Dr. Yanjan Gaihre

28/04/2026

https://www.facebook.com/share/18WP3jzCeu/?mibextid=wwXIfr

पिनास सामान्य देखिए पनि लापरबाही गर्दा यो दीर्घकालीन समस्या बन्न सक्छ। प्राकृतिक चिकित्सा, योग, सन्तुलित आहार र .....

22/04/2026

https://www.facebook.com/share/p/1AobefUbRE/

नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्र लामो समयदेखि मुख्यतयाः आधुनिक चिकित्सा प्रणाली (Allopathic/Modern Medicine) मा केन्द्रित रहँदै आएको छ।...

17/04/2026

https://www.facebook.com/share/1Ar2WZR9MH/?mibextid=wwXIfr

आजको तीव्र रूपमा परिवर्तन हुँदैं गएको आधुनिक विश्वमा स्वास्थ्यसम्बन्धी चुनौतीहरूको स्वरूप पनि बदलिँदै गएको छ। ...

13/03/2026

https://www.facebook.com/share/p/1BsMgA3UTH/?mibextid=wwXIfr

👉 S U B S C R I B E | S H A R E | C O M M E N T | L I K E ►Presenter: ANANTA KC ►GUEST : DR....

18/02/2026

मोटोपन (Obesity) : कारण, जटिलता र योग तथा प्राकृतिकद्वारा रोकथाम:

मोटोपन (Obesity) भनेको शरीरमा आवश्यकता भन्दा बढी बोसो (फ्याट) जमेर तौल असामान्य रूपमा बढ्नु हो। सामान्यतया BMI 30 भन्दा माथि भएमा मोटोपन मानिन्छ।
आजको व्यस्त जीवनशैली, असन्तुलित भोजन, मानसिक तनाव र शारीरिक गतिविधिको कमीका कारण मोटोपन विश्वव्यापी समस्या बनेको छ।

मोटोपनका प्रमुख कारणहरू:-

- अत्यधिक क्यालोरीयुक्त खाना (फास्ट फुड, जंक फुड)
- शारीरिक श्रमको कमी
- अनियमित भोजन समय
- धेरै मीठो तथा बोसोयुक्त पदार्थ सेवन तनाव, चिन्ता र डिप्रेसन
- हार्मोन असन्तुलन (थाइराइड आदि)
- पर्याप्त निन्द्राको कमी
- आनुवंशिक कारण

मोटोपनका जटिलताहरू :-

- मधुमेह (Diabetes Type 2)
- उच्च रक्तचाप (High Blood Pressure)
- हृदय रोग (Heart Disease)
- कोलेस्ट्रोल बढ्नु
- जोर्नी दुखाइ (विशेष गरी घुँडा)
- सास फेर्न गाह्रो (Sleep Apnea)
- फ्याटी लिभर
- मानसिक समस्या (आत्मविश्वास कमी, डिप्रेसन)
- महिलामा महिनावारी गडबडी तथा बाँझोपन

के–के नखाने ? :-

- फास्ट फुड (पिज्जा, बर्गर, चाउमिन)
- डिप फ्राइड खाना (समोसा, पकौडा)
- सेतो चामल धेरै मात्रामा
- मिठाइ, चकलेट, केक
- चिनी र कोल्ड ड्रिंक
- मदिरा सेवन
- प्रशोधित (Processed) खाना

खानामा के–के समावेश गर्ने ?:-

- हरियो सागसब्जी (पालुङ्गो, मेथी, काउली)
- फलफूल (स्याउ, अम्बा, पपीता)
- सम्पूर्ण अन्न (कोदो, फापर, जौ)
- अंकुरित दाल
- सलाद (काक्रो, गाजर, टमाटर)
- तातो पानी वा कागती पानी
- बदाम, अखरोट जस्ता सिमित मात्रामा नट्स
- फाइबरयुक्त खाना

प्राकृतिक चिकित्सा (Naturopathy) द्वारा समाधान:-

उपवास चिकित्सा (Fasting Therapy) – - हप्तामा १ दिन फलफूल वा जुस
- निम्बु पानी बिहान खाली पेट
- माटो पट्टी (Mud Pack) – पेटमा लगाउने
- जल चिकित्सा (Hydrotherapy)
- सूर्य स्नान (Sun Bath)
- प्राकृतिक आहार – सादा, सन्तुलित र शाकाहारी भोजन
- समयमै सुत्ने–उठ्ने बानी

योगिक समाधान (Yoga & Pranayama)
आसनहरू:-

• सूर्य नमस्कार
• पवनमुक्तासन
• भुजंगासन
• धनुरासन
• त्रिकोणासन
• नौकासन
प्राणायाम:-
• कपालभाति
• अनुलोम विलोम
• भस्त्रिका
• भ्रामरी

ध्यान (Meditation):-
• दैनिक १५–२० मिनेट ध्यान
• तनाव नियन्त्रण गर्न

दैनिक खाना तालिका (Diet Schedule):-

बिहान (6–7 AM)
• तातो पानी + कागती
• हल्का योग / प्राणायाम
बिहानको खाना (8–9 AM)
• ओट्स / दलिया / अंकुरित दाल
• फलफूल
दिउँसो (1–2 PM)
• सादा दाल, सागसब्जी
• थोरै मात्रामा भात वा रोटी
• सलाद
बेलुका (4–5 PM)
• हरियो चिया / फल
बेलुका खाना (7 PM अघि)
• हल्का सुप / सागसब्जी
* भात नखाने वा धेरै कम
राति
• छिटो सुत्ने (10 PM भित्र)

मोटोपन कुनै रोग मात्र होइन, यो असन्तुलित जीवनशैलीको परिणाम हो।
प्राकृतिक चिकित्सा र योग विज्ञानको नियमित अभ्यासले बिना साइड इफेक्ट तौल घटाउन र स्वस्थ जीवन जिउन मद्दत गर्छ।

“सन्तुलित आहार + नियमित योग + सकारात्मक सोच = स्वस्थ जीवन”

डा.यन्जन गैहे्
योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक

16/02/2026

कम्मर दुखाइ (Back Pain):
कम्मर दुखाइ आजकल धेरै मानिसमा देखिने सामान्य समस्या हो।लामो समय बस्ने, मोबाइल चलाउने, गाडी चलाउने वा गलत तरिकाले काम गर्ने बानीले यो समस्या बढेको छ।समयमै ध्यान नदिए दीर्घकालीन (लामो समयसम्म) समस्या बन्न सक्छ।
लक्षणहरू (Symptoms):-
- कम्मरमा लगातार वा बेला–बेला दुखाइ हुनु
- लामो समय बस्दा/उभिँदा दुखाइ बढ्नु
- बिहान उठ्दा कमर कडा महसुस हुनु
- झुक्दा, घुम्दा वा भारी उठाउँदा चिलाउने/चिमोट्ने दुखाइ
- कहिलेकाहीँ दुखाइ खुट्टासम्म जानु (साइटिका जस्तो समस्या)
कारणहरू (Causes):-
- गलत पोस्चर (झुकेर बस्ने बानी)
- धेरै समय कुर्सीमा बस्ने
- भारी सामान गलत तरिकाले उठाउने
- व्यायाम नगर्ने, मांसपेशी कमजोर हुनु
- मोटोपन र असन्तुलित खानपान
- मानसिक तनाव
प्राकृतिक उपचार :-
१. तातो सेकाइ
- तातो पानीको बोतलले 10–15 मिनेट सेक गर्दा आराम मिल्छ।
२. हल्का मालिस
- तिलको तेल वा नरिवल तेल हल्का तताएर बिहान–बेलुका मालिस गर्नुहोस्।
योग अभ्यास
- भुजंगासन
- बालासन
- मकरासन
- हल्का स्ट्रेचिंग
- दिनमा 15–20 मिनेट नियमित गर्नु लाभदायक हुन्छ।
४. सही बसाइ
- ढाड सिधा राखेर बस्नुहोस्।
- 30–40 मिनेटमा एकपटक उठेर हिँड्नुहोस्।
५. राम्रो खानपान
- क्याल्सियम र भिटामिन D युक्त खाना (दूध, दही, हरियो साग)
- प्रशस्त पानी पिउनुहोस्।
- धेरै तेलिलो र जंक फुड कम गर्नुहोस्।
रोकथाम(Prevention)
- नियमित व्यायाम गर्नु
- भारी सामान उठाउँदा घुँडा मोडेर उठाउनु
- राम्रो गद्दा प्रयोग गर्नु
- धेरै समय एकै ठाउँमा नबस्नु
----- डाक्टर कहिले देखाउने----
- २ हप्ताभन्दा बढी दुखाइ रहेमा
- खुट्टा सुन्निने वा कमजोरी भएमा
- दुर्घटना पछि कमर दुखेमा
- पिसाब वा दिसा नियन्त्रण गर्न गाह्रो भएमा

कम्मर दुखाइ सामान्य समस्या भए पनि बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
सही जीवनशैली, नियमित योग, सन्तुलित खानपान र राम्रो पोस्चर अपनाएमा धेरै हदसम्म कमर दुखाइबाट बच्न सकिन्छ।

डा.यन्जन गैहे्
योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक

13/02/2026

पिनास रोग के हो ? रोकथाम र उपचार :
पिनास (Sinusitis) के हो?

पिनास (Sinusitis) भनेको नाक वरिपरि रहेका साइनस (हावाले भरिएका खोक्रा भागहरू) मा सुजन (inflammation) हुनु हो। साइनसहरू हाम्रो टाउकोको हड्डीभित्र हुन्छन् र तिनीहरूले हावा चल्ने, आवाजको प्रतिध्वनि मिलाउने तथा नाकलाई आर्द्र राख्ने काम गर्छन्।
जब साइनसको मार्ग बन्द हुन्छ (जस्तै रुघाखोकी, एलर्जी, संक्रमणका कारण), त्यहाँ श्लेष्मा (mucus) जम्मा भएर संक्रमण र सुजन हुन्छ यसैलाई पिनास (Sinusitis) भनिन्छ।
साइनुसाइटिस २ प्रकारको हुन्छ:
- तीव्र (Acute) – २–४ हप्तासम्म
- दीर्घ (Chronic) – १२ हप्ता भन्दा बढी

प्रमुख लक्षणहरू:

- टाउको दुखाइ (विशेष गरी निधार, गाला वा आँखाको वरिपरि)
- नाक बन्द हुनु
- पहेंलो वा हरियो स्राव आउनु
- अनुहार भारी महसुस हुनु
- ज्वरो (केही अवस्थामा)
- घाँटी दुखाइ वा खोकी
- सुँघ्ने क्षमता घट्नु
- बिहान बढी समस्या देखिनु

कारणहरू:

- बारम्बार रुघाखोकी
- एलर्जी (धुलो, परागकण, चिसो हावा
- नाकको हड्डी बाङ्गो हुनु (Deviated septum)
- प्रदूषण
- कमजोर प्रतिरक्षा शक्ति
- धूम्रपान
- दाँतको संक्रमण

जटिलताहरू (Complications):

यदि समयमै उपचार नगरिएमा:
- दीर्घकालीन साइनुसाइटिस
- कानको संक्रमण
- आँखाको वरिपरि सुजन
- दिमागमा संक्रमण (अत्यन्त दुर्लभ तर गम्भीर)
- श्वासप्रश्वास समस्या

प्राकृतिक चिकित्सा (Naturopathy) द्वारा उपचार:

जल चिकित्सा (Hydrotherapy)
- स्टीम इनहेलेसन (भाप लिनु) – तातो पानीमा नुन वा अजवाइन राखेर
- नाक धुने (जला नेति)
माटो उपचार (Mud Therapy)
- निधार र नाक वरिपरि चिसो माटो लेप
सूर्य स्नान
- बिहानको हल्का घाममा १०–१५ मिनेट बस्नु
उपवास वा हल्का आहार
- १ दिन फलाहार वा सुपाच्य खाना
योगद्वारा उपचार
प्राणायाम
• अनुलोम–विलोम – १०–१५ मिनेट
• कपालभाति – बिहान खाली पेट
• भस्त्रिका प्राणायाम
योगासन
• भुजंगासन
• सर्वाङ्गासन
• मत्स्यासन
क्रिया
• जला नेति
• सूत्र नेति (विशेषज्ञको निगरानीमा)
नियमित अभ्यासले नाक मार्ग सफा राख्न मद्दत गर्छ।
आहार तथा पोषण (Nepali Food Style)
के खाने?
• तातो झोलिलो खाना (दालको झोल, तरकारी सूप)
• बेसार मिसिएको दूध
• अदुवा, लसुन
• तुलसी पत्ता
• कागती पानी
• मौसमी फलफूल (सुन्तला, अमला)
• हरियो सागसब्जी
के नखाने?
• चिसो पेय पदार्थ
• आइसक्रिम
• धेरै तारेको तथा चिल्लो खाना
• बढी दही (विशेष गरी राति)
• जंक फुड
घरेलु जडीबुटी
• तुलसी–अदुवा चिया
• हल्दी र मह
• त्रिफला
• सिटोपलादि चूर्ण (विशेषज्ञ सल्लाहमा)

पिनास सामान्य देखिए पनि लापरबाही गर्दा दीर्घकालीन समस्या बन्न सक्छ। प्राकृतिक चिकित्सा, योग, सन्तुलित आहार र जीवनशैली सुधारले यसलाई प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
यदि १०–१४ दिनभन्दा बढी लक्षण रहिरहेमा वा ज्वरो धेरै आएमा चिकित्सकको परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।
डा.यन्जन गैहे्
योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक

10/02/2026

युरिक एसिड (Uric Acid) :
डा.यन्जन गैहे्
योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक

युरिक एसिड शरीरमा पुरिन (Purine) नामक तत्व टुट्दा बन्ने फोहोर पदार्थ हो। सामान्य अवस्थामा यो मूत्रमार्फत बाहिर निस्कन्छ, तर शरीरमा बढी जम्मा हुँदा जोड दुख्ने, सुन्निने र गाउट जस्ता समस्या देखिन्छन्।
युरिक एसिडमा देखिने लक्षणहरू:
- खुट्टाको औंलाको जोर्नीमा अचानक तीव्र दुखाइ
- जोर्नी सुन्निनु, रातो र तातो हुनु
- हिँड्न गाह्रो हुनु
- बारम्बार जोर्नी दुख्ने समस्या
- मिर्गौलामा ढुंगा बन्ने सम्भावना
युरिक एसिड बढ्नुका कारण:
- बढी मासु, भुजा, भित्रे मासु (कलेजो, भुँडी) सेवन
- मदिरा (विशेषगरी बियर)
- पानी कम पिउनु
- मोटोपन
- दीर्घ तनाव
- मिर्गौलाको कमजोरी
- रसायनयुक्त, प्रशोधित खाना
सम्भावित जटिलताहरू:
- गाउट (Gout)
- जोर्नी स्थायी रूपमा बिग्रनु
- मिर्गौलामा पत्थरी
- उच्च रक्तचाप र मुटु रोगको जोखिम
प्राकृतिक चिकित्सा (Naturopathy) अनुसार घरेलु उपचार:
पानी उपचार:
- बिहान उठ्नेबित्तिकै २–३ गिलास तातो पानी
- दिनभरि ८–१० गिलास पानी
उपवास (Fasting)
- हप्तामा १ दिन फलाहार वा बिहान केवल फल/झोल पदार्थ
माटो उपचार:
- जोर्नी दुख्ने ठाउँमा चिसो माटोको लेप (३०–४५ मिनेट)
योग र व्यायाम:
- पवनमुक्तासन ,भुजंगासन, वज्रासन ,प्राणायाम (अनुलोम–विलोम)
खानपान:
के खाने :
- ढिँडो (कोदो, फापर, जौ), सादा भात (कम मात्रामा)
- गेडागुडीको झोल (भिजाएर पकाएको)
- लौका, फर्सी, साग, करेला
- दही (थोरै)
- स्याउ, नासपाती, पपीता
- कागती पानी
- मेथी भिजाएको पानी
के नखाने :
- रातो मासु, भित्रे मासु
- सुकुटी,बियर, मदिरा
- धेरै दाल (मसुरो, राजमा धेरै)
- धेरै तेल, घ्यू
- जंक फुड, प्याकेट खाना
- चिसो पेय पदार्थ
घरेलु जडीबुटीको प्रयोग:
- गुर्जो (Giloy) – रगत शुद्धिकरण
- त्रिफला चूर्ण – पाचन सुधार र विष निस्कासन
- पुनर्नवा – मिर्गौला स्वास्थ्यका लागी
- सिस्नु– युरिक एसिड घटाउन सहयोगी
- धनियाँको बीउ पानी – बिहान खाली पेट

- कुनै पनि चीज सेवन गर्नु अघि विशेषज्ञसँग सल्लाह लिनु उचित हुन्छ।
युरिक एसिड औषधिले मात्र होइन, आहार, जीवनशैली, प्राकृतिक चिकित्सा र जडीबुटी को सही प्रयोगबाट नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। स्वस्थकर खाना, नियमित पानी, योग र संयमित जीवनशैली नै दीर्घकालीन समाधान हो।