13/02/2023
ေသြးေပါင္ခ်ိန္ တက္တယ္ဆိုတာ ဘာလဲ?
ခႏၶာကိုယ္အတြင္း ေသြးလႊတ္ေၾကာမ်ားထဲသို႔ ေသြးစီးဆင္းတဲ့အားကို blood pressure (ေသြးေပါင္ခ်ိန္) လို႔ သတ္မွတ္ပါတယ္။ ေသြးေတြက ေသြးလႊတ္ေၾကာထဲသို႔ ပုံမွန္ထက္မ်ားတဲ့ ဖိအားႏွင့္ စီးဆင္းတဲ့အခါမွာေတာ့ Hypertension လို႔ေခၚတဲ့ ေသြးတိုးေရာဂါ ျဖစ္လာပါတယ္။
ေသြးတိုးေရာဂါျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းအရင္းမ်ားစြာ ရွိပါတယ္။ အခ်ိန္အေတာ္ၾကာတဲ့အထိ ေသြးေပါင္ခ်ိန္အရမ္းျမင့္တက္ေနပါက အျခားက်န္းမာေရးျပႆနာမ်ားကိုလည္း ခံစားရေစနိုင္ပါတယ္။ မထိန္းခ်ဳပ္နိုင္ေလာက္ေအာင္ ျမင့္မားေနတဲ့ ေသြးေပါင္ခ်ိန္က သင့္ကို ေလျဖတ္ျခင္း၊ ႏွလုံးေရာဂါ၊ ႏွလုံးေဖာက္ျခင္းႏွင့္ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္ဆီးျခင္းတို႔ ခံစားရနိုင္ေခ်လည္း ပိုျမင့္မားေစပါတယ္။
ေသြးတိုးေရာဂါ (၂) မ်ိဳးရွိပါတယ္။
1. Primary Hypertension
ေသြးေပါင္ခ်ိန္ျမင့္မားျခင္းရဲ႕ အေၾကာင္းအရင္းကို ရွာမေတြ႕နိုင္တာေၾကာင့္ primary hypertension ကို essential hypertension လို႔လည္း ေခၚတတ္ၾကပါတယ္။ ဒီလို ေသြးေပါင္ခ်ိန္ျမင့္တက္လာဖို႔ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အခ်ိန္ယူရၿပီး အျဖစ္အမ်ားဆုံး ေသြးတိုးေရာဂါလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ သင့္ရဲ႕ လူေနမႈပုံစံ၊ ပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ အသက္အ႐ြယ္အလိုက္ သင့္ခႏၶာကိုယ္ ေျပာင္းလဲပုံတို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ေသြးတိုးေရာဂါတစ္မ်ိဳးလည္း ျဖစ္ပါတယ္။
2. Secondary Hypertension
က်န္းမာေရးျပႆနာတစ္ခုခု သို႔မဟုတ္ ေဆးဝါးတစ္မ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ေသြးတိုးေရာဂါကိုေတာ့ secondary hypertension လို႔ ေခၚပါတယ္။ Secondary hypertension ျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းအရင္းေတြထဲမွာေတာ့ ေအာက္ပါတို႔ ပါဝင္ပါတယ္:
ေက်ာက္ကပ္ျပႆနာမ်ား
Sleep apnea (အိပ္ေပ်ာ္ေနစဥ္ အသက္ရႉက်ပ္ျခင္း)
Thyroid သို႔ adrenal ဂလင္း ျပႆနာမ်ား
အခ်ိဳ႕ေသာ ေဆးဝါးမ်ား
ေသြးတိုးေရာဂါရဲ႕ လကၡဏာမ်ား
ေသြးတိုးေရာဂါရွိတဲ့ လူအမ္ားစုမြာ ေရာဂါလကၡဏာ မေတြ႕ရတတ္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္လည္း တစ္ခါတစ္ရံမွာ အသံတိတ္ လူသတ္သမား လို႔ ေခၚၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သင့္ရဲ႕ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ပုံမွန္စစ္ေဆးဖို႔ အရမ္းအေရးႀကီးပါတယ္။
အခ်ိဳ႕လူေတြကေတာ့ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ႏွာေခါင္းေသြးယိုျခင္းႏွင့္ ေသြးေပါင္ခ်ိန္တိုးၿပီး အသက္ရႉမဝျခင္းတို႔ကို ခံစားရတတ္ၾကပါတယ္။ သို႔ေသာ္လည္း အဆိုပါ လကၡဏာမ်ားက အျခားေရာဂါမ်ားကို ၫႊန္ျပေနတာလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ဟာ အခ်ိန္အေတာ္ၾကာတဲ့အထိ အရမ္းျမင့္တက္ေနတဲ့အခါမ်ိဳးမွာ ဒီလို ေရာဂါလကၡဏာေတြ ခံစားရမွာျဖစ္ပါတယ္။
ေသြးတိုးေစတဲ့ အေၾကာင္းအရင္းမ်ား
အစားအေသာက္၊ ေဆးဝါး၊ လူေနမႈပုံစံ၊ အသက္အ႐ြယ္ႏွင့္ မ်ိဳးရိုးဗီဇတို႔က ေသြးတိုးေစတဲ့ အေၾကာင္းအရင္းေတြထဲမွာ ပါဝင္ပါတယ္။ ဆရာဝႏၠ သင့္ေသြးတိုးေရာဂါရဲ႕ အေၾကာင္းအရင္းကို ကူညီရွာေပးနိုင္သလို ေသြးေပါင္ခ်ိန္တက္ေစတဲ့ လူသိမ္ားတဲ့ အခ်က္ေတြကိုလည္း ေအာက္မွာေဖာ္ျပေပးထားပါတယ္:
ဆား၊ အဆီႏွင့္ cholesterol မ္ားတဲ့ အစားအေသာက္။
ေက်ာက္ကပ္ႏွင့္ ေဟာ္မုန္းျပႆနာမ်ား၊ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ၊ cholesterol ျမင့္မားျခင္းတို႔လို နာတာရွည္ေရာဂါမ်ား။
အထူးသျဖင့္ သင့္မိဘ သို႔မဟုတ္ နီးစပ္ရာေဆြမ်ိဳးမ်ားမွာ ေသြးတိုးေရာဂါရွိေနျခင္း။
ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ နည္းပါးျခင္း။
အသက္ႀကီးျခင္း (အသက္ႀကီးလာေလ ေသြးတိုးေရာဂါျဖစ္နိုင္ေခ် မ်ားေလ ျဖစ္ပါတယ္)။
အဝလြန္ျခင္း။
အခ်ိဳ႕ေသာ ကိုယ္ဝန္တားေဆးမ်ားနင့္ အျခားေဆးဝါးမ်ား။
စိတ္ဖိစီးမႈ။
ေဆးလိပ္ႏွင့္ အရက္ အလြန္အကြၽံ ေသာက္ျခင္း။
ေသြးတိုးေရာဂါရွိေၾကာင္း ဘယ္လိုစစ္ေဆးမလဲ?
ေသြးတိုးေရာဂါကို စစ္ေဆးဖို႔အတြက္ ဆရာဝႏ္ဆီ သြားတိုင္း စစ္ေဆးေလ့ရွိတဲ့ blood pressure monitor (ေသြးေပါင္ခ်ိန္တိုင္းကိရိယာ) ကို သုံးပါတယ္။
ပုံမွန္ေသြးေပါင္ခ်ိန္က အေပၚေသြး 120 ထက္နည္းၿပီး ေအာက္ေသြး 80ထက္ နည္းပါတယ္။
Prehypertension (ကနဦးေသြးတိုး) ဆိုလွ်င္ အေပၚေသြး 120-139 ၾကားရွိၿပီး ေအာက္ေသြး 80-89 ၾကားရွိပါတယ္။
ေသြးတိုးေရာဂါ အဆင့္၁အတြက္ အေပၚေသြး 140-159 ရွိၿပီး ေအာက္ေသြး 90-99 ရွိပါတယ္။
ေသြးတိုးေရာဂါ အဆင့္၂မွာေတာ့ အေပၚေသြး 160ေက်ာ္ၿပီး ေအာက္ေသြး 100ႏွင့္အထက္မွာ ရွိပါတယ္။
ေသြးေပါင္ခ်ိန္မ်ားေလ ခဏခဏစစ္ေဆးဖို႔လိုေလ ျဖစ္ပါတယ္။ အသက္၁၈ႏွစ္ျပည့္ၿပီးတဲ့အခါ ၂ႏွစ္ကို အနည္းဆုံး တစ္ႀကိမ္ေတာ့ ေသြးေပါင္ခ်ိန္စစ္ေပးသင့္ၿပီး အရင္က ေသြးတိုးခဲ့ဖူးရင္ေတာ့ ပိုၿပီးမၾကာခဏ စစ္ေဆးေပးသင့္ပါတယ္။
ေသြးတိုးေရာဂါမွ ကာကြယ္လို႔ရနိုင္သလား?
အကယ္၍ သင့္ေသြးေပါင္ခ်ိန္ ျမင့္မားေနတာက ေနထိုင္မႈပုံစံေၾကာင့္ ျဖစ္ရတာဆိုလွ်င္ ေအာက္ပါအခ်က္မ်ားကို လိုက္နာျခင္းျဖင့္ ေသြးတိုးေရာဂါျဖစ္နိုင္ေခ် နည္းေအာင္ လုပ္ေဆာင္နိုင္ပါတယ္:
ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလွ်ာ့ျခင္း
ေဆးလိပ္ျဖတ္ျခင္း
စနစၱက္ စားေသာက္ျခင္း
ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျခင္း
အငန္ဓာတ္စားႏႈန္းကို ေလွ်ာ့ခ်ျခင္း
အရက္ေသာက္ႏႈန္း ေလွ်ာ့ခ်ျခင္း
စိတ္အပန္းေျဖနည္းလမ္းမ်ား သင္ယူျခင္း။
အကယ္၍ သင္ေသာက္တဲ့ေဆးႏွင့္ ေရာဂါမ်ားက ေသြးေပါင္ခ်ိန္တက္ေစတာဆိုလွ်င္ေတာ့ သင့္ဆရာဝန္ႏွင့္ တိုင္ပင္ၿပီး အျခားေဆးဝါးမ်ား ၫြန္းေပးပါလိမ့္မယ္။ ဒါ့အျပင္ (ဆီးခ်ိဳေရာဂါကို ထိန္းသိမ္းျခင္းလို) ေရာဂါအခံမ်ားကို ကုသျခင္းက ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကိုလည္း ျပန္ေလ်ာ့က်ေစနိုင္ပါတယ္။
ေသြးတိုးေရာဂါကုသနည္း
ေသြးတိုးေရာဂါဟာ နာတာရွည္ေရာဂါတစ္မ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးေပါင္ခ်ိန္မတက္ေအာင္ ေဆးေသာက္ၿပီး ထိန္းလို႔ရေပမယ့္ လုံးဝေပ်ာက္သြားေအာင္ ကုသဖို႔ မျဖစ္နိုင္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေသြးတိုးေရာဂါရွိသူမ်ားအေနျဖင့္ ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားတဲ့အတိုင္း ကုသမႈမ်ားႏွင့္ လူေနမႈပုံစံမ်ားကို ဘဝတစ္ေလွ်ာက္လုံး လိုက္နာသင့္ၿပီး ေဆးစစ္မႈမ်ားကို ပုံမွန္လုပ္ေဆာင္သြားရပါမယ္။
ေသြးေပါင္ခ်ိန္က်ေစဖို႔ အေကာင္းဆုံးနည္းလမ္းကေတာ့ သင့္ရဲ႕လူေနမႈပုံစံကို ေျပာင္းလဲပစ္ဖို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ သင့္ရဲ႕ဆရာဝန္ကလည္း ေသြးေပါင္ခ်ိန္က်ေစတဲ့ antihypertensive ေဆးဝါးမ်ားကို ၫႊန္းေပးပါလိမ့္မယ္။
ကုသမႈရဲ႕ ရည္႐ြယ္ခ်က္က သင့္ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ပုံမွန္အေျခအေနေရာက္ေအာင္ ေလွ်ာ့ခ်ေပးဖို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ သင့္ဆရာဝန္ကလည္း ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး မရွိသေလာက္နည္းၿပီး ေသာက္ဖို႔လြယ္ကူတဲ့ ေဆးဝါးမ်ား ၫႊန္းေပးပါလိမ့္မယ္။ သင့္ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ေဆးေတြကသာ ထိန္းထားနိုင္တယ္ဆိုလွ်င္ေတာ့ တစ္သကႅဳံး ေဆးေသာက္ဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။
ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ထိန္းဖို႔ ေဆးတစ္မ်ိဳးထက္မက လိုအပၱာဟာ ပုံမွန္ျဖစ္ပါတယ္။ ဆရာဝန္ႏွင့္ မတိုင္ပင္ဘဲ ေဆးေသာက္တာ မရပ္လိုက္ပါႏွင့္။ ႏွလုံးေရာဂါႏွင့္ ေလျဖတ္နိုင္ေခ် ပိုမ်ားသြားနိုင္တာေၾကာင့္ပါ။
ျမင့္မားတဲ့ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ႏွင့္ ဘယ္လိုဆက္လက္ေနထိုင္မလဲ?
ေသြးေပါင္ခ်ိန္မတက္ေအာင္ ထိန္းသိမ္းဖို႔က တစ္သကႅဳံး သတိထားသြားရမယ့္ အခ်က္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ သင့္ရဲ႕ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ထိန္းသိမ္းဖို႔၊ က်န္းမာတဲ့ အစာစားဖို႔၊ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ဖို႔၊ စိတ္ဖိစီးမႈေတြကို ရင္ဆိုင္ေျဖရွင္းဖို႔၊ အရက္ႏွင့္ ေဆးလိပ္ေရွာင္ဖို႔တို႔ကို အၿမဲသတိထားေနရမွာပါ။ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကိုထိန္းဖို႔ ေဆးဝါးလိုအပ္မယ္ ဆိုလွ်င္လည္း သင့္ဘဝတစ္ေလွ်ာက္လုံး လိုအပ္ေနမွာပါ။
ဒါ့အျပင္ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ပုံမွန္တိုင္းတာကိုလည္း အသားက်ေနဖို႔ လိုပါတယ္။ ေဆးခန္းကို ပုံမွန္သြားၿပီး တိုင္းရတာမ်ိဳး၊ အိမ္မွာပဲ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ ပုံမွန္တိုင္းၿပီး မြတၳားက ဆရာဝႏၠို ျပန္ျပရတာမ်ိဳးေတြဟာ သင့္ရဲ႕ ေန႕စဥ္လုပ္ငန္းေဆာင္တာတစ္ခု ျဖစ္လာပါလိမ့္မယ္။
ေဆးဆိုင္ႏွင့္ ေဆးခန္းအခ်ိဳ႕မွာ ေသြးေပါင္ခ်ိန္သြားတိုင္းနိုင္သလို အိမ္မွာပဲ automated arm blood pressure cuff (ေသြးေပါင္ခ်ိန္တိုင္းစက္) ဝယ္ၿပီးလည္း တိုင္းနိုင္ပါတယ္။ သင့္ဆရာဝန္က တစ္ေန႕ကို အႀကိမ္ေရမ်ားစြာ ေသြးေပါင္ခ်ိန္တိုင္းၿပီး မွတ္ထားခိုင္းပါလိမ့္မယ္။ အျခားနည္းလမ္းတစ္ခုကေတာ့ ambulatory blood pressure monitor ကို လႈပ္ရွားသြားလာေနစဥ္မွာ ဝတ္ဆင္ထားဖို႔ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
crd : -Medicine
