09/04/2026
Minicolumn: De nieuwe Schijf van Vijf met een bijgerecht van schuldgevoel!
Het is zover. De nieuwe Schijf van Vijf van het Voedingscentrum is gepubliceerd, gebaseerd op de richtlijnen van de Gezondheidsraad. Op papier lijkt het een logisch proces: wetenschap vertaald naar praktisch advies. In werkelijkheid is er iets fundamenteels verschoven. Voor het eerst is duurzaamheid expliciet verweven in voedingsadvies dat bedoeld is voor de gezondheid van de mens. En precies daar begint het probleem. Want waar eindigt gezondheid, en waar begint ideologie?
Door duurzaamheid toe te voegen aan de Schijf van Vijf ontstaat een diffuse mix van doelen. Wordt een voedingsadvies gegeven omdat het aantoonbaar beter is voor het lichaam? Of omdat het beter zou zijn voor het klimaat? Die twee lopen nu ongemakkelijk door elkaar heen, en dat ondermijnt de helderheid waar voedingsadvies juist op zou moeten rusten. Nog fundamenteler: het tast de wetenschappelijke zuiverheid aan. Zodra meerdere agenda’s, in dit geval gezondheid én duurzaamheid, in één advies worden samengebracht dan neemt de kans op vertekening toe. Dat is geen mening, dat is een bekend fenomeen binnen de wetenschap:
• Confirmation bias: selecteren van bewijs dat de gewenste richting ondersteunt
• Halo-effect: één positief kenmerk (zoals duurzaamheid) kleurt het totale oordeel
• Selection bias: onderzoeken vergelijken die feitelijk niet vergelijkbaar zijn
Wie denkt dat dit hier niet speelt, overschat de neutraliteit van beleid en onderschat de invloed van politieke druk. Wat opvalt, is dat de maatschappelijke reactie ongekend scherp is. Niet alleen van critici, maar juist ook van mensen die jarenlang blind vertrouwen hadden in instanties. Wanneer zelfs een 80-jarige sportschoolbezoeker vanmorgen tegen me zegt: “Blijf van mijn bord af, altijd maar die betutteling”, dan is er iets wezenlijks misgegaan. Dat sentiment is geen onwetendheid. Het is een signaal dat Het Voedingscentrum (en politiek) zich hiermee op een hellend vlak begeeft. De autoriteit die het had op het gebied van gezondheid stond al onder druk en dreigt nu verder af te brokkelen doordat het zich mengt in een debat dat niet primair gezondheidspreventief, maar politiek geladen is.
Duurzaamheid hoort niet verstopt te worden in algemene gezondheidsrichtlijnen. Wie een duurzaam voedingspatroon wil volgen, verdient een eerlijk en transparant kader. Wie dit niet wil hoeft geen impliciete morele bijsluiter bij elk voedingsadvies te krijgen.
Maak dan twee Schijven van Vijf:
• één voor optimale gezondheid
• één voor de best mogelijke combinatie van gezondheid en duurzaamheid
Maar vermeng ze niet. Want waar alles tegelijk moet worden gediend, verliest uiteindelijk alles aan scherpte en geloofwaardigheid. Het is te hopen dat het Voedingscentrum zich dat op tijd realiseert en dat zij haar koers nog kan hervinden.
Met gezonde groet, Ralph Moorman