14/06/2022
🧠 မှတ်ဉာဏ်ကို ကောင်းမွန်စေသော ဘလူးဘယ်ရီ 🫐
ဘလူးဘယ်ရီသီး စားသုံးခြင်း၏ ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူးများနှင့် ကင်ဆာရောဂါများတွင် အသုံးဝင်နိုင်ပုံကို ယခင်က ရေးသားပြီးဖြစ်ပါသည်။
ဘလူးဘယ်ရီသီး၏ ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူး (၁၀) ချက်
https://www.facebook.com/drkml.fame/posts/562722455209574
ဘလူးဘယ်ရီနှင့် ကင်ဆာ
https://www.facebook.com/drkml.fame/posts/530480885100398
ယခု Post တွင် ဘလူးဘယ်ရီ၏ မှတ်ဉာဏ်ကိုကောင်းမွန်စေသော အကျိုးအာနိသင်ကို နိုင်ငံတကာ သုတေသနစာတမ်းများကို ကိုးကား၍ တင်ပြလိုပါသည်။ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းမွန်စေသည် ဆိုရာ၌ အသက်ကြီး၍ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှုကို သက်သာစေနိုင်ပုံနှင့် ကလေးငယ်များကို မှတ်ဉာဏ်ကောင်းမွန်စေနိုင်ပုံ ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲတင်ပြလိုပါသည်။
🧠 အသက်ကြီးသူများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းခြင်းကို သက်သာစေနိုင်ပုံ
အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့်အမျှ မှတ်ဉာဏ်လျော့ပါးလာတတ်သည်မှာ အများသိရှိပြီး ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ထိုပြဿနာကို ဘလူးဘယ်ရီကို မှီဝဲပေးခြင်းဖြင့် အထိုက်အလျောက် ကာကွယ်ကုသနိုင်ပုံကို နိုင်ငံတကာသုတေသန (၄) ခုတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ် လေ့လာတွေ့ရှိရပါသည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် UK နိုင်ငံမှ အသက် ၆၅ နှစ်အထက် လူကြီးများတွင် ပြုလုပ်ထားသော သုတေသနတစ်ခုအရ ဆေးဖက်ဝင် အင်သိုဆိုင်ရာနင်ဒြပ်ပေါင်း ၃၈၇ မီလီဂရမ်ပါဝင်သော ဘလူးဘယ်ရီသီးအနှစ် ၃၀ မီလီလီတာကို ၃လကြာ တိုက်ကျွေးခြင်းသည် ရေတိုမှတ်ဉာဏ် (Short-term memory) ကို သိသိသာသာ ကောင်းမွန်စေကြောင်း တွေ့ရသည်။ [1] အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ၂၀၁၈ ခုနှစ်က ပြုလုပ်ခဲ့သော သုတေသနတစ်ခုတွင်လည်း အင်သိုဆိုင်ရာနင်ဒြပ်ပေါင်း ၃၄၈ မီလီဂရမ် ပါဝင်သော ဘလူးဘယ်ရီသီးအမှုန့် ၂၄ ဂရမ်ကို အသက် ၆၀ ကျော်အရွယ် လူကြီးများအား ၃လကြာ တိုက်ကျွေးစမ်းသပ်ခဲ့ပါသည်။ မှတ်ဉာဏ်တိုးတက်မှုကို California Verbal Learning test ဖြင့် စမ်းသပ်ကြည့်ရာ တိုးတက်မှုကို သိသာစွာတွေ့မြင်ခဲ့ရပါသည်။ [2] အဆိုပါ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်ပင် UK နိုင်ငံရှိ အသက် ၆၅ နှစ်မှ ၈၀ ကြားရှိသူ ၁၂၂ ဦးကို ဘလူးဘယ်ရီသီးအဆီအနှစ် ၁၁၁ မီလီဂရမ်ကို ၆ လကြာ တိုက်ကျွေးသည့် သုတေသနတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါသေးသည်။ အဆိုပါသုတေသနတွင် ရေတိုမှတ်ဉာဏ်ကို Reys Auditory Verbal Learning Task ဖြင့်တိုင်းတာကြည့်ရာ ဘလူးဘယ်ရီသီးအဆီအနှစ် သောက်သုံးသူများတွင် မှတ်ဉာဏ်သိသိသာသာ တိုးတက်လာသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ အဆိုပါအာနိသင်ကို စတင်တိုက်ကျွေးပြီး ၃ လအကြာကတည်းက တွေ့ရှိရပါသည်။ [3] အထက်ဖော်ပြပါသုတေသန ၃ ခုစလုံးသည် အသက်အရွယ်ကြီးသူများတွင် ပြုလုပ်စမ်းသပ်ခဲ့ကြသော်လည်း ကျန်းမာကြသူတွေချည်း ဖြစ်နေသောကြောင့် အမှန်တကယ် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းသူများတွင် မည်ကဲ့သို့ရှိမည် ဆိုသည်မှာ မေးခွန်းထုတ်ဖွယ် ဖြစ်နေပေသည်။
အဆိုပါမေးခွန်းကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်သော သုတေသတစ်ခုကို အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ၂၀၁၈ ခုနှစ်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါသည်။ ထိုသုတေသနတွင် မှတ်ဉာဏ်လျော့နည်းမှုကို ခံစားနေရသော အသက် ၆၂ နှစ်မှ ၈၀ အတွင်းရှိသူ ၉၄ ဦးကို အင်သိုဆိုင်ရာနင်ဒြပ်ပေါင်း ၁၃၄.၅ မီလီဂရမ်ပါဝင်သော ဘလူးဘယ်ရီသီးအမှုန့် ၂၅ ဂရမ်ကို ၆ လကြာတိုက်ကျွေးပြီး ရေတိုမှတ်ဉာဏ်ကို Hopkins Verbal Learning test နှင့် စမ်းသပ်ခဲ့ပါသည်။ ဤသုတေသနတွင်လည်း ဘလူးဘယ်ရီသည် မှတ်ဉာဏ်ကို သိသာစွာ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် အထက်ဖေါ်ပြပါ သုတေသန ၃ ခုကို ထပ်ဆင့် အတည်ပြုပေးနိုင်ခဲ့ပါသည်။ [4]
🧠 ကလေးငယ်များတွင် မှတ်ဉာဏ်ကောင်းမွန်စေနိုင်ပုံ
အများအားဖြင့် ကျောင်းနေအရွယ်ကလေးငယ်များတွင် စာပေ ကျက်ရမှတ်ရများသောကြောင့် မှတ်ဉာဏ်ကောင်းမွန်နေရန် အထူးလိုအပ်ပါသည်။
UK နိုင်ငံ၌ ၂၀၁၅ ခုနှစ်က ပြုလုပ်ခဲ့သော သုတေသနတစ်ခုတွင် အသက် ၈နှစ်မှ ၁၀နှစ်အတွင်းရှိသော ကလေးငယ်များကို အင်သိုဆိုင်ရာနင် ၁၄၃ မီလီဂရမ်ပါဝင်သော ဘလူးဘယ်ရီသီး ၂၀၀ ဂရမ်ကို နွားနို့နှင့်ရော၍ တိုက်ကျွေးကြည့်ရာ ရေတိုမှတ်ဉာဏ်ကို သောက်သုံးအပြီး ၂ နာရီတွင် သိသိသာသာ ကောင်းမွန်တိုးတက်စေကြောင်းတွေ့ရပါသည်။ [5] အဆိုပါသုတေသနကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသော သုတေသနပညာရှင် အဖွဲ့ကပင် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် သုတေသနတစ်ခုကို ထပ်မံပြုလုပ်ရာ၌ အသက် ၇ နှစ်မှ ၁၀ နှစ်အတွင်းရှိသော ကလေးငယ်များကို ဘလူးဘယ်ရီသီးအမှုန့် ၃၀ ဂရမ်ပါဝင်သော ဘလူးဘယ်ရီဖျော်ရည်ကို တိုက်ကျွေးစမ်းသပ်ခဲ့ပါသည်။ ဘလူးဘယ်ရီဖျော်ရည် တိုက်ကျွေးအပြီး ၁.၁၅ နာရီ၊ ၃ နာရီနှင့် ၆ နာရီတို့တွင် မှတ်ဉာဏ်ကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးကြည့်ရာ ၁.၁၅ နာရီနှင့် ၃ နာရီတို့တွင် မှတ်ဉာဏ်ဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများ၌ သိသိသာသာ တိုးတက်လာကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ [6] အလားတူ သုတေသနမျိုးကို သုတေသီ Barfoot ဦးဆောင်သော ပညာရှင်များက UK နိုင်ငံတွင် ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွင်းက ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့ပါသေးသည်။ ထိုသုတေသနတွင်လည်း အသက် ၇ နှစ်မှ ၁၀ နှစ်အတွင်းရှိ ကလေး ၅၄ ယောက်ကို ဖလေဗိုနွိုက်ဒြပ်ပေါင်းများ ကြွယ်ဝစွာပါဝင်သော ဘလူးဘယ်ရီဖျော်ရည် ၂၀၀ မီလီလီတာကို တိုက်ကျွေးစမ်းသပ်ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ ဘလူးဘယ်ရီဖျော်ရည်တွင် အင်သိုဆိုင်ရာနင်ဒြပ်ပေါင်းများ ၂၅၃ မီလီဂရမ် ပါဝင်သည်ဟု သိရပါသည်။ မှတ်ဉာဏ်ကို Auditory Verbal Learning Task ကိုအသုံးပြု၍ စစ်ဆေးရာ ဘလူးဘယ်ရီဖျော်ရည်သောက်ပြီး ၂ နာရီတွင် တိုးတက်မှုကို မြင်တွေ့ကြရပါသည်။ [7]
အထက်ပါတွေ့ရှိချက်များအရ ဘလူးဘယ်ရီသီးသည် အသက်ကြီးရင့်သူများတွင်သာမက ကလေးငယ်များတွင်ပါ မှတ်ဉာဏ်ကို တိုးတက်စေနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ သုတေသနများပြုလုပ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံများကလည်း ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများဖြစ်သည်သာမက သုတေသနအရာတွင် ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်နေကြသော နိုင်ငံများဖြစ်ခြင်း၊ မကြာသေးမီနှစ်များကမှ ပြုလုပ်ခဲ့သော သုတေသများဖြစ်ခြင်းကြောင့် ခေတ်မီခြင်း နှင့် သုတေသနရလဒ်များကို ဖော်ပြခဲ့ကြသော ဆေးပညာဂျာနယ်များမှာလည်း အများလေးစားသည့် ဂျာနယ်များဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် အဆိုပါရလဒ်များမှာ ယုံကြည်နိုင်ဖွယ် အချက်အလက်များဖြစ်ကြောင်း ယုံမှားသံသယဖြစ်ဖွယ် မရှိဟု ထင်မြင်မိပါသည်။
“အစာလည်းဆေး၊ ဆေးလည်းအစာ” ဆိုသလို၊ စား၍ကောင်းပြီး ကျန်းမာရေးအတွက် များစွာ အထောက်အကူပြုနိုင်သော ဘလူးဘယ်ရီကို ပုံမှန်မှီဝဲခြင်းဖြင့် မှတ်ဉာဏ်ကောင်းမွန်စေသော အကျိုးအာနိသင်အပြင် အခြားများပြားလှသော ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိနိုင်ပါလိမ့်မည်။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဘလူးဘယ်ရီသီး ပါဝင်သော အစားအစာများကို လက်လှမ်းမမီသူများအနေနှင့်လည်း ဘလူးဘယ်ရီသီးမှ ထုတ်လုပ်ထားသော သဘာဝဆေးဝါးများကို နေ့စဉ်ပုံမှန် မှီဝဲပေးခြင်းဖြင့် ကျန်းမာသုခကို ရရှိခံစားနိုင်ပါစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်းတောင်းအပ်ပါသည်။
ဒေါက်တာခင်မောင်လွင် (FAME)
References
[1] Bowtell, J.L., Aboo-Bakkar, Z., Conway, M.E., Adlam, A.R., Fulford, J., 2017. Enhanced task-related brain activation and resting perfusion in healthy older adults after chronic blueberry supplementation. Appl. Physiol. Nutr. Metab. 42, 773–779. https://doi.org/10.1139/apnm-2016-0550
[2] Miller, M.G., Hamilton, D.A., Joseph, J.A., Shukitt-Hale, B., 2018. Dietary blueberry improves cognition among older adults in a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Eur. J. Nutr. 57, 1169–1180. https://doi.org/10.1007/s00394-017-1400-8
[3] Whyte, A.R., Cheng, N., Fromentin, E., Williams, C.M., 2018. A randomized, double-blinded, placebo-controlled study to compare the safety and efficacy of low dose enhanced wild blueberry powder and wild blueberry extract (ThinkBlue) in maintenance of episodic and working memory in older adults. Nutrients 10. https://doi.org/10.3390/nu10060660
[4] Bowtell, J.L., Aboo-Bakkar, Z., Conway, M.E., Adlam, A.R., Fulford, J., 2017. Enhanced task-related brain activation and resting perfusion in healthy older adults after chronic blueberry supplementation. Appl. Physiol. Nutr. Metab. 42, 773–779. https://doi.org/10.1139/apnm-2016-0550
[5] Whyte, A.R., Williams, C.M., 2015. Effects of a single dose of a flavonoid-rich blueberry drink on memory in 8 to 10 y old children. Nutrition (Burbank, Los Angeles County, Calif.) 31, 531–534. https://doi.org/10.1016/j.nut.2014.09.013
[6] Whyte, A.R., Schafer, G., Williams, C.M., 2016. Cognitive effects following acute wild blueberry supplementation in 7- to 10-year-old children. Eur. J. Nutr. 55, 2151–2162. https://doi.org/10.1007/s00394-015-1029-4
[7] Barfoot, K.L., May, G., Lamport, D.J., Ricketts, J., Riddell, P.M., Williams, C.M., 2018. The effects of acute wild blueberry supplementation on the cognition of 7–10-year-old schoolchildren. Eur. J. Nutr. https://doi.org/10.1007/s00394-018-1843-6
