20/03/2026
KOPP-kinderen.
De een is bekend met dit begrip.
De ander niet, en hoort dit wellicht voor het eerst.
KOPP staat voor ‘Kinderen van Ouders met Psychische Problemen.’
Uit nieuwe cijfers van het Trimbos-Instituut blijkt dat 1 op de 4 kinderen een ouder heeft met psychische problemen of verslavingsproblematiek.
Vanuit eigen ervaring en kennis is collega en intervisiegenoot Lineke van de Breevaart bereid vragen hieromtrent te beantwoorden. Dit is wat Lineke vertelt:
Hoe zou jij het begrip KOPP-kind omschrijven?
Een KOPP-kind is opgegroeid in een gezin met een ouder die psychische klachten had. Denk aan een depressie, verslaving, borderline, autisme, geweld of een bipolaire stoornis. In het gezin van herkomst ontbrak het daardoor aan veiligheid, consistentie en/of emotionele beschikbaarheid van één of beide ouders.
Baby’s en kleine kinderen hebben nog niet het vermogen om zichzelf emotioneel te reguleren. Dit maakt hen zeer vatbaar voor trauma. Hun ouders dienen dit immers voor hen te doen. Dat zij, met aandacht, in verbinding zijn met hun kind en van daaruit adequaat reageren op zijn of haar behoefte.
De ouder moet dus fysiek aanwezig zijn en emotioneel beschikbaar om te kunnen reageren op wat er gebeurt met het kind en de signalen daarover op kunnen pikken.
Als een ouder niet aanwezig is of was, of de signalen van het kind wel waarneemt maar niet verstaat, of het kind geeft de signalen niet meer, dan onttrekken de emotionele blauwe plekken van het kind zich aan het zicht. Het risico is dat de verwonding zich herhaalt en daarmee ernstiger wordt zonder dat iemand dit in de gaten heeft. Dit leidt tot psychotrauma.
_______________________________________________________________________
Wat zijn de gevolgen voor het KOPP-kind?
Kinderen gaan zich aanpassen: ze worden stil, zorgen voor de ouder of proberen conflicten te vermijden. Dit noemt men parentificatie; het kind neemt emotionele of praktische verantwoordelijkheden op zich die niet passend zijn voor zijn of haar leeftijd.
Het kind gaat overleven vanuit een doodsangst; het moet de ouder overeind houden.
Geconfronteerd worden met een onveilige situatie kan grote schade als gevolg hebben.
Echter niet ieder KOPP-kind loopt schade op. Beschermende factoren zoals een steunende leerkracht, grootouder, oom, tante of andere personen kunnen veel verschil maken voor het kind.
_______________________________________________________________________
Als er geen steun is geweest of als er geen weet was van het KOPP-kind zijn waar kan de persoon, eenmaal volwassen, tegenaan lopen?
Diepgewortelde overtuigingen kunnen dan ontstaan, zoals:
• Mijn gevoelens doen er niet toe
• Ik ben verantwoordelijk voor anderen
• Ik ben het niet waard om van te houden
• Ik ben niet goed genoeg
• Ik moet sterk zijn
• Ik mag mijn stem niet laten horen, ik moet stil zijn
• De wereld is onveilig
Deze overtuigingen leiden tot overbelasting, emotionele uitputting of tot relationele patronen waarin de persoon zich verliest. Zelfs in die mate dat de persoon vast kan lopen in het dagelijks functioneren.
Als gevolg van de langdurige overbelasting, de emotionele verwaarlozing en het gebrek aan een veilige hechting treden vaak de volgende symptomen bij volwassen KOPP-kinderen op:
• Chronische stress of vermoeidheid
• Somberheid of depressieve gevoelens
• Angststoornissen of paniekklachten
• Weinig zelfvertrouwen
• Veel bevestiging nodig hebben
• Moeite met vertrouwen en intimiteit
• Gevoel van leegte of identiteitsproblemen
• Problemen met grenzen aangeven
• Perfectionisme of controledwang
• In het hoofd leven, geen contact met de buik
• Trauma- of PTSS-klachten
De langdurige stress in de jeugd laten deze sporen in de hersenen na:
• De amygdala, die angst en dreiging detecteert, is vaak
overactief
• De hippocampus, verantwoordelijk voor geheugen en
stressregulatie, kan verkleind zijn
• De prefrontale cortex, die helpt bij zelfregulatie en
impulscontrole, ontwikkelt zich vaak minder optimaal
En in het autonome zenuwstelsel ontstaat een chronische actiestand:
• Het sympathisch zenuwstelsel staat continu 'aan' (vechten/
vluchten)
• Het parasympathisch systeem (rust/herstel) krijgt weinig
ruimte
• Dit zorgt voor slaapproblemen, spanning in het lichaam,
spijsverteringsklachten en een verhoogde hartslag
Zonder ondersteuning kun je als volwassen KOPP-kind langdurig kampen met onder andere:
• Depressieve klachten
• Burn-out
• Eetstoornissen
• Allerlei vormen van angsten
• Problemen in vriendschappen en relaties
• Moeite met zelfzorg of overmatig zorgen voor anderen
• Angst om hulp te vragen
_______________________________________________________________________
Wat kan de betekenis zijn van een Registercounsellor ABvC® voor het begeleiden van deze doelgroep?
De betekenis kan heel groot zijn. Van belang is dat de Registercounsellor goed is opgeleid in het begeleiden van trauma processen en weet heeft van wat trauma inhoudt.
Mijn ervaring met het begeleiden van volwassen KOPP-kinderen is dat mensen binnenkomen met depressieve klachten, burn-out en angstklachten waar ze telkens tegenaan lopen.
Wanneer tijdens de begeleiding blijkt dat de cliënt uit een gezin komt met een ouder met een psychische klacht en als gevolg daarvan kampt met bovenstaande problemen dan wordt de behandeling daarop afgestemd.
De Registercounsellor weet immers dat iemand met deze achtergrond niet geleerd heeft wat het betekent als iemand er voor hem of haar is. Om hulp vragen wordt als moeilijk ervaren daar men gewend is ‘alles’ zelf te doen maar waarbij men echter vastloopt in zijn of haar eigen groef.
De Registercounsellor begrijpt dat er vaak schaamte is omdat er te weinig inzicht is waar de klachten vandaan komen. Dat men dan met vragen zit vanuit zelftwijfel waardoor bevestiging en handvatten nodig zijn hoe deze dingen wel of niet aan te kunnen pakken.
_______________________________________________________________________
Herken jij je hierin?
Heb jij je als kind al ‘anders’ gevoeld?
Loop jij tegen bovengenoemde klachten en/of problemen aan?
Verlang jij naar begrip en ondersteuning?
Naar begeleiding waarin je met elkaar op zoek gaat naar handvatten?
Neem dan contact op met Registercounsellor ABvC® Lineke van de Breevaart van Praktijk voor Coaching en Counselling in Lelystad.
Of ga naar het Trauma Expertise Centrum van de ABvC voor een Registercounsellor in de buurt: https://abvc.nl/nieuws_abvc/trauma-expertise-centrum/
