07/08/2022
Dược liệu chỉ yếu.
CAM THẢO
Cam thảo là 1 vị thuốc có mặt hầu hết trong các phương thuốc của đông y nó được biết đến với 2 tính năng chủ yếu là giải độc và hòa giải các vị thuốc , Cam thảo hiểu theo nghĩa dân dã là cỏ ngọt. Cam thảo có 2 loại 1 là cam thảo bắc và 1 loại nữa là cam thảo nam. Ở đây tôi chỉ giới thiệu về cam thảo bắc để mọi người cùng tham khảo.
- Vị ngọt, tính bình, quy tâm phế tỳ vị, bổ tỳ ích khí, thanh nhiệt giải độc, chỉ khái trừ đờm, hãn cấp chỉ thống, điều hòa các vị thuốc. Dùng cho: tỳ vị hư nhược, mệt mỏi vô lực, tâm hoảng hốt, đoản khí, ho nhiều đờm, bụng co thắt tứ chi co quắp đau nhức. Đinh thũng nhọt độc, giải độc và làm giảm tính mãnh liệt của các vị thuốc.
- Sinh cam thảo: lấy nguyên liệu loại bỏ tạp chất rửa sạch, để cả vỏ hoặc cạo vỏ, thái miếng sấy khô, phân loại . Nếu để vỏ gọi là thảo phiến, nếu cạo vỏ thì gọi là bột cam thảo phiến.Vị ngọt tính mát, thanh nhiệt giải độc, trừ đờm chỉ khái, dùng cho , phế nhiệt ho, nhiều đờm đặc vàng, yết hầu sưng đau, nhọt độc ung thũng. Trúng độc thực phẩm, trúng độc thuốc v.v.
- Tiêu cam thảo : dùng nguyên liệu sạch dùng dao cắt bỏ những rễ nhỏ, chọn lấy rễ nhỏ cắt thành đoạn ngắn rồi sấy khô, phân loại chọn lọc. Vị ngọt tính mát thường dùng sống, thanh nhiệt thông lâm, dùng cho tiểu tiện sẻn đỏ, nhiệt đau, miệng lưỡi có mụm, trong ngực buồn bực do tâm vị nhiệt.
- Chích cam thảo: có vỏ để chế chính thảo , không vỏ để chế chích phấn thảo. lấy mật ong tỷ lệ với cam thảo là 100/25. Lấy nước nóng hòa với mật ong cho loãng rồi đổ vào cam thảo phiến sau đó ủ cho ngấm đều rồi cho lên bếp dùng lửa nhỏ để sao cho khô, đến khi có màu vàng đậm không dính tay là được. Chích thảo vị ngọt tính ôn bổ tỳ hòa vị, giúp phục hồi lực mạch, dùng cho tỳ vị hư nhược, mệt mỏi vô lực, Tâm hay hồi hộp lo sợ, mạch kết đại.
Ứng dụng lâm sàng:
Dùng sống sinh cam thảo:
- Phế nhiệt ho, thường kết hợp với cát cánh ngưu bàng căn , phế nhiệt ho, đàm nhiệt tắc phế, ho đờm vàng, phế nhiệt ho ra máu . Nếu cùng dùng với chư đảm chấp trị trẻ nhỏ nhiệt mà ho, thở suyễn cấp.
- Ung thũng sưng độc cùng dùng với kim ngân hoa, hoa, bồ công anh, dã cúc hoa. Còn dùng để trị giải độc đinh sang, dương sang sưng độc đỏ tím đau nhức, phát viêm đỏ đau. Còn dùng giải độc cho trẻ.
- Yết hầu sưng đau kết hợp với cát cánh dùng, còn có tác dụng tuyên phế, lợi yết hầu. Thanh nhiệt giải độc dùng cho phong tà nhiệt độc phạm vào kinh thiếu âm mà công lên yết hầu, yết hầu đau bế tắc, ho. Ví dụng như cát cánh thang ( thương hàn luận). cũng có thể dùng đơn cam thảo đun nước uống dùng cho thiếu âm đau họng, kiêm trị lưỡi sưng. Nếu dùng cùng cát cánh xạ can, huyền sâm dùng cho âm hư hỏa vượng mà hầu họng đau. Nếu dùng cùng ngưu bàng tử, liên kiều, mạch đông để trị họng đau mất tiếng.
- Phụ nữ tình chí thất điều do âm huyết hư tổn thì cùng dùng tiểu mạch, đại táo. Có tác dụng dưỡng tâm an thần , bổ tỳ ích khí.
- Giải độc cùng dùng với hoạt thạch giải độc thuốc sâu.
Cùng dùng hạnh nhân giải độc chì, nếu dùng cùng đậu đen thì giải độc thuốc chuột.
Dùng chích thảo ( cam thảo tẩm mật sao)
- Kết hợp với nhân sâm, bạch truật, bạch linh, có tác dụng bổ tỳ ích khí, dung cho tỳ vị hư nhược, sôi bụng tiết tả, ngực bụng đầy chướng, không muốn ăn, tứ chi mệt mỏi. Nếu dùng cùng hoàng kỳ, nhân sâm, thăng ma dùng cho tỳ vị khí hư, trung khí bất túc, tạng khí hạ hãm v.v.
- Tâm quý mạch đại, cùng với nhân sâm , quế chi, sinh đia hoàng, có tác dụng ích khí phù mạch , dùng cho khí suy huyết thiếu mạch kết đại, tâm quý động.
- Tứ chi co quắp , bụng co thắt đau cùng dùng với bạch thược , có tác dụng hoãn cấp chỉ thống.
- Tâm phiền bĩ mãn cùng hoàng liên , can khương, bán hạ, có tác dụng ích khí hòa vị tiêu bĩ chỉ thổ , dùng cho vi khí hư nhược, khí kết thành bĩ, ăn vào không tiêu, ăn xong bụng kêu. tâm hạ bĩ cứng đầy.
- Dùng với phụ tử, can khương thì làm giảm nhiệt tính của thuốc để làm tổn thương đến âm.
- Dùng với thạch cao, tri mẫu thì làm hòa hoãn hàn tính tránh tổn thương đến vị khí.
- Dùng với đại hoàng mang tiêu giúp hòa hoãn tính tả hạ của dược, tránh tổn thương tỳ khí
- Dùng với đảng sâm, bạch truật, đương quy giúp cho tính bổ của dược hòa hoãn nhưng có tác dụng lâu dài đạt yêu cầu như “mưa dầm thấm lâu”
- Nếu trong phương thang dùng kết hợp giữa hàn dược với nhiệt dược thì cam thảo có thể giúp tính chất của thuốc sẽ được hài hòa.
江门 23/4.
L.Y Cung Nam Ninh