08/01/2026
උපුටාගැනීම - Sagara Diyagama ගෙන්.
"අවසාන වතාවට ඔබ එක දිගට වීඩියෝවක්, කිසිම කලබලයක් නැතිව, එහෙමත් නැත්නම් Fast Forward නොකර බැලුවේ කවදාද?"
සමහරවිට ඔබට මතකයක් නැතුව ඇති. අද කාලේ තත්පර 60ක 'Short' එකක් හෝ 'Reel' එකක් බලද්දී පවා, අපේ ඇඟිල්ල තියෙන්නේ ස්ක්රීන් එක උඩ! තත්පර පහක් යද්දී වීඩියෝව හිතට අල්ලලා නැත්නම්, අපි ඒක 'Drag' කරලා බලනවා මොකක්ද වෙන්නේ කියලා. මේක නිකම්ම නිකම් පුරුද්දක් නෙවෙයි. මේක අපේ මොළයේ සිදුවන භයානක වෙනසක පෙර නිමිත්තක්.
අන්තර්ජාලයේ අලුතින්ම ප්රචලිත වචනයක් තමයි 'Brain Rotting' කියන්නේ. මේකෙන් අදහස් වෙන්නේ කිසිම තේරුමක් නැති, හරයක් නැති, මොළයට කිසිම පෝෂණයක් නොලැබෙන අතිශය කෙටි වීඩියෝ දවස පුරාම නැරඹීම නිසා අපේ අවධානය යොමු කිරීමේ හැකියාව විනාශ වීම.
අපේ මොළය නිර්මාණය වෙලා තියෙන්නේ යම්කිසි කාර්යයක් වෙනුවෙන් කාලය වැය කරලා, ඒකෙන් ලැබෙන ප්රතිඵලය භුක්ති විඳින්න. උදාහරණයක් විදිහට, ඉස්සර කාලේ ළමයි කැමති කාටුන් එකක් TV එකේ බලන්න, ඒක යනකම් පැය ගණන් බලාගෙන හිටියා. ඒ බලාගෙන ඉඳීම ඇතුළේ අපේ මොළය 'ඉවසීම' පුහුණු වුණා. එය බලද්දි ලැබෙන සතුට නැත්නම් Dopamine ඉතා ඉහළයි.
"නමුත් අද?"
අපිට ඕනෑම දෙයක් ක්ෂණිකව ලැබෙනවා. ක්ෂණික නූඩ්ල්ස් වගේම, ක්ෂණික විනෝදයත් අපේ අතේ.. මේ 'ක්ෂණික' බව නිසා අපේ මොළය හැඩගැහෙන්නේ හැමදේම තත්පර කිහිපයකින් බලාපොරොත්තු වෙන්නයි.
"විනාඩියේ වීඩියෝවත් දැන් වැඩියි!"
පුදුම වැඩේ කියන්නේ, ඉස්සර විනාඩි 10ක් 15ක් තිබුණු වීඩියෝ අද තත්පර 60ට කෙටි වෙලත්, අපිට ඒ තත්පර 60ත් 'වැඩි' වගේ දැනෙන එකයි. වීඩියෝව පටන් ගත් ගමන් 'Intro' එකක් තිබුණොත් අපි ඒක අකමැතියි.
එකේ කවුරුහරි හෙමින් කතා කළොත් අපි වීඩියෝ එකේ වේගය 1.5x හෝ 2x කරනවා.. නැත්නම් වැදගත්ම හරිය එනකම් වීඩියෝව ඉස්සරහට පන්නනවා. මේකෙන් වෙන්නේ මොකක්ද? අපේ මොළය පුරුදු වෙන්නේ තොරතුරු 'ගිලින්න' මිසක් තොරතුරු 'විඳින්න' නෙවෙයි.
රසවින්දනය කියන දේ අපෙන් ඈත් වෙලා, අපි නිකම්ම දත්ත පරිභෝජනය කරන මැෂින් බවට පත්වෙලා. රෑට නිදාගන්න කලින් 'තව එක වීඩියෝ එකයි බලන්නේ' කියලා පටන් අරන්, පැය දෙකක් තිස්සේ වීඩියෝ දහස් ගණනක් Scrolling කරලා තියෙනවා නේද?
ඒ පැය දෙක අවසානයේ ඔබට මොකද හිතෙන්නේ? ලොකු දැනුමක් ලැබුණා කියලා හිතෙනවද? නැහැ. ඔබට දැනෙන්නේ පුදුම මහන්සියක්. මොළයට දැනෙන්නේ ලොකු බරක්. මොකද ඒ පැය දෙක ඇතුළත ඔබ එකිනෙකට සම්බන්ධ නැති තොරතුරු දහස් ගණනක් මොළයට බලෙන් ඔබාගෙන තියෙනවා,
එක වීඩියෝ එකක මළ ගෙදරක්,
ඊළඟ එකේ විහිළුවක්,
ඊළඟ එකේ කෑමක්,
ඊළඟ එකේ දේශපාලනයක්...
මේ වගේ පරස්පර හැඟීම් අතර දෝලනය වීම මොළයට දරාගන්න අමාරුයි. ඉතින් මෙකෙන් මිදෙන්නේ කොහොමද?
මෙහෙමයි, අපිට තාක්ෂණයෙන් ඉවත් වෙන්න බැහැ, ඒත් තාක්ෂණය අපේ ජීවිතය පාලනය කරන එක නවත්තන්න පුළුවන්.
පොත් කියවීමට පුරුදු වෙන්න. දිනකට පිටු 5ක් වුවත් කියවන්න. පොතක් කියවනවා කියන්නේ වීඩියෝවක් බලනවාට වඩා ඉවසීම අවශ්ය දෙයක්. එය ඔබේ මොළයට ලැබෙන ව්යායාමයක්.
වීඩියෝ, Fast Forward කිරීම නවත්වන්න! ඔබ යම් වීඩියෝවක් බලනවා නම්, එය එහි සාමාන්ය වේගයෙන් බලන්න. නැත්නම් නොබලා ඉන්න. ඒ විනාඩි කිහිපය ඉවසන්න ඔබේ මොළය පුහුණු කරන්න.
'Digital Detox' කාලයක් වෙන් කරන්න, දවසේ පැය කිහිපයක් හෝ සතියේ එක දවසක් ෆෝන් එකෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඈත් වෙන්න. ගහකොළ දෙස බලන්න, මිනිසුන් සමඟ සැබෑ ලෙස කතා කරන්න.
▪️අවුරුදු හතක පුංචි සෙනුරි එයාගේ තාත්තා එක්ක සාලයට වෙලා චිත්රයක් අඳිමින් හිටියා. සෙනුරිට ඕන වුණා එයා ඇඳපු ලස්සන මල තාත්තාට පෙන්නන්න.
"තාත්තේ... බලන්නකෝ මම ඇඳපු මල," සෙනුරි කිව්වා.
තාත්තා හිටියේ ෆෝන් එකේ 'TikTok' බලමින්. එයා එක වීඩියෝ එකක් තත්පර පහකට වඩා බලන්නේ නැහැ, ඉක්මනින් උඩට ස්වයිප් කරනවා. සෙනුරි කතා කරද්දී තාත්තා ෆෝන් එකෙන් ඇස ඉවතට ගත්තේ නැහැ.
"ම්ම්... ලස්සනයි දුවේ," තාත්තා කිව්වේ ඇඟිල්ලෙන් තවත් වීඩියෝ එකක් උඩට තල්ලු කරන ගමන්.
"නෑ තාත්තේ... මම තව ටිකක් පාට කරන්නම්, එතකොට බලන්න," සෙනුරි ආයෙත් කිව්වා. විනාඩි දෙකකින් සෙනුරි චිත්රය ඉවර කරලා තාත්තාට පෙන්නන්න හැදුවා. ඒත් ඒ විනාඩි දෙකට තාත්තා වීඩියෝ තිහක් විතර බලලා ඉවරයි. එයාගේ මොළය තිබුණේ ඒ වේගවත් රිද්මය ඇතුළේ. "තාත්තේ දැන් බලන්න!" සෙනුරි උද්යෝගයෙන් කිව්වා.
"හරි හරි දුවේ, ඕක ඔතනින් තියන්නකෝ, මම පස්සේ බලන්නම්," තාත්තා නොඉවසිලිමත් හඬින් කිව්වා. එයාට එක තැනක අවධානය තියාගන්න බැරි තරමට අර කෙටි වීඩියෝවල වේගය හිතට ඇතුළු වෙලා. සෙනුරිගේ මුහුණ මැලවුණා. තමන් ආසාවෙන් කරපු දේ බලන්න තාත්තාට 'විනාඩියක ඉවසීමක්' නැති බව ඒ පුංචි හිතට තේරුණා.
අපි කෙටි වීඩියෝ බලමින් කාලය මරද්දී, අපිට ඇත්තටම මගහැරෙන්නේ අපේ ආදරණීයයන්ගේ වටිනාම මොහොතවල් නේද?
▪️කසුන් සහ නිමාලි විවාහ වෙලා අවුරුදු දෙකක්. කසුන් රැකියාව අවසන් වෙලා ආපු වෙලාවේ ඉඳන් කරන්නේ ෆෝන් එකේ 'Short videos' බලන එක. එයා හැම වීඩියෝ එකක්ම බලන්නේ 'Fast Forward' කරලා. නැත්නම් වැදගත් හරිය විතරක් තෝරලා.
දවසක් නිමාලි තමන්ගේ රැකියාවේදී වුණු ලොකු ප්රශ්නයක් ගැන කසුන් එක්ක කියන්න හැදුවා. ඇය හෙමින් ඒ විස්තරය කියන්න පටන් ගත්තා.
"කසුන්... අද ඔෆිස් එකේ මෙහෙම දෙයක් වුණා..." ඇය කතාව පටන් ගත්තා විතරයි.
"අනේ නිමාලි, ඔය හැඳින්වීම් නැතුව කෙටියෙන් කියන්නකෝ මොකක්ද වුණේ කියලා," කසුන් නොඉවසිල්ලෙන් කිව්වා.
නිමාලිට දුක හිතුණා. "නෑ කසුන්, මේක තේරුම් ගන්න නම් මම මේක වුණු විදිහ කියන්න ඕන." "ඉතින් ඉක්මනට කියන්න. ඔය විස්තර වැඩියි," කසුන් ආයෙත් කිව්වා. එයාට ඕන වුණේ වීඩියෝ එකක වගේ 'Main point' එක විතරක් දැනගන්න.
ඒත් ජීවිතය කියන්නේ වීඩියෝ එකක් නෙවෙයි. දුකක් හෝ ප්රශ්නයක් බෙදාගනිද්දී ඒකට සවන් දීම ඇතුළේ තියෙන සහකම්පනය කසුන් ගෙන් ගිලිහී ගිහින්. එයාගේ මොළය පුරුදු වෙලා තියෙන්නේ තොරතුරු 'ගිලින්න' මිසක් කෙනෙක්ගේ හැඟීම් 'විඳින්න' නෙවෙයි. මෙසේ කෙටි වීඩියෝ වලට ඇබ්බැහි වීම නිසා අපේ සබඳතාවල තිබිය යුතු 'සවන් දීමේ කලාව' අපෙන් මැරි යමින් පවතිනවා.
▪️සමීර විශ්වවිද්යාල ශිෂ්යයෙක්. එයාට විභාගයට පාඩම් කරන්න ලොකු පොතක් කියවන්න තිබුණා. එයා පුස්තකාලයට ගිහින් වාඩි වුණා. පළවෙනි පිටුව කියවන්න පටන් ගත්තා විතරයි, සමීරට නිකමට වගේ හිතුණා ෆෝන් එක බලන්න. එයා විනාඩියකට 'Reels' බලන්න පටන් ගත්තා. විනාඩිය පැය භාගයක් වුණා. ආයෙත් පොතට අවධානය දෙන්න හදද්දී එයාට ඒක හරිම 'බෝරිං' දෙයක් වුණා. පොතේ අකුරු හෙමින් ගලාගෙන යද්දී, ෆෝන් එකේ දර්ශන තත්පරයෙන් තත්පරයට මාරු වෙනවා.
සමීරට එක පිටුවක් කියවගන්න බැරි වුණා. එයාට හිතුණේ ඒ පිටුවත් 'ස්වයිප්' කරන්න තිබුණා නම් කියලා. අන්තිමේදී එයා කළේ පොතේ තියෙන රූප සටහන් විතරක් බලලා පොත වහලා දාපු එක. සමීරගේ මොළය අධි-උත්තේජනය නිසා කෙටි කාලීන සතුටට විතරක් පුරුදු වෙලා. ගැඹුරු දැනුමක් ලබාගන්න අවශ්ය කරන 'ඒකාග්රතාවය' එයාට අහිමි වෙලා..
▪️අවුරුදු 80ක් වයසැති ගුණපාල සීයා තමන්ගේ මුණුපුරා වන සඳුන් එක්ක නිවාඩු කාලේ කතා කරමින් හිටියා. සීයා උත්සාහ කළේ තමන් තරුණ කාලේ වතුපිටිවල වැඩ කරපු හැටි, ඒ කාලේ තිබුණු සුන්දර ගැමි පරිසරය ගැන විස්තර කරන්න.
"පුතේ, ඒ කාලේ අපි මේ වෙලට බහින්නේ පාන්දර හතරට. මුලින්ම කරන්නේ..." සීයා කතාව පටන් ගත්තා විතරයි. සඳුන්ගේ අතේ තිබුණේ ස්මාර්ට් ෆෝන් එක. එයා 'Shorts' බලන ගමන් සීයාට ඇහුම්කන් දුන්නා. සීයා කතාවේ පසුබිම විස්තර කරද්දී සඳුන්ට දැනුණේ පුදුම කම්මැලිකමක්. එයාගේ මොළය පුරුදු වෙලා තියෙන්නේ තත්පර 10න් 10ට අලුත් 'Climax' එකක් දකින්න.
"අනේ සීයා... ඔය වටපිටාව වැඩක් නැහැ. අන්තිමට මොකද වුණේ? කුඹුර වැපුරුවද නැද්ද? ඒක විතරක් කියන්නකෝ," සඳුන් ෆෝන් එකෙන් ඇස ඉවතට නොගෙනම කිව්වා.
සීයා නිහඬ වුණා. සීයාට ඕන වුණේ ඒ ගමන ඇතුළේ තිබුණු හැඟීම මුණුපුරාට දෙන්න. ඒත් මුණුපුරාට ඕන වුණේ 'Result' එක විතරයි. අද පරම්පරාවට අතීතයේ රසය විඳින්න බැරි වෙලා තියෙන්නේ, ඕනෑම දෙයක 'වැදගත්ම හරිය' විතරක් හොයන මේ 'Skip' කරන පුරුද්ද නිසයි.
මිතුරන් පස් දෙනෙක් අවන්හලකට ගියේ අවුරුදු ගණනාවකට පස්සේ හමුවුණු සතුට සමරන්න. කෑම එනකම් ගත වුණු විනාඩි 15 ඇතුළත ඔවුන් අතර කිසිම කතාවක් වුණේ නැහැ. පස් දෙනාම හිටියේ තමන්ගේ ෆෝන්වල කෙටි වීඩියෝ බලමින්.
එක් අයෙක් තමන් දුටු විහිළු වීඩියෝවක් අනිත් අයට පෙන්නුවා. හැමෝම තත්පර තුනක් හිනා වෙලා ආයෙත් තමන්ගේ ෆෝන් එකට එබුණා. කෑම මේසය වටේ ඉන්නේ සැබෑ මිනිසුන් පස් දෙනෙක් වුණත්, ඔවුන් ජීවත් වුණේ තනි තනි ලෝක පහක.
වීඩියෝවක් බලන ගමන් ලැබෙන තොරතුරු මිතුරෙක් එක්ක බෙදාගෙන හිනා වෙන්න තරම්වත් ඉවසීමක් අද අපිට නැහැ. අපිට ඕන තව තව අලුත් දේවල් දකින්න විතරයි. අන්තිමේදී හමුවීම ඉවර වෙලා ගෙදර යද්දී, තමන්ගේ හොඳම මිතුරන්ගේ ජීවිතවල වුණේ මොනවද කියලා කවුරුත් දැනගෙන හිටියේ නැහැ.
මේ කතා සියල්ල කියන්නේ එක දෙයයි. අපි තාක්ෂණයේ වහලුන් වෙලා, අපේ මොළය 'කුණු වීමට' (Brain Rotting) ඉඩ දුන්නොත්, අපිට අහිමි වෙන්නේ දත්ත විතරක් නෙවෙයි, අපේම බුද්ධිමය වර්ධනය. ඉතින් ඔබත් නොදැනුවත්වම මේ 'ක්ෂණික' රැල්ලට අහුවෙලා කියලා හිතෙනවද?
විනාඩියක වීඩියෝවක් ඉවසීමෙන් බලන්න බැරි මිනිස්සු, ජීවිතයේ එන බරපතල ප්රශ්න ඉවසන්නේ කොහොමද? ඔබත් දැන් මේ ලිපිය කියවලා අවසාන කළේ ඉක්මනින් ඉහළට 'Scroll' කරලා ද? නැත්නම් හැම වචනයක්ම ඉවසීමෙන් කියෙව්වද?
විනාඩියක වීඩියෝවක් 'Fast Forward' නොකර බලන්න බැරි තැනට ඔබ පත්වෙලා නම්, දැන්ම මොහොතකට නතර වෙන්න. මොකද ජීවිතය කියන්නේ වේගයෙන් දුවලා ඉවර කරන්න ඕන රේස් එකක් නෙවෙයි, හෙමින් විඳින්න ඕන ගමනක්. 2026 වසරේ ඔබට ගත හැකි වැදගත්ම තීරණයක් ඒක! මන්ද අපි තාක්ෂණය භාවිතා කළ යුත්තේ, ජීවිතය පහසු කරගන්න මිසක් ජීවිතයේ වටිනාකම් පාවා දෙන්න නෙවෙයි.
