдий чинээ хоол илүү сайн боловсорч, шимэгдэлт сайжирна.

- Дараа нь хоол ходоод руу орно. Ходоодны шүүс нь давсны хүчил (HCl) болон пепсин зэрэг ферментүүдээс бүрдсэн, уургийг задлах хүчтэй хүчиллэг орчин юм. Пепсин нь уургийг пептид болгон задлахаас гадна гаднаас орж ирсэн ихэнх нян, бактерийг устгах чадалтай хүчтэй шингэн юм. Хэрэв биед хортой зүйл орж ирсэн бол хамгаалах механизм идэвхжиж бөөлжих, дотор муухайрах зэрэг дохио өгч бие өөрийгөө хамгаалдаг.

- Ходоодноос гарсан хоолны зутан нарийн гэдэс рүү орно. Энд хоол боловсруулалтын хамгийн чухал шат явагдана. Нойр булчирхайгаас ялгарах ферментүүд нүүрс-ус, уураг, өөх тосыг цааш нь бүрэн задлана. Мөн элэгнээс ялгарч цөсний хүүдийд хадгалагддаг цөс нь өөх тосыг жижиг дусал болгон цийдмэгжүүлж, ферментүүдэд задлахад илүү хялбар болгодог.

- Нарийн гэдэс бол зөвхөн задлах биш, шим тэжээлийг шимэгдүүлэх үндсэн эрхтэн юм. Энд үүссэн глюкоз, амин хүчил, тосны хүчил, аминдэм, эрдэс бодисууд гэдэсний ханаар дамжин цусанд орж, биеийн бүх эсүүдэд хүргэгдэнэ.

- Үлдсэн боловсроогүй хэсэг нь бүдүүн гэдэс рүү шилжинэ. Бүдүүн гэдсэнд ус дахин шимэгдэж, гэдэсний ашигтай бичил биетүүд үлдэгдлийг задлан, зарим аминдэм (жишээ нь К аминдэм) үүсгэхэд оролцоно. Ингэснээр эцсийн үлдэгдэл ялгадас хэлбэрээр гадагшилна.

Өөрөөр хэлбэл, хүний бие махбодь нүүрс-ус, уураг, өөх тос, төрөл бүрийн хүнсийг хамтад нь боловсруулж, ашиглах бүрэн чадвартайгаар бүтээгдсэн.

Тиймээс тэнцвэртэй хооллолт гэдэг нь хоол хүнснээс айх, хоол хүнс рүү бүх бурууг чихэх тухай биш! харин бие махбодь хэрхэн ажилладгийг ойлгож, ухаалгаар сонголт хийх тухай мэдлэг юм.

Хоол зүйч Уянга

Хоол зүйч Уянга

12/03/2026

11/03/2026

06/03/2026

04/03/2026

02/03/2026

27/02/2026

26/02/2026

26/02/2026

25/02/2026

23/02/2026

Address

Website

Alerts

Contact The Practice

Shortcuts

Share