21/02/2026
මහනුවර කලබලකාරී වීදිය අයිනේ නිහඬව සැතපෙන යටත් විජිත ඉතිහාසය..
මහයියාව කනත්තේ නොදන්නා කතාව..
මහනුවර නගරයට ඇතුළු වන ඕනෑම කෙනෙකුට මහයියාව කියන්නේ නිකම්ම නිකන් නමක් හෝ ප්රදේශයක් පමණක් නොවේ. එය දැඩි වාහන තදබදයක් පවතින, දුම්රිය හරස් මාර්ගයක් ඇති, නිතරම කලබලකාරී වටපිටාවකි.
නමුත් ඒ කලබලකාරී තාර පාරට යන්තම් අඩි කිහිපයක් එහායින්, මහනුවර ඉතිහාසයේ දැවැන්තම පරිච්ඡේදයක් නිහඬව සැතපී සිටින බව බොහෝ දෙනෙක් නොදනිති. අද මේ සටහන තබන්නේ මහයියාව පොදු සුසාන භූමියේ වැළලී ගිය, අප මතකයෙන් ඈත් වූ ඒ අතීතය ගැනය.
ගැරිසන් සොහොනෙන් පසු ඇරඹුණු කතාව..
බොහෝ දෙනා දන්නා පරිදි මහනුවර දළදා මාළිගාව අසල ඇති බ්රිතාන්ය ගැරිසන් සුසාන භූමිය (Garrison Cemetery) යනු යටත් විජිත පාලකයන්ගේ ප්රධානම සුසාන භූමියයි. නමුත් 1873 පමණ වන විට එය පිරී යාම හේතුවෙන් එතැන භූමදානයන් නතර කෙරිණි (විශේෂ අවසරයක් ඇති ඥාතීන් හැර).
ඉන්පසුව මහනුවර මියගිය බ්රිතාන්ය ජාතිකයන්, ප්රභූවරුන් සහ සාමාන්ය ජනතාව වෙනුවෙන් විවෘත වූ ප්රධානම භූමිය මහයියාවයි. මෙය හුදෙක් සොහොන් බිමක් නොව, 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සිට මහනුවර සමාජය වෙනස් වූ ආකාරය පෙන්වන කැඩපතකි.
තේ වගාවේ පියාගේ අවසන් ගමන..
මහයියාවේ ඇති වටිනාම සහ සංවේදීම ස්මාරකය අයත් වන්නේ ලංකාවේ තේ කර්මාන්තයේ පියා ලෙස සැලකෙන ජේම්ස් ටේලර් (James Taylor) මහතාටයි. 1892 මැයි මස 02 වන දින ලූල්කඳුර වතුයායේදී අතීසාරය වැළඳීමෙන් මියගිය ටේලර්ගේ දේහය මහනුවරට රැගෙන ආවේ ඉතා අපූරු සහ ගෞරවනීය ආකාරයකටය.
ඔහුට ආදරය කළ වතු කම්කරුවන් 24 දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක්, සැතපුම් 18ක් දුරැති ලූල්කඳුරේ සිට මහනුවර මහයියාව දක්වාම ඔහුගේ දේහය කරමතින් රැගෙන ආහ. කණ්ඩායම් දෙකක් ලෙස බෙදී, සැතපුම් 4න් 4ට මාරු වෙමින් ඔවුන් මේ දුෂ්කර ගමන පැමිණියේ "තේ මහත්තයා" කෙරෙහි තිබූ දැඩි භක්තිය නිසාමය. අදටත් මහයියාවේ පැරණි කොටසේ ඇති ඔහුගේ සොහොන් කොතේ, "ලංකාවේ සින්කෝනා සහ තේ වගාවේ පුරෝගාමියා" ලෙස සටහන්ව ඇත. බොහෝ සංචාරකයින් නොදන්නවා වුවත්, ලංකාවේ ආර්ථිකය වෙනස් කළ මිනිසා නිදන්නේ මහනුවර මහයියාවේය.
යුද්ධයේ සැඟවුණු මතක..
මහනුවර යුධ සොහොන (Commonwealth War Cemetery) පිහිටා ඇත්තේ පිටකන්ද ප්රදේශයේ බව සැබෑය. නමුත් මහයියාව පොදු සුසාන භූමිය තුලද ලෝක යුද්ධවලට සම්බන්ධ සෙබළුන්ගේ සහ නිලධාරීන්ගේ සොහොන් විසිරී පවතී. 'කබ්රිස්තාන් ලේඛනාගාර' (Kabristan Archives) දත්ත වලට අනුව, පළමු සහ දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ මියගිය බ්රිතාන්ය සෙබළුන් කිහිප දෙනෙකුගේ (උදාහරණ ලෙස ජේම්ස් ඇලෙක්සැන්ඩර් ක්රාස් වැනි) සිරුරු මෙහි මිහිදන් කර ඇත. ඒ අනුව මෙයද යුධ ඉතිහාසයේම කොටසකි.
කලාව සහ කුලවත්කම..
මහයියාවේ තවත් විශේෂත්වයක් වන්නේ එහි ඇති විවිධත්වයි. බර්ගර් ජාතිකයන්, ඉංග්රීසි ජාතිකයන් මෙන්ම සිංහල ප්රභූ පවුල්වල සාමාජිකයන්ද මෙහි එකට සැතපේ. ප්රකට චිත්ර ශිල්පී ජෝර්ජ් කීට් (George Keyt) පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ සොහොන් කොත්ද මෙහි ලේඛනගතව ඇත. පැරණි පවුල්වලට අයත් කිරිගරුඬ සොහොන් කොත්, වික්ටෝරියානු පන්නයේ කුරුස සහ දේවදූත රූප අදටත් දිරා යමින් පවතින්නේ අතීත මහනුවර කුලවත් සමාජයේ ශ්රී විභූතිය සිහිගන්වමිනි.
අපි දිනපතාම පාහේ මේ අසලින් ගමන් කළත්, මේ තාප්පවලින් එහා පැත්තේ ඇත්තේ වෙනම ලෝකයක් බව අපට අමතක වී ඇත. ජේම්ස් ටේලර් වැනි දැවැන්තයන්, නම නොදත් යුධ වීරුන් සහ එකල මහනුවර ගොඩනැගූ සාමාන්ය මිනිසුන් සියල්ලෝම අද මහයියාවේ නිහඬව නිදති. මීළඟ වතාවේ ඔබ මහයියාව පසුකරන විට, මොහොතකට හෝ ඒ ඉතිහාසය සිහිපත් කරන්න. මන්ද, ඔවුන්ගේ අතීතය මත අපගේ වර්තමානය ගොඩනැගී ඇති බැවිනි.
(සටහන: මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය ඓතිහාසික මූලාශ්ර සහ වාර්තා ඇසුරෙන් සකසා ඇත.)
Article © I Love Kandy
