29/04/2026
Австралийн Квийнсландын Их Сургуулийн Анагаахын Сургуулийн профессор, нярайн эмч Elizabeth Hurrion: Эцэг эх бүрийн мэдэх ёстой 9 зүйл
1. Хүүхэд гэдийж нумардаг шалтгаан
Хүний булчингууд таталцлын хүчийг эсэргүүцэж толгойгоо цэх барих, нуруугаа тэнийлгэх, суух, зогсох чадваруудыг anti-gravity хөдөлгөөн гэдэг. Энэ нь булчингийн хүчдэл+тархины хяналт юм.
Хэвийн шалтгаанууд:
• Эхний 2-5 сард хүзүү, нурууны тэнийлгэгч булчин давамгай
• Сэргэлэн үедээ суниаж биеэ чангалах нь элбэг
• Хэт ядрах/уурлах
• Гулгих
Харин гэдийж нумрах нь хэт хүчтэй, байнга (унтахдаа ч) бол мэдрэлийн тогтолцооны үнэлгээ зайлшгүй шаардлагатай.
2. Түрүүлэг нь харуулж хэвтүүлэхийн ач холбогдол
• Хүзүү, мөр, нурууны нугалагч болон тэнийлгэгч булчингуудын тэнцвэрийг сайжруулж гэдийж нумрахыг багасгана.
• Толгойгоо даахад нь сургана
• Суух, мөлхөх, хөлд ороход суурь булчингуудыг хөгжүүлнэ
• Толгойн хэлбэр алдагдахаас сэргийлнэ.
• Гэдэсний дүүрэнгийг багасгана
Өөрөөр хэлбэл тархи+булчин+хөдөлгөөний хөгжлийг зэрэг дэмждэг дасгал юм.
3. Хүүхдийн тархины үйл ажиллагааг сайжруулдаг эм
Хүүхдийн тархины үйл ажиллагааг сайжруулдаг үр дүнтэй, аюулгүй нь нотлогдсон эм тариа гэж байдаггүй. Монгол улсад хэрэглэдэг цераксон, ноотропин, пирацетам, кортексин зэрэг нь нотолгоо сул, олон улсад эмчилгээний удирдамжид ороогүй, өргөн хэрэглэхийг зөвлөдөггүй.
Хүүхдийн тархийг эмээр биш харилцаа, тоглоом, орчин хөгжүүлдэг.
•Хайр халамжтай орчин
•Хөдөлгөөнийг идэвхтэй дэмжих
•Хүүхэдтэйгээ тогтмол ярилцах, харилцах
•Хангалттай нойр/сайн унтаж амрах
4. Дутуу нярайд уулгах витамин
Ургийн ихэнх шим тэжээлийн бодисын хуримтлал жирэмсний сүүлийн саруудад явагддаг нь нотлогдсон. Тиймээс дутуу төрсөн хүүхдэд эдгээр нөөц маш бага/бага байдаг. Иймд ялангуяа хөхний сүүгээр дагнан хооллож байгаа хүүхдэд эмчийн заавраар мультивитамин зөвлөдөг.
5. Төрөлхийн Цитомегаловирусын халдвар
Энэ нь (CMV) жирэмсэн үед эхээс урагт дамжиж төв мэдрэлийн тогтолцоонд ноцтой, заримдаа насан туршийн өөрчлөлтүүд үүсгэдэг. Үүний үр дагавар нь оюуны хөгжлийн хоцрогдол, тархины саа саажилт, таталт, сонсголын болон харааны бууралт юм. Шүлс эсвэл шээсэнд PCR шинжилгээ хийж оношийг батална. Төрөхөд хийдэг скринингээр сонсгол бууралттай тохиолдолд заавал CMV халдварыг бодолцох ёстой.
6. Эпилепсийн таталт ба тархины саажилтын спазм
Таталт нь тархины цахилгаан идэвхийн алдагдал бол спазм нь булчин хэт чангарч сулрахгүй болох байдал юм. Уналт таталтыг тархины саажилтын спазмаас ялгах маш хэцүү. Гол ялгах шинжилгээ нь тархины цахилгаан бичлэг юм. Хүүхдийг зогсооход хөлөө зөрүүлэх, өлмийдөх, булчин байнга чанга, хөгжил хоцрох шинжүүд илэрвэл эрт үнэлгээ хийлгэх маш чухал.
7. Уналт таталтын өвчин ба кето хоол
Эмд тэсвэртэй эпилепси өвчний үед кето хоол зөвлөнө. Үр дүнд нь зарим хүүхдэд таталт бүрэн зогсож заримд нь >50% буурдаг. Үүнийг эмчийн заалтгүйгээр эхлүүлэхгүй ба мэдлэг туршлагатай хоол зүйчийн хяналтад хийнэ.
8. Нярай, нялх хүүхдэд MRI шинжилгээ хийх үеийн унтуулга
Нярай, нялх хүүхдэд тархи/амьсгалын төв гүйцэт хөгжөөгүй байдаг тул унтуулах тариа хийхэд амьсгал цөөрөх, тасалдах эрсдэлтэй. Мөн тарианы дараа удаан сэргэх, хөхөндөө муудах, цочромтгой болох нь ховор биш. Иймд аль болох хэрэглэхгүй байх зарчим баримталж байна. Боломжтой бол хүүхдийг сайн хооллож өлгийдөөд өөрөөр нь унтуулж шинжилгээнд оруулахыг илүүд үздэг. Дийлэнх хүүхдийг ингэж шинжилж болно.
9. Хэл ярианы хөгжлийн дэмжлэг
Сүүлийн жилүүдэд хүүхдийн хэлд орох нас хойшлох хандлага ажиглагдаж байна. Үүнд олон хүчин зүйл нөлөөлдөг ч гэр бүлийн амьд харилцаа багасах, дэлгэцийн хэрэглээ ихсэх нь чухал нөлөөтэй байж болзошгүй. Иймээс өдөр бүр хүүхэдтэйгээ чанартай цагийг хамт өнгөрүүлж, энгийн нэг нэг үгээр ярьж сургах, мөн дохио зангаатай хослуулан харилцах нь хэл ярианы хөгжлийг дэмжинэ. Хэрэв хэл ярианы хөгжил хоцорч байгаа сэжигтэй бол мэргэжлийн үнэлгээ, тухайлбал Bayley assessment for Infant Development хийлгэх заалттай.
