Tereza Booules Katri- Psychologist, MSc Clinical & Health Psychology

20/12/2021

Ένα υπέροχο παράδειγμα για το πως οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα μικρά παιδιά να διαχειριστούν την απώλεια με τρυφερότητα, κατανόηση και πολύ αγάπη!

"Η 14χρονη σκυλίτσα μας Abbey, πέθανε πριν από έναν μήνα.
Τις επόμενες μέρες από τον θάνατό της η μικρή μου κόρη Meredith που είναι μόλις 4 ετών, δεν μπορούσε να σταματήσει το κλάμα για την απώλεια της Abbey.
Mε ρώτησε λοιπόν αν μπορούσε να γράψει ένα γράμμα στον Θεό, ώστε αυτός να την αναγνωρίσει ανάμεσα σε όλα τα άλλα πλάσματα και να σιγουρευτεί ότι ο Θεός θα την φρόντιζε από εδώ και μετά.
Εγώ συμφώνησα αμέσως, και η Meredith μου υπαγόρευσε τα πιο κάτω λόγια:
«Αγαπημένε μου Θεέ,
Σε παρακαλώ, θα προσεχείς το σκυλάκι μου; Πέθανε πριν από λίγες μέρες .
Την αγαπούσα και τώρα πια μου λείπει τόσο πολύ...
Σε ευχαριστώ που μου επέτρεψες να γίνει το σκυλάκι μου κι ας αρρώστησε.
Σε παρακαλώ, θα παίζεις μαζί της; Της αρέσει να κολυμπάει και να παίζει με μικρές μπάλες.
Σου στέλνω μαζί με το γράμμα μου και μια φωτογραφία της, για να ξέρεις ποια είναι.
Σε παρακαλώ...μου λείπει τόσο πολύ.
Με αγάπη, Meredith.''

Βάλαμε το γράμμα μέσα σε έναν φάκελο μαζί με μια φωτογραφία της Abbey.
Στη συνέχεια βάλαμε την διεύθυνση: Παράδεισος/Θεός.
Γράψαμε στον φάκελο και την δική
μας διεύθυνση.
Η Meredith επέμενε να γεμίσουμε τον φάκελο με γραμματόσημα γιατί «χρειάζονται πολλά, για να φτάσει στον παράδεισο.»
Το ίδιο απόγευμα το έριξε η ίδια μέσα στο ταχυδρομικό κουτί.

Περνούσαν οι μέρες και κάθε μέρα με ρωτούσε αν ο Θεός θα έχει διαβάσει το γράμμα της.
Της απαντούσα ότι σίγουρα θα το διάβασε.
Χθες ήρθε απ' το ταχυδρομείο στο σπίτι μας, ένα μικρό πακέτο τυλιγμένο σε χρυσόχαρτο. Στο μπροστινό του μέρος είχε γραμμένο χειρόγραφα με γραφικό χαρακτήρα που δεν γνώριζα: «Για την Meredith», κι από κάτω την διεύθυνσή μας.
Η Meredith το άνοιξε και μέσα βρήκε ένα μικρό βιβλίο με τίτλο: «Γιατί τα σκυλάκια πεθαίνουν» .
Στην εσωτερική πλευρά του εξώφυλλου, υπήρχε το γράμμα μας προς τον Θεό μέσα στον ανοιγμένο του φάκελο.
Στην απέναντι σελίδα υπήρχε η φωτογραφία της Abbey που είχαμε στείλει μαζί με το γράμμα, και το ακόλουθο σημείωμα:
«Γλυκιά μου Meredith,
H Abbey έφτασε με ασφάλεια στον παράδεισο!
Η φωτογραφία της που μου έστειλες με βοήθησε πολύ και την αναγνώρισα αμέσως.
Θέλω να ξέρεις ότι η Abbey δεν είναι πια άρρωστη. Δεν πονάει.
Βρίσκεται εδώ μαζί μου και θέλει να ξέρεις ότι ήταν ευτυχισμένη που υπήρξε το σκυλάκι σου.
Όπως ίσως ξέρεις, εδώ στον παράδεισο δεν χρειαζόμαστε τα σώματά μας και εγώ δεν έχω τσέπες για να κρατήσω την φωτογραφία που μου έστειλες.
Έτσι λοιπόν σου την στέλνω πίσω μαζί με αυτό το βιβλίο, ώστε να έχεις πάντα την εικόνα της Abbey μπροστά σου και να την θυμάσαι.
Σε ευχαριστώ για το όμορφο γράμμα σου και ευχαριστώ και τους γονείς σου που θα σε βοήθησαν για να μου το γράψεις.
Τι υπέροχο μπαμπά και μαμά, έχεις! Να ξέρεις ότι τους διάλεξα ειδικά για εσένα.
Σε προσέχω κάθε μέρα και να θυμάσαι ότι σε αγαπάω.
Α, να μην το ξεχάσω κι αυτό: κάθε φορά που με χρειάζεσαι, είναι πολύ εύκολο να με βρεις: θα με βρίσκεις οπουδήποτε υπάρχει αγάπη.
Με πολλή αγάπη, ο Θεός.» ''

Jason Beaulieu

*Στην φωτογραφία ο μπαμπάς Τζέισον και η Άμπι

26/06/2021

ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΊΑ ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΌ.

Βρίσκω στους θεραπευόμενους μου διαφορετικά κομμάτια του εαυτού μου.

Τώρα ξέρω ότι δεν μπορώ να τους βοηθήσω όλους. Μπορώ να βοηθήσω κάποιους και αυτό είναι εντάξει. Δεν είμαι ένα απλουστευτικό εργαλείο που θα ταιριάξω παντού. Αυτό με έβγαλε από το άγχος της ιδανικής εικόνας του όρου που κατανοείται ευρύτερα η έννοια του ψυχολόγου. "Μα εσύ είσαι ψυχολόγος, ξέρεις πως θα μιλήσεις, ξέρεις πως θα βοηθήσεις, εσύ είσαι ο/η ειδικός". Είναι η κοινωνική απόηχος και η εμπορευτική νοοτροπία που ακολουθεί πολλά επαγγέλματα, οδηγώντας με προοδευτικά βήματα στην εξουθενώση, την αποτυχία, την ανειλικρινή σχέση με τον εαυτό.

Μπορώ να διαλέξω με ποιους θα δουλέψω όπως αυτοί μπορούν να διαλέξουν εμένα, και δεν μπορούν να σε διαλέγουν πάντα, ούτε και πρέπει.

Ο θαυμασμός και η γνήσια ενστικτώδης περιέργεια είναι αυτή που θα σε οδηγήσει να συνδεθείς πραγματικά με τον άνθρωπο που έχεις απέναντι σου. Αυτό το νοιάξιμο έρχεται και συνδέεται με τον εαυτό, γιατί δεν υπάρχει σχέση που να μην σε περιλαμβάνει.

Η διαδικασία της μάθησης σε ακαδημαϊκό πλαίσιο μοιάζει με φορεσιές. Ντύνεσαι με γνώσεις, διαγνώσεις, ερμηνείες, τεχνικές, τίτλους, μεταπτυχιακά χωρίς να ξέρεις πότε και που να φορέσεις το καθετί. Η διαδικασία της εκπαίδευσης στην ψυχοθεραπεία όταν συντρέχει με την προσωπική αυτοεξέλιξη όμως είναι μια διαδικασία αποδόμησης.

Ξεγυμνώνεσαι και ξανασυστήνεσαι από την αρχή. Όλα ξεκινούν με το πρώτο καλωσόρισμα όπως στις πραγματικές σχέσεις εκεί έξω. Ότι γίνεται μέσα σε ένα γραφείο ψυχοθεραπείας πρέπει να είναι τόσο αληθινό όσο στις σχέσεις που διαλέγουμε να έχουμε στην ζωή μας για να λειτουργήσουν. Με άλλους όρους ναι, αλλά όχι με άλλο συναίσθημα.

23/06/2021

Έγκλημα στα Γλυκά Νερά- Αρτ ΤV

19/04/2021

Πως η αντίληψη που έχουμε για την διαμόρφωση σχέσεων επηρρεάζεται από την κοινωνική πραγματικότητα και την εκάστοτε κουλτούρα;
Ποια είναι η δική μου φωνή μέσα στις σχέσεις;
Μήπως ψάχνουμε και περιμένουμε εξαρχής τα πράγματα να λειτουργήσουν ανάποδα;
Γιατί κανείς δεν μπορεί να γεμίσει το κενό μέσα μας;

Μερικά απο τα τόσα απλά ερωτήματα που απασχολούν τον άνθρωπο, έχουν απλές αλλά και "ξένες" για την πραγματικότητα μας απαντήσεις.

Decidí invitar por segunda ocasión a Nilda Chiaraviglio, psicoterapeuta de relaciones de pareja, sexóloga y especialista en diversidad sexual, con más de 30 ...

15/04/2021

Αρχική Σκέψεις Ματθαίος Γιωσαφάτ: Να γιατί τραβάς όλους τους προβληματικούς ανθρώπους.. Σκέψεις Ματθαίος Γιωσαφάτ: Να γιατί τραβάς όλους τους προβληματικούς ανθρώ...

04/02/2021

Μεγάλες διαστάσεις λαμβάνουν οι συνεχόμενες δημόσιες τοποθετήσεις θυμάτων κακοποίησης που σπάνε τη σιωπή «αναστατώνοντας» μια κοινωνία εθισμένη στο να κρύβει.

23/01/2021

12/01/2021

ΜΟΝΑΞΙΑ-ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ-ΑΣΘΕΝΕΙΑ

Πολλά έχουν γραφτεί για την μοναξιά…, παρουσιάζεται ως ‘’αρρώστια της σύγχρονης εποχής’’, ‘’επικίνδυνη και ύπουλη’’, ‘’απόρροια της πανδημίας Covid-19’’, ‘’αίτια πρόωρου θανάτου’’ και ‘’παράγοντας υψηλού κίνδυνου για πολλές ασθένειες’’ αναμεσά σε αλλά, λιγότερο ποιητικά που έχουν γραφτεί.

Είναι ευρέως πλέον γνωστή η σύνδεση μοναξιάς και αρρώστιας έχοντας επιστημονικά εξακριβωθεί και επεξηγηθεί πόσο επιζήμια είναι για την σωματική και ψυχική υγειά. Σε βιολογικό επίπεδο όχι μόνο μειώνεται η αποτελεσματικότητα του ανοσοποιητικού συστήματος αλλά αυξάνεται και το επίπεδο της χρόνιας φλεγμονής, μεγιστοποιώντας την ευπάθεια σε χρόνια νοσήματα. Η σχέση όμως μοναξιάς και αρρώστιας δεν τελειώνει εκεί, είναι διπλή και πιθανόν αμφίδρομη. Δεν φέρνει άραγε και η ασθένεια μια γεύση μοναξιάς?

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους οι άνθρωποι αισθάνονται μόνοι. Αν μη τι άλλο το τελευταίο διάστημα συναισθήματα μοναξιάς αλλά και απομόνωσης περιφέρονται στην ατμόσφαιρα σαν απάντηση της ‘’ψυχολογικής επιδημίας’’ που έχει ξεσπάσει και μέσα μας. Συχνά κάνεις αισθάνεται μόνος ακόμα και όταν περιβάλλεται από άτομα της οικογένειάς, φίλους, σχέσεις, καθώς η πραγματικότητα που βιώνεται μπορεί να πυροδοτήσει μια εμπειρία εσωτερικής αναδιαπραγμάτευσης στην έως τώρα ζωή του.
Πως μπορεί να οδηγήσει λοιπόν η αρρώστια ή το ενδεχόμενο της αρρώστιας στα μονοπάτια της μοναξιάς?

Όπως είπε η δρ Σούτιν σε μια προσπάθεια ορισμού της μοναξιάς «είναι εκείνο το αίσθημα ότι δεν ανήκεις ή δεν ταιριάζεις με τους ανθρώπους γύρω σου»

Η καθημερινή αγωνία μιας επικείμενης προσβολής στην αρρώστια ενεργοποιεί σε πολλούς ανθρώπους εσωτερικές αγωνίες που βρίσκονταν σε αδρανή κατάσταση. Δεν είναι τυχαίο πως έχει παρατηρηθεί στην πλειοψηφία των ατόμων που έχουν νοσήσει από σοβαρές ασθένειες να αντιμετωπίζουν αισθήματα μοναξιάς, απομόνωσης και έντονης εναλλαγής διάθεσης. Η κατά μέτωπο σύγκρουση με την πιθανότητα του θανάτου, ακόμα και αν ο κίνδυνος βρίσκεται στην σφαίρα του υποθετικού όπως μια πιθανή μόλυνση στις εν λόγω συνθήκες, επιπλοκές ή απώλειες αγαπημένων, διακινούν μια εσωτερική αναστάτωση.

Ο ‘’πάσχων’’ από το πρόβλημα περνά από μια διαδρομή αναδιαπραγμάτευσης με τον εαυτό του μέσα από στάδια, κατά την οποία μπορεί να αισθάνεται ότι κανείς δεν κατανοεί αυτό που βιώνει, ακόμα και αν περιστοιχίζεται από ανθρώπους που τον στηρίζουν. Είτε όμως μιλάμε για έναν άνθρωπο που νοσεί είτε για έναν άνθρωπο που βρίσκεται σε συνεχή επιφυλακή και εγρήγορση φοβούμενος να νοσήσει, η ψυχολογική αναταραχή που βιώνει μπορεί να βρίσκεται σε παρεμφερή κλίμακα έντασης.

Το αίσθημα ότι δεν ανήκεις ή δεν ταιριάζεις με τους ανθρώπους γύρω σου επιτείνεται στις δύσκολες ώρες που συχνά έχουν να κάνουν με τον πόνο, την αρρώστια, ή άλλες δυσχέρειες της ζωής;
Από την μια διότι εμείς οι ίδιοι κλεινόμαστε στον εαυτό μας βιώνοντας πικρία, παράπονο, θλίψη, φόβο, αδικία... Η αδυναμία να αισθανθούμε ότι οι άλλοι συμπάσχουν μαζί μας υψώνει ένα τείχος απομόνωσης, απομακρύνοντας μας από την κοινωνική διασύνδεση με τους άλλους.

Έπειτα όσον αφορά το ταίριασμα με τους άλλους, όσο μεγαλώνει η απόσταση στις ιδιαιτερότητες ενός ανθρώπου (ένας παράγοντας είναι και η υγειά) τόσο μεγαλώνει και η ικανότητα ταύτισης. Ίσως για αυτό τον λόγο οι άνθρωποι βρίσκουν πάντα μεγαλύτερη αίσθηση υποστήριξης, επαφής και σύνδεσης μέσα σε γκρουπ βοήθειας μεταξύ ομότιμων μελών.

Από την άλλη πλευρά μπορεί και οι άνθρωποι που πλαισιώνουν το εν λόγω άτομο να συμβάλλουν στην αίσθηση μοναξιάς μη γνωρίζοντας πως να προσεγγίσουν τις ανάγκες του. Συχνά φίλοι και συγγενείς στην προσπάθεια να αποφορτίσουν τον άνθρωπο από την αγωνιά της ασθένειας, αποφεύγουν το βαθύτερο μοίρασμα συναισθημάτων, αποστειρώνουν τις συζητήσεις από αρνητικά ερεθίσματα, δεν αφήνουν χώρο να επεξεργασθούν αρνητικά συναισθήματα και ανησυχίες ή ακόμη επιλέγουν να απομακρυνθούν προσωρινά ως φυσική παρουσία.

Η ασθένεια ενέχει τον παράγοντα του απροβλέπτου όπως ένα ταξίδι με αβέβαιο προορισμό και άγνωστη διάρκεια. Ξυπνάει υπαρξιακές αγωνίες που ανέκαθεν απασχολούσαν και θα απασχολούν τον άνθρωπο, ωθώντας τον σε μονοπάτια περισυλλογής και ενδεχομένως επαναξιολόγησης των προτεραιοτήτων της ζωής του.

Κλείνοντας στέκομαι σε μια φράση που διάβασα σε ένα άρθρο σχετικό με την μοναξιά και την απομόνωση λόγω του Κορωνοϊού. Η μοναξιά «πονάει», όπως ακριβώς η πείνα και η δίψα, αφήνοντας περίπου το ίδιο νευρωνικό αποτύπωμα στον εγκέφαλο. Διανύοντας μια εποχή με έντονα συναισθήματα αβεβαιότητας για την σωματική μας υγειά, αξίζει να αναλογιστούμε πως χιλιάδες άνθρωποι καθημερινά βρίσκονται αντιμέτωποι με πολλαπλές διαγνώσεις και σοβαρά νοσήματα άλλοτε καταφέρνοντας να επιβιώσουν και άλλοτε όχι. Μπορεί η εμπειρία της πανδημίας που ζήσαμε να συμβάλει στην ευαισθητοποίηση των χρόνια πασχόντων από σωματικές/ψυχικές ασθένειες και τις επακόλουθης μοναξιάς που βιώνουν?

07/09/2020

06/09/2020

O πραγματικός κίνδυνος στην ψυχολογία των παιδιών-Λίγα λόγια πριν την έναρξη των σχολείων.

Σε απάντηση της επιβολής των μέτρων δημόσιας υγείας, που ανακοινώθηκαν απο την υπουργό Παιδείας Νίκη Κεραμέως και τις οδηγίες της ιατρικής κοινότητας του ΙΣΑ, έχει προκύψει μια έντονη ανησυχία οσον αναφορά στις απόψεις υπέρ και κατά της χρήσης μάσκας στα σχολεία. Η κοινωνία παρουσιάζει μια διχασμένη εικόνα, που πυροδοτεί συναισθήματα σύγχυσης, οργής, αμφισβήτησης, αγωνίας...

Το αν η χρήση της μάσκας μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας σε παιδιά δημοτικού και άνω είναι ένα ερώτημα, που μόνο η ιατρική κοινότητα έχει αρμοδιότητα να απαντήσει και να αναλάβει εξ ολοκλήρου την ευθύνη. Κανένας πολιτικός, εκπαιδευτικός, δημοσιογράφος ή κρατικός εκπρόσωπος δεν πρέπει να εμπλέκεται σε διαμάχες που αφορούν σε θέματα υγείας. Οσον αναφορά όμως στον παράγοντα της ψυχολογίας, έχουν τεθεί εξίσου πολλά ερωτήματα, που εκφράζουν ανησυχίες όχι μόνο σχετικά με την σωματική υγεία, όσο και με την συναισθηματική και ψυχική ισορροπία των παιδιών.
Τέτοια ερωτήματα σχετίζονται με την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, και πιο ειδικά με το πώς ενα παιδί μπορεί να επηρεαστεί σε επίπεδο επικοινωνίας με τους συνομηλίκους του, με την συγκεντρωσή του στο μάθημα ή με το πώς να ανεχθεί και να χειριστεί σωστά την μάσκα μεταξύ άλλων.

Πριν προχωρήσουμε στο πως να διαχειρισθούμε τις δυσκολίες που αναμένονται να προκύψουν, θα ήθελα να επισημάνω ότι υπάρχουν άλλες ενέργειες που θα διευκόλυναν το εκπαιδευτικό έργο και θα έπρεπε να είχαν ήδη επιμεληθεί. Ο σχεδιασμός τόσο των υποδομών οσο και η οργάνωση δεν ικανοποιεί τις μεγάλες ανάγκες αυτής της κρίσιμης περιόδου, γεγονός που πιθανόν να δικαιολογεί σε έναν βαθμό τον θυμό αρκετών πολιτών, δεδομένης της επιβάρυνσης που καλούνται να επωμιστούν τα παιδιά τους. Η ανάγκη δημιουργίας ολιγομελών τμήματων, ενισχυμένου εκπαιδευτικού προσωπικού, ενίσχυσης του προσωπικού καθαριότητας, πρόσληψης σχολικών ψυχολόγων, αναδιαμόρφωσης των εκπαιδευτικών δομών ή εναλλακτικής εύρεσης χώρων, είναι μέτρα που θα έπρεπε να έχουν προηγηθεί, ώστε να εξασφαλισθεί ενα ολοκληρωμένο πλάνο προστασίας, συμπεριλαμβάνοντας τέλος και την συνεργασία αρμόδιων φορέων.

Ξεκινώντας από το ερώτημα εαν ένα παιδί μπορεί να τραυματιστεί ψυχικά απο την επιβολή του μέτρου της μάσκας, η απάντηση είναι όχι. Μπορεί όμως να επιβαρυνθεί σε σημαντικό βαθμό, ακόμα και να αναπτύξει έντονες φοβίες και άγχος, όταν οι οδηγίες που του δίνονται είναι εκ διαμέτρου αντίθετες. Αν ένα παιδί εισπράττει απο το οικογενειακό του περιβάλλον (που στις μικρές ηλικίες είναι το πρώτο και βασικό μέτρο διαμόρφωσης των αντιλήψεων) ότι η χρήση της μάσκας είναι επικίνδυνη, αμφιλεγόμενη, τα συναισθήματα που αναμένεται να βιώσει, οχι μόνο θα είναι πιθανόν αρνητικά, αλλά θα έρχονται και σε σύγκρουση με την κοινωνική και εκπαιδευτική πραγματικότητα. Σε αυτή την σύγκρουση λοιπόν μπορεί να υποκρύπτονται συναισθήματα άγχους, ενοχής (παρακούω τους γονείς μου ή το σχολείο..), ντροπής (γιατί εγώ να είμαι διαφορετικός απο τα άλλα παιδιά), ανασφάλειας (ποιος έχει δίκιο τελικά...), ματαίωσης, ανασφάλειας κ.α.

Με δεδομένο λοιπόν οτι τα παιδιά “ρουφάνε” την αγωνία των γονιών τους, δεν θα πρέπει να αισθάνονται ούτε οτι τους στερούμε την ελευθερία τους, ούτε οτι απειλούνται συνέχεια απο κάτι κακό, αλλά ούτε και να γίνονται τα ίδια αντικείμενο απορρόφησης των δικών μας ανησυχιών.
Εαν λοιπόν στο σπίτι επικρατεί διαφωνία, πανικός, σύχγυση, αντίδραση και αμφισβήτηση, το παιδί θα βιώσει την λήψη των μέτρων επιβαρυντικά και οχι προστατευτικά, και αυτό είναι ενα φορτίο που δεν του αναλογεί. Σε τελική ανάλυση ενα παιδί μικρής ηλικίας είναι σε θέση να προσαρμοσθεί και να ‘’παλέψει’’ με απτές και πραγματικές δυσκολίες όπως είναι η χρήση της μάσκας, δεν είναι όμως σε θέση να επεξεργασθεί και να αντιμετωπίσει συναισθηματικά πιο σύνθετες διεργασίες, όπως συγκρουσιακές καταστάσεις φόβου και άγχους που του προβάλονται.

Η πολεμική που έχει επικρατήσει τις τελευταίες μέρες με ασυμφωνία και επιθέσεις μεταξύ γονιών, εκπαιδευτικών, γιατρών και λοιπών κρατικών φορέων, πρέπει να περιορισθεί έξω απο την ζώνη ασφαλείας των παιδιών. Δεδομένων των νέων συνθηκών που ήδη απαιτούν μεγαλύτερη προσπάθεια προσαρμογής απο όλους, προτεραιότητα έχει να καλλιεργηθεί στην οικογένεια ενα απορροφητικό κλίμα προστασίας, που θα παρέχει ένα υποστηρικτικό πλαίσιο αποφόρτισης, ούτως ώστε να καταφέρουν τα παιδιά να ανταπεξέλθουν. Επιπλέον προκειμένου να αναπτύξει μια υγιή και όχι μια φοβική προσωπικότητα ενα παιδί, θα πρέπει να είναι σε θέση να μάθει από μικρή ηλικία να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, να τα συζητά και με την βοήθεια των γονιών του, να τα ονοματίζει και να τα εξωτερικεύει.

Η μάσκα αναμένεται να δυσκολέψει πολλά παιδιά στην αρχή. Και εδώ έρχεται και επανέρχεται η σημασία της εκπαίδευσης, της προετοιμασίας, της ενασχόλησης του γονέα που καλείται να μεταφέρει μια θετική σύνδεση στην χρήση της μάσκας στο παιδί, της επιβράυευσης, της επεξήγησης και κατανόησης του γιατί πρέπει να φοράμε την μάσκα ανάλογα με το ηλικιακό επίπεδο που βρίσκεται. Τέλος να αναφερθώ στην σημασία της υπομονής της επιμονής και της τήρησης κανόνων. Η μάσκα δεν θα φορεθεί αυτόματα, θέλει κόπο και τρόπο, όπως και κάθε άλλος κανόνας που έχουμε βάλει στόχο να μάθουμε στα παιδιά.

Κλείνοντας θα σταθώ στο κομμάτι της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης των παιδιών, δίνοντας ενα παράδειγμα. Απο μόνη της η πανδημία του ιού COVID-19 ήταν ένα χτύπημα κοινωνικής απομάκρυνσης και αναπροσαρμογής. Σε όλες τις ηλικίες και ανεξαιρέτως φύλου, κοινωνικό-οικονομικής κατάστασης και πολιτισμικού επιπέδου η επαφή, το άγγιγμα και κάθε είδους σωματική επικοινωνία μεταφράστηκε σε πιθανή απειλή. Υπάρχει όμως μια εξαιρετική ιδιότητα που αφορά την προσαρμοστικότητα της φύσης του ανθρώπου και αξίζει να την εκμεταλευτούμε. Ένας άνθρωπος που στερείται μίας αίσθησης, είτε λόγω ατυχήματος είτε λόγω γενετικής βλάβης, αρχίζει να χρησιμοποιεί τις υπόλοιπες αισθήσεις με μεγαλύτερη ακρίβεια και οξυδέρκεια. Στην εν λόγω συνθήκη αντί να εστιάσουμε στο τι χάνουν τα παιδιά φορώντας την μάσκα -που ομολογουμένως δυσχεραίνει την επικοινωνία (αποκρύπτοντας το χαμόγελο ή άλλες εκφράσεις μέσω των χειλιών--) μπορούμε να ενισχύσουμε την ικανότητα τους να καλλιεργήσουν βαθύτερη συναισθηματική νοημοσύνη. Τα παιδιά χρειάζεται να καταλάβουν ότι μια μάσκα δεν εξαφανίζει την έκφραση. Σε μικρότερες ηλικίες, τα παιδιά μπορεί να πιστεύουν ότι αν δεν μπορούν να δουν την έκφραση, αυτή δεν υπάρχει, παραπέμποντας στα πειράματα του Πιαζέτ που μελετούσε σε ποιά ηλικία τα παιδιά κατακτούν συγκεκριμένες αντιληπτικές έννοιες. Τα παιδιά σχολικής ηλικίας μπορούν να μάθουν να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στον τόνο της φωνής, στο βλέμμα, τα φρύδια, στην αφή, στα χέρια και στη στάση του σώματος γενικότερα, συμβάλλοντας έτσι στην διεύρυνση της εναλλακτικής σκέψης και της ανάπτυξης τους.

16/06/2020

03/06/2020

🌓 Δικό μου ή «Ξένο» ; ; ;

Οι κοινωνικές νόρμες συνειδητά ή μη, διεισδύουν στον ψυχισμό μας. Οι επιρροές που δεχόμαστε αποτελούν μέρος της καθημερινότητας του ανθρώπου απο μικρή ηλικία, εσωτερικεύονται άκριτα και ενσωματώνονται σταδιακά στη δομή της προσωπικότητάς του. Μεγαλώνοντας, αλλά κυρίως ωριμάζοντας αρχίζει το άτομο να αναζητά τα θέλω του, τις ανάγκες του, τα όνειρά του και ανακαλύπτει ότι διαθέτει πολλές εσωτερικευμένες φωνές που δεν είναι πραγματικά δικές του. Μια μετα-ανάγνωση τόσο του εαυτού του όσο και της πραγματικότητας, το αποτίναγμα εσωτερικευμένων προβολών των αγαπημένων του προσώπων, τα «πρέπει» των κοινωνικών επιταγών και η αναδόμηση μιας αυθεντικής ταυτότητας είναι το σημείο εκκίνησης της πραγματικής ωριμότητας.
Η συνήθεια και η οικειοποίηση όλων αυτών των ενδοβλημένων επιταγών μετά από χρόνια δημιουργεί ένα αρκετά δομημένο συμπαγές κομμάτι μέσα μας, που για πολλούς δεν είναι εύκολο να αμφισβητηθεί, να αναθεωρηθεί, να αναιρεθεί, να απορριφθεί...
Το να συνειδητοποιήσει κανείς τί είναι ξένο προς τον ίδιο, απαιτεί τεράστια αποθέματα θάρρους. Πολλοί το περιγράφουν σαν ένα ταξίδι αυτοαποκάλυψης, που όπως πολύ εύστοχα έχει περιγράψει η ψυχοθεραπεύτρια Βέη.Μ (2019) δεν απευθύνεται σε αδύναμους ανθρώπους και χαρακτήρες, αλλά μάλλον το αντίθετο. «Θέλει δύναμη να τραβήξεις τις κουρτίνες, να πετάξεις τη μάσκα για να δείς ουσιαστικά τι εμπεριέχεις εσύ και να το αλλάξεις στο βαθμό που αλλάζει»
Οσο ανεξάρτητοι και εάν νομίζουμε ότι είμαστε, στην πραγματικότητα η διαπαιδαγώγηση, οι επιρροές που πήραμε και το κοινωνικο-πολιτισμικό πλαίσιο που ανήκουμε ασκούν τεράστια επιρροή πάνω στη συμπεριφορά μας, ίσως με τρόπους που δεν μπορούμε να φανταστούμε και να ελέγξουμε κάθε δεδομένη στιγμή.
Στο δυσκολότερα προσβάσιμο μέρος βρίσκονται ασυνείδητες καταγραφές, επιταγές βαθιά ριζωμένες και καμουφλαρισμένες, που για να αναδυθούν και να μετακινηθούν χρειάζονται συστηματική δουλειά και δέσμευση. Ακόμα όμως και σε ένα πιο συνειδητό κομμάτι το αποτίναγμα εξωτερικών επιρροών είναι τρομακτικά μεγάλο.

Ενα αρκετά γνωστό παράδειγμα κοινωνικής συμμόρφωσης η οποία γίνεται σε συνειδητό επίπεδο είναι αυτό του Solomon Asch, οπου μέσα από μία σειρά πειραμάτων αποφάσισε να εξετάσει τον βαθμό που η συμπεριφορά του ατόμου επηρεάζεται από τις πιέσεις της ομάδας. Οι συμμετέχοντες καλούνταν να λάβουν μέρος σε ένα πείραμα το οποίο υποτίθεται ότι σκοπό είχε να ελέγξει την οπτική αντίληψή τους. Οι εξεταζόμενοι μαζί με άλλα άτομα κάθονται σε μια αίθουσα κοιτώντας μια σειρά από κάρτες που δείχνουν 3 γραμμές, τις οποίες πρέπει να συγκρίνουν. Τα υπόλοιπα άτομα στην πραγματικότητα είναι βοηθοί του πειραματιστή και σε συγκεκριμένες ερωτήσεις δίνουν εσκεμμένα λανθασμένες απαντήσεις πρώτοι, ώστε να ασκηθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πίεση στον πραγματικό συμμετέχοντα. Στο ερώτημα λοιπόν, ποιά γραμμή της δεύτερης κάρτας είναι ίση με τη γραμμή της πρώτης κάρτας,- μια αν μη τι άλλο εύκολη και οφθαλμοφανής απάντηση- εκτιμήθηκε ότι έως και 75% των πραγματικών συμμετεχόντων συμφωνούσε με την λανθασμένη άποψη της «ομάδας».

Πώς γίνεται κάποιος να βλέπει κάτι με τα ίδια του τα μάτια και όμως να δηλώνει κάτι διαφορετικό; Σε πολλα αντίστοιχα πειράματα έχει διερευνηθεί πως η τάση να υποκύπτουμε στην πλειοψηφία παρατηρείται σε μικρές ομάδες ή στο σύνολο της κοινωνίας για διαφορετικούς αλλα συχνά κοινούς λόγους.
Στην λεγόμενη κανονιστική επίδραση ο άνθρωπος αλλάζει και προσαρμόζει τη δημόσια συμπεριφορά του εξαιτίας της ανάγκης του να γίνεται αποδεκτός. Τα άτομα συμμορφώνονται με την πλειοψηφία εντός μιας ομάδας, προκειμένου να αποφύγουν την αποδοκιμασία, την απόρριψη και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Ακολουθουν το πλήθος επειδή ανησυχούν για το τι σκέφτονται οι άλλοι και για να μην γίνουν στόχος κριτικής. Η ανάγκη για κοινωνική ένταξη, κοινωνική αποδοχή, κοινή ταυτότητα αλλά και η ανάγκη του «ανήκειν» είναι μερικά από τα κίνητρα που οδηγούν τα άτομα προς την κοινωνική συμμόρφωση.
Στην λεγόμενη πληροφοριακή συμμόρφωση, ο άνθρωπος αμφισβητεί την δική του κρίση, επειδή υποθέτει ότι η άποψη της πλειοψηφίας είναι πιθανότερο να είναι σωστή και ακριβής. Σε τέτοιες καταστάσεις συχνά ακροβατεί και αποτελεί γόνιμο έδαφος της αρχης του προσηλυτισμού, οπου οι προσωπικές μας αντιλήψεις αλλάζουν από την επιρροή των άλλων.
Ο λόγος που παρέθεσα το παραπάνω πείραμα δεν αφορά αυτή καθεαυτή την ανάλυση των μηχανισμών συμμόρφωσης, αλλα υπογραμμίζει την δυσκολία στην αναγνώριση των επιρροών από τους γύρω μας και την τοποθέτησή μας απέναντι σε αυτές. Έιτε πρόκειται για επιρροές που επεξεργαζόμαστε συνειδητά, είτε πρόκειται για διεργασίες που δεν έχουμε αντιληφθει, εστιάζοντας σε συγκεκριμένα κομμάτια ή στοιχεία του χαρακτήρα μας, που μας δυσκολεύουν, συχνά ανακαλύπτουμε την άκρη του νήματος. Το ουσιαστικό ερώτημα εδω δεν είναι κατα πόσο συμμορφωνόμαστε στους κανόνες ή οχι, κατα πόσο δρούμε υπακούοντας σε επιταγές και επιρροές άλλων, αλλα κατα πόσο αποκλίνουμε ή όχι από την δική μας πραγματική αλήθεια και τους στόχους μας.

Κλείνοντας σαν προέκταση κοινωνικού φαινομένου υπαρχεί ακομη ενας χάρακας που μετράει αδιάκοπα. Αυτός της κοινωνικής ομοιογένειας. Συχνά ο υψηλότερος θα αναγκαστεί να “κατέβει” για να προσαρμοστεί στο κοινωνικό μέτρο, θυμίζοντας το διήγημα του Γκαρσία Μάρκες, “ο πιο όμορφος πνιγμένος του κόσμου” : Σ’ ένα χωριό βρέθηκε ένας πελώριος άγνωστος άντρας πνιγμένος. Στην αρχή τον πέρασαν για βάρκα ή για θαλάσσιο κήτος. Οι γυναίκες του τόπου αποφάσισαν να τον τιμήσουν με τα μοιρολόγια που αποτίουν σ’ ένα προσφιλή νεκρό. Αναλογιζόντουσαν αφού τον έντυσαν και τον έπλυναν τις δυσκολίες του στη ζωή να χωράει σε δωμάτια μικρά καμωμένα για μικροκαμωμένους ανθρώπους, να μπαίνει με το πλάι στις εισόδους, σε σχέσεις ενοχλητικές για τους κοινούς ανθρώπους με ανακούφιση όταν έφευγε από τα σπίτια τους, που δεν τον άντεχαν οι καρέκλες και τα κρεβάτια τους, σε έρωτες μικρούς, πόσο μόνος θα ήταν στη ζωή ο πιο όμορφος και δυνατός άντρας που είχαν δει ποτέ τους. Ισως αντίστοιχα και ο ελλειπής για τα “μέτρα” του πολιτισμού μας να πιέζεται να τεντωθεί, να καλουπωθεί και να προσαρμοστεί σε κάτι “ξένο”.