Mir Atta Muhammad Talpur

28/04/2026

سج ۽ لوڻ سان ڪمرا ٿڌا ڪرڻ جو معجزو: سنڌ جي گرمي ۽ بجليءَ جي بلن جو سستو حل

(ھي معلومات اڄ پڙھيم، سوچيم توھان سان به ونڊجي.)

سنڌ جي سخت گرمي، لڱ تپائيندڙ لڪ ۽ مٿان بجليءَ جي بلن جو ڳاٽي ٽوڙ اضافو—اهي اهي مسئلا آهن جن اڄ جي دور ۾ عام ماڻهوءَ جو سک ڦري ورتو آهي. جتي اي سي (AC) هلائڻ هڪ خواب بڻجي ويو هجي، اتي سائنسدانن هڪ اهڙي حيران ڪندڙ ٽيڪنالاجي متعارف ڪرائي آهي، جيڪا بغير بجليءَ جي، صرف سج جي روشني ۽ لوڻ جي مدد سان توهان جي ڪمري کي برف وانگر ٿڌو ڪري سگهي ٿي. هن جديد نظام کي ”نيسڪوڊ“ (NESCOD) جو نالو ڏنو ويو آهي.

هي نظام ڪيئن ڪم ڪري ٿو؟

نيسڪوڊ نظام جي پٺيان هڪ سادي پر اثرائتي ڪيميائي سائنس لڪيل آهي. هن ۾ ”امونيم نائيٽريٽ“ نالي هڪ خاص لوڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. جڏهن هن لوڻ کي پاڻيءَ ۾ ملايو ويندو آهي، ته اهو حل ٿيڻ لاءِ پنهنجي آس پاس جي ماحول مان گرمي جذب ڪندو آهي. سائنسي ٻوليءَ ۾ ان کي ”اينڊوٿرمڪ“ عمل چيو ويندو آهي.

تجربن مان ثابت ٿيو آهي ته هي نظام صرف 20 منٽن اندر پاڻيءَ جي گرمي پد کي 21 درجا سينٽي گريڊ تائين گهٽائي سگهي ٿو. اهو ٿڌو پاڻي جڏهن ڪمري ۾ لڳل پائپن مان گذري ٿو، ته ڪمري جي گرم هوا سان ٽڪرائجي ان کي فوري طور ٿڌو ڪري ڇڏي ٿو.

گِھم (Humidity) جو خاتمو

سنڌ جي ساحلي علائقن ۽ برسات کان پوءِ واري ”گِھم“ (Humidity) وڏو عذاب هوندي آهي. نيسڪوڊ نظام جي هڪ خوبي اها به آهي ته جڏهن ڪمري جي گِھم واري هوا ٿڌن پائپن سان ٽڪرائجي ٿي، ته هوا ۾ موجود ٻاپ پاڻيءَ جي ڦڙن جي صورت ۾ ڌار ٿي وڃي ٿي، جنهن سان ڪمري جو ماحول نه صرف ٿڌو پر خشڪ ۽ ساهه کڻڻ لائق بڻجي وڃي ٿو.

سنڌ جي ڳوٺن لاءِ هڪ نعمت

پاڪستان، خاص ڪري سنڌ ۾ جتي لوڊشيڊنگ جا ڊگها ڪلاڪ زندگي مفلوج ڪري ڇڏيندا آهن، اتي هي سسٽم هڪ انقلاب کان گهٽ ناهي. هي نظام خاص طور تي سنڌ جي انهن علائقن لاءِ نهايت موزون آهي جيڪي يا ته بجليءَ جي سهولت کان محروم آهن يا جتي لوڊشيڊنگ جي ڪري بجلي نه هئڻ جي برابر آهي. سنڌ ۾ سج جي تپش سڄو سال موجود هوندي آهي، جيڪا هن نظام جي لوڻ کي ٻيهر سڪائڻ (ريچارج ڪرڻ) لاءِ هڪ مفت توانائيءَ جو ذريعو بڻجي ٿي.

حفاظت ۽ قانوني رڪاوٽون

جيتوڻيڪ هي ٽيڪنالاجي سستي ۽ اثرائتي آهي، پر امونيم نائيٽريٽ لوڻ جو ڌماڪيدار طبيعت جو هجڻ هڪ وڏو چئلينج آهي. ان ڪري، سائنسدان اهڙي پروٽوٽائپ ڊيزائن تي ڪم ڪري رهيا آهن جنهن ۾ هي لوڻ هڪ محفوظ ۽ سيل ٿيل (Sealed) باڪس ۾ بند هجي، ته جيئن ان کي ڪو به غلط مقصد لاءِ ٻاهر نه ڪڍي سگهي. قانوني طور تي هن جي فراهمي تڏهن ئي ممڪن ٿيندي جڏهن ان جي پائيدار ۽ محفوظ پيڪنگنگ جي پڪ ڪئي ويندي.

قيمت ۽ مستقبل جو ڏيک

نيسڪوڊ روايتي اي سي جي مقابلي ۾ نهايت سستو ثابت ٿيندو. ان جي هلائڻ جو خرچ ٻُڙي آهي، ڇاڪاڻ ته لوڻ بار بار سج جي گرمي سان سڪي ٻيهر استعمال لائق بڻجي ٿو. اندازو آهي ته هڪ مڪمل گهرو يونٽ جي قيمت 30 کان 80 هزار روپين جي وچ ۾ ٿي سگهي ٿي.

مستقبل ۾، جڏهن ماحولياتي تبديلين جي ڪري گئس وارا روايتي اي سي محدود ڪيا ويندا، تڏهن نيسڪوڊ جهڙا سستا ۽ ماحول دوست متبادل عام ماڻهوءَ جي پهرين پسند هوندا. هن وقت هي نظام تجرباتي مرحلي ۾ آهي، پر اميد آهي ته ايندڙ ڪجهه سالن ۾ هي اسان جي بازارن ۾ دستياب هوندو.

نيسڪوڊ صرف هڪ مشين ناهي، پر سنڌ جي تپندڙ ريگستانن ۽ بجليءَ کان محروم ڳوٺن لاءِ هڪ سستي ۽ ٿڌي صبح جي اميد ثابت ٿي سگھي ٿو.

مير عطا محمد ٽالپور
ملاڪا، ملائيشيا

27/04/2026

عالمي شطرنج، جاگرافيائي تقدير ۽ سنڌو ماٿري: پروفيسر جيانگ جي ’پريڊڪٽو هسٽري‘ جي ھڪ منظر ڪشي

پروفيسر جيانگ (جيانگ شيوقن) ڪو عام يوٽيوبر يا سياسي تبصره نگار ناهي؛ هو بيجنگ جي ’مون شاٽ اڪيڊمي‘ ۾ فلسفي جو استاد ۽ ييل (Yale) يونيورسٽيءَ جو پڙهيل هڪ اهڙو ذهن آهي، جنهن ’گيم ٿيوري‘ (Game Theory) ۽ تاريخي نقشن جي مدد سان مستقبل جي لڪل خطرن کي سمجهڻ جو هڪ نئون فن ’پريڊڪٽو هسٽري‘ (Predictive History) متعارف ڪرايو آهي. سندس تجزيا رڳو خبرون ناهن، پر اهي تاريخي جبر ۽ جيو-سياست جي انهن گهرائين جي پروڙ ڏين ٿا، جن کي اسين اڪثر نظرانداز ڪري ويندا آهيون. مان هن جي هر ڳالهه سان متفق هجان يا نه، پر هڪ فلسفي طور سندس پوزيشن ۽ حالتن کي تاريخ جي تناظر ۾ ڏسڻ جي صلاحيت اسان کي سنجيدگيءَ سان سوچڻ تي مجبور ڪري ٿي.

جاگرافيائي تقدير: هڪ پل، جنهن تي دنيا جو بار آهي

جيانگ جو بنيادي فلسفو هي آهي ته جاگرافي ڪنهن به ملڪ جي لکيل تقدير هوندي آهي. تصور ڪريو ته هڪ اهڙو گهر جيڪو ٻن وڏن رستن جي سنگم تي هجي؛ اتي شور به گهڻو هوندو پر واپار جا موقعا به اوترا ئي هوندا. اسان جو خطو اڄ دنيا جي ان لنگهه تي بيٺو آهي، جتي هڪ طرف اڀرندڙ طاقت چين آهي ته ٻئي طرف سمنڊن جو پراڻو بادشاهه آمريڪا. پروفيسر جيانگ جي نظر ۾، سپر پاورز دنيا جو فيصلو نه ڪنديون آهن، پر اهي ملڪ ڪندا آهن جيڪي انهن جي وچ ۾ "بيٽل گراونڊ" يا جنگ جو ميدان بڻيل آهن. اسين اڄ ان پل وانگر آهيون، جنهن جي مٿان عالمي طاقتن کي گذرڻو آهي.

گوادر: چين جي بقا جي "دري"

چين جهڙي ديو قامت معيشت لاءِ سڀ کان وڏو ڊپ ’ملاڪا جي گهٽي‘ وارو سامونڊي رستو آهي. جيڪڏهن سڀاڻي ڪنهن جنگ جي صورت ۾ اهو رستو بند ٿي ويو ته چين جو ساهه منجهي پوندو. اهڙي وقت ۾ گوادر چين لاءِ رڳو هڪ بندرگاهه ناهي، پر هڪ اهڙي "دري" آهي جيڪا کيس آمريڪي سامونڊي ٻيڙن جي پهچ کان پري، جبلن جي اوٽ ۾ کليل سمنڊ تائين سڌو رستو فراهم ڪري ٿي. سيپيڪ جهڙا منصوبا دراصل ان جاگرافيائي مجبوريءَ جو حل آهن، جيڪي عالمي طاقت جو توازن سمنڊن تان کڻي اسان جي رستن ڏانهن منتقل ڪري رهيا آهن.

ائٽمي ڍال: وقار جو پهرو ۽ عالمي ڌيان

هن سڄي منظرنامي ۾، اسان جي 'ائٽمي قوت' رڳو هڪ هٿيار ناهي، پر اهو اسان جي وجود جو اهو "لوهي لنگر" آهي، جنهن عالمي سياست جي لاهي چاڙهيءَ ۾ اسان جي ٻيڙيءَ کي ٻڏڻ کان بچائي رکيو آهي. پروفيسر جيانگ جي مطابق، هيءَ ائٽمي سگهه اسان کي عالمي شطرنج تي هڪ اهڙو مھرو بڻائي ٿي، جنهن کي ڪو به رانديگر نظرانداز نٿو ڪري سگهي. هيءَ ڍال نه رڳو اسان کي تحفظ جو احساس ڏياري ٿي، پر عالمي طاقتن کي به مجبور ڪري ٿي ته هو اسان جي استحڪام کي پنهنجي اوليت بڻائين. هي اسان جي قومي سلامتيءَ جو اهو خاموش پهرو آهي، جيڪو ٻاهران ايندڙ هر طوفان آڏو هڪ مضبوط ديوار وانگر بيٺل آهي.

نوجوان نسل ۽ پاڻيءَ جو بحران: خاموش بارود

پروفيسر جيانگ اسان جي آباديءَ جي بناوٽ تي به گهري نظر رکي ٿو. ھن .موجب 24 ڪروڙ آبادي، جنهن ۾ 60 سيڪڙو کان وڌيڪ نوجوان هجن، جن جي سراسري عمر رڳو 22 سال آهي—هي هڪ اهڙي توانائي آهي جيڪا جيڪڏهن روزگار جي واٽ نه لڌي ته سماجي بي چينيءَ جو روپ اختيار ڪري سگهي ٿي. پر ان کان به وڌيڪ هيبتناڪ خطرو "پاڻي" آهي. سنڌو درياءُ اسان جي رڳن ۾ وهندڙ خون آهي، پر ان جي وهڪري جو اختيار مٿانهين سطح تي پاڙيسري ملڪ جي هٿ ۾ هجڻ اسان جي جياپي لاءِ هڪ مستقل چئلينج آهي. تاريخ گواهه آهي ته جڏهن درياءَ سڪي ويندا آهن ته وڏيون تهذيبون مٽيءَ جو ڍير بڻجي وينديون آهن.

پروفيسر جيانگ جا اهي فڪري اوزار اسان کي ٻڌائين ٿا ته ايندڙ ڏهه سال فيصله ڪن آهن. سوال اهو ناهي ته دنيا اسان لاءِ ڪهڙو فيصلو ڪندي، پر سوال اهو آهي ته جڏهن تاريخ جي بي رحم لهر اسان کان اسان جي بقا جو حساب گهرندي، تڏهن ڇا اسان وٽ پنهنجي نوجوانن جي اميدن ۽ پنهنجي درياءَ جي وهڪرن کي بچائڻ جو ڪو واضح رستو هوندو؟

مير عطا محمد ٽالپور
ملاڪا، ملائيشيا

تفصيلي مضمون ويبسائٽ تي پڙھندا. لنڪ ڪمنٽس ۾ لکيو آهي.

27/04/2026

اڪ

26/04/2026

جڪارتا ۾ رلي سان ملندڙ جلندڙ نقش نگاري

26/04/2026

ھر زندگي ۾ ھڪ ڪائنات لڪل ھوندي آھي.

24/04/2026

برائيءَ واري بي عملي (The Evil of Inaction)

تصور ڪريو ته ڪنهن وڏي اناج منڊيءَ ۾ هڪ مزدور ڏسي ٿو ته سڪل ٻورين جي ڍير تي باهه جي هڪ ننڍڙي چڻنگ ڪِري پيئي آهي. ان کي پنهنجي پير سان اجهائڻ بدران، هو رڳو پنهنجي ڪلهي تي رکيل ٻوريءَ کي ٿورو پري ڪري، اهو سوچي ٿو ته، ”هي مال منهنجو ٿورو ئي آهي.“ ٿوري ئي دير ۾ اها چڻنگ پوري منڊيءَ کي رک جي ڍير ۾ تبديل ڪري ڇڏي ٿي. حقيقت ۾ اها منڊي ان چڻنگ نه، پر ان ڏسندڙ جي بي حسيءَ ساڙي خاڪ ڪئي.

اسان جا سرڪاري شفا خانا به ان رک ٿيل منڊيءَ جو ڏيک ڏئي رهيا آهن. رتوديرو يا تونسا ۾ جڏهن هڪ ئي سئيءَ مان ڪيترن ئي معصوم ٻارن جي رڳن ۾ ايڇ آءِ وي (HIV) جو موتمار وائرس لاٿو پئي ويو، تڏهن اها رڳو ڪنهن هڪ فرد جي غفلت نه هئي. ان ڏوهه ۾ اهو سمورو طبي عملو برابر جو شريڪ هو، جنهن ان زهريلي عمل کي پنهنجي اکين سان ڏسندي به نوڪري وڃائڻ جي خوف يا سستي جذبي سبب پنهنجا چپ سبي ڇڏيا. هيءَ ئي اها نفسياتي بيماري آهي، جنهن کي نامور محقق فلپ زمبارڊو ”بي عمليءَ جي برائي“ (The Evil of Inaction) سڏي ٿو. ھن مطابق، ظالم جي ظلم کان وڌيڪ تباهي ان وقت ايندي آهي، جڏهن ڀلا ماڻهو ماٺ جو روزو رکي ڇڏيندا آهن.

جڏهن ڪو نوجوان ڊاڪٽر يا نرس سسٽم جي خرابيءَ کي روزانو ڏسڻ جي باوجود ان کي روزمره جو ”معمول“ سمجهي قبول ڪري وٺي ٿو، ته اها سندس پيشيوراڻي موت جي پهرين نشاني آهي. انساني جانين جي حفاظت ڪنهن سرڪاري کاتي جي حڪمن کان گهڻو مٿانهين هوندي آهي. اڇو ڪوٽ پائڻ رڳو ڊيوٽي جا ڪلاڪ پورا ڪرڻ جو نالو ناهي، پر اهو سچ ڳالهائڻ ۽ غلط ڪم سامهون اٿي بيهڻ جي همت جو نالو آهي. برائي تڏهن طاقتور ٿيندي آهي، جڏهن سٺا ماڻهو پنهنجي حصي جو ڪردار ادا ڪرڻ کان لنوائيندا آهن.

جيڪڏهن اسين پنهنجي اکين اڳيان ٿيندڙ انڌير تي اڄ خاموش رهنداسين، ته اهو بي حسيءَ جو زهر سماج ۾ ايترو ته گهرو لهي ويندو، جو سڀاڻي جڏهن اسان جو پنهنجو ڪو پيارو ان جي ور چڙهندو، تڏهن اسان جي دانهن ٻڌڻ لاءِ به ڪو ضمير زنده نه بچيو هوندو. ڇا اسان واقعي زندگيون بچائيندڙ مسيحا آهيون، يا رڳو هڪ سڙندڙ منڊيءَ جا خاموش تماشبين؟

24/04/2026

لگنم (Lignum) وڻ جا خوبصورت گُل ۽ قدرت جو دل کي ڇهندڙ نظارو. اکين کي ٺار ڏيندڙ هن سائي سونهن.

23/04/2026

نم

22/04/2026

ضمير جي معطلي: اخلاقيات جو نيوٽرل گيئر ۽ انسانيت جو زوال

انساني وجود جي گهري گهٽائن ۽ سماجي رشتن جي آويئڙي (پيچيده) نظام ۾ اڪثر هڪ اهڙو نفسياتي لمحو جنم وٺندو آهي، جتي ”علم“ جي روشني موجود هئڻ جي باوجود ”احساس“ جو ڏيئو خاموشيءَ سان وسامي ويندو آهي. فڪر ۽ فلسفي جي دنيا ۾، برائي ڪا اوچتي طوفان جيان ناهي ايندي، پر اها تڏهن گهر ڪندي آهي جڏهن جياپي جا محافظ ئي پنهنجي مقدس عهد تان هٿ کڻي وٺن. نفسياتي ماهر فلپ زمبارڊو ان ڪيفيت جي پروڙ ڏيندي، ان کي ”اخلاقيات جو نيوٽرل گيئر“ (The Ethical Gearshift) سڏيو آهي. هي هڪ اهڙو استعارو آهي، جيڪو اسان جي پيچيده نفسياتي لاڙن جي بهترين عڪاسي ڪري ٿو.

تصور ڪريو ته اسان جو اخلاقي وجود هڪ گاڏي آهي، جيڪا ضمير جي روشن رستي تي هلي رهي آهي. جيستائين هيءَ گاڏي صحيح گيئر ۾ آهي، تيستائين اسان کي خير ۽ شر، پاپ ۽ پڃ جي فرق جي سڃاڻپ رهي ٿي. پر جڏهن سسٽم جو دٻاءُ، پيشيوراڻي بي حسي يا انتظامي مجبوريون اسان کي ان نڪتي تي وٺي اچن ٿيون، جتي اسين پنهنجي عملن لاءِ من گهڙت جواز تراشڻ شروع ڪريون ٿا، ته اسان جي اخلاقيات ”نيوٽرل“ ٿي وڃي ٿي. هڪ گاڏي جڏهن نيوٽرل گيئر ۾ هجي ۽ ڪنهن لاهيءَ تي بيٺل هجي، ته اها بغير ڪنهن ارادي يا شعوري فيصلي جي، تيزيءَ سان هيٺاهينءَ ڏانهن گسڪڻ لڳندي آهي. اهو ئي اهو مقام آهي جتي البرٽ بانڊورا جي ”اخلاقي لاتعلقي“ (Moral Disengagement) جي لاهڻي پنهنجو ڪم ڏيکاريندي آهي.

اسان سنڌ جي اسپتالن ۾ هڪ ئي سرنج ذريعي معصوم ٻارن جي رڳن ۾ موتمار وائرس (HIV) جي ڦهلاءَ جو مثال بار بار ان ڪري ڏيندا آهيون، ڇاڪاڻ ته هي لوسيفر ايفيڪٽ (The Lucifer Effect) جو سڀ کان جيئرو جاڳندڙ محرڪ آهي. هتي هڪ پڙهيل ڳڙهيل طبيب يا نرس موروثي طور تي ڪو ظالم ناهي هوندو، پر نظام جي بي حسي کيس ان مقام تي وٺي آئي آهي، جتي هڪ معصوم جو جياپو سندس لاءِ رڳو هڪ ”ٽيڪنيڪل ٽاسڪ“ بڻجي چڪو آهي. هو ”خود-جوازيت“ (Self-justification) جي هڪ اهڙي نفسياتي قلعي ۾ پناهه وٺندو آهي، جتي کيس ٻارن جي رڳن ۾ ويندڙ زهر رڳو هڪ انتظامي مجبوري لڳندو آهي. ساڳي ئي خاموش بي حسي اسان کي سنڌ جي کنڊر بڻيل اسڪولن جي آفيسن ۾، ٿر جي ڏڪار ۾ سسڪندڙ حياتين تي ڪاغذ ڪارا ڪندڙ ڪامورن جي روين ۾، ۽ پاڻيءَ جي غير منصفاڻي ورهاست ۾ نظر اچي ٿي. هر هنڌ فرد پنهنجي ذميواريءَ کي ”مٿئين حڪم“ يا ”سسٽم جي خرابيءَ“ جي اوٽ ۾ لڪائي ٿو.

هن سموري پيچيده بحث جي پڄاڻي اسان کي ان اٽل سچ ڏانهن وٺي وڃي ٿي ته برائي ڪو موروثي عيب نه، پر اسان جي اخلاقي انتخابن جو نتيجو آهي. جڏهن اسين ضمير جو گيئر تبديل ڪري سسٽم جي بي حسيءَ جو حصو بڻجون ٿا، ته دراصل لوسيفر جي رستي جا مسافر بڻجي وڃون ٿا. سچي ديانتداري ۽ حقيقي مسيحائي رڳو پنهنجي فرضي ڊيوٽي پوري ڪرڻ ناهي، پر نظام جي ان خطرناڪ لاهيءَ تي بيٺل هئڻ جي باوجود، پنهنجي اخلاقي بريڪ کي مضبوطيءَ سان جهلڻ آهي. ڇاڪاڻ ته جڏهن شعور جو گيئر نيوٽرل ٿي وڃي، ته پوءِ اتي ٿيندڙ هر انتظامي فيصلو ۽ لڳندڙ هر انجيڪشن، انسانيت جو مقتل بڻجي ويندو آهي. اسان کي پنهنجي بقا خاطر، پنهنجي احساس جي گيئر کي هر حال ۾ سجاڳ رکڻو پوندو.

مير عطا محمد ٽالپور
ملاڪا، ملائيشيا

تفصيلي مضمون ويبسائٽ تي پڙھندا
#سنڌي #سنڌ

20/04/2026

19/04/2026

رتوديري کان ڪراچي ۽ هاڻي تونسا جي سرڪاري اسپتالن تائين پکڙجندڙ HIV جي وبا رڳو هڪ طبي ناڪامي ناهي، پر اسان جي سماجي بي حسيءَ جي هڪ گهري عڪاسي آهي. بي بي سي جي تازو شايع ٿيندڙ دستاويزي فلم اسان جي آڏو اها هولناڪ سچائي آندي آهي ته ڪيئن هڪ ئي سرنج سان ڪيترن ئي معصوم ٻارن کي انجيڪشن لڳائي، سندن جياپي جي اميدن کي خاڪ ۾ ملايو پيو وڃي. هتي سوال رڳو وسيلن جي کوٽ جو ناهي، پر ان نفسياتي زوال جو آهي جتي هڪ پلاسٽڪ جي سرنج جي قيمت انساني جان کان وڌيڪ قيمتي تصور ڪئي وڃي ٿي.

هن سنگين صورتحال جي نفسياتي پروڙ لاءِ جڏهن اسان مشهور ڪتاب *'The Lucifer Effect'* جي لاهڻي کي پرکي پڙهون ٿا، ته معلوم ٿئي ٿو ته ڪيئن مخصوص نظام ۽ ماحول انسان کي بي حس بڻائي ڇڏيندا آهن. اهي مسيحا، جن جي ذميواري زندگيون بچائڻ هئي، اڄ ان وبا جا وڏا محرڪ بڻجي چڪا آهن. ڪتاب ۾ بيان ڪيل ”ذهني موتيو“ (Cortical Blindness) هڪ اهڙي ڪيفيت آهي، جنهن ۾ شعور تي بي حسيءَ جو هڪ اهڙو پردو چڙهي وڃي ٿو، جو هڪ طبيب لاءِ انساني زندگي پنهنجي انفراديت وڃائي ويهندي آهي.

ان نفسياتي پردي جو نتيجو اهو نڪري ٿو ته ڏهه ٻار، ڏهه الڳ الڳ زندگيون يا ساهه نه، پر رڳو ڏهه ”انگ“ محسوس ٿيندا آهن. جڏهن انسان انگن اکرن ۾ تبديل ٿي وڃي، ته ان جي تڪليف جو احساس ختم ٿي ويندو آهي ۽ رڳو ميڪانيڪي انداز ۾ انجيڪشن لڳائڻ جو عمل باقي رهجي ويندو آهي. هيءَ اها نفسياتي اونداهي آهي، جنهن جي ور چڙهي اسان جا سرڪاري ادارا اڃا تائين معصومن جو رت وهائي رهيا آهن.

مون هن پيچيده نفسياتي ۽ سماجي صورتحال تي هڪ تفصيلي مضمون لکيو آهي، جنهن ۾ انهن لڪيل سببن کي وائکو ڪيو ويو آهي جيڪي اسان کي هن تباهيءَ ڏانهن وٺي وڃن ٿا. جيڪڏهن توهان هن فڪري بحث جو حصو بڻجڻ چاهيو ٿا، ته منهنجي سبسٽيڪ سائيٽ جو لنڪ ڪمينٽس ۾ ڏنو ويو آهي. اتي اوھان تفصيلي مضمون پڙھي سگھو ٿا.
مير عطا محمد ٽالپور
ملاڪا، ملائيشيا

#سنڌي #سنڌ

17/04/2026

مسيحائيءَ جو لِباس ۽ لوسيفر جو روح: اخلاقي زوال جي نفسياتي پروڙ

تونسا ۽ رتوديرو جي اسپتالن ۾ معصوم ٻارن جي رڳن ۾ هڪ ئي سرنج ذريعي موت (ايڇ آءِ وي) لاهڻ وارو عمل رڳو طبي غفلت ناهي، پر اسان جي سماجي ۽ اخلاقي وجود جو هڪ اونهو الميو آهي. جڏهن شفا ڏيندڙ هٿ خاموش قاتل بڻجي وڃن، ته سوال پيدا ٿئي ٿو ته اهي پڙهيل ڳڙهيل مسيحا ايترا بي حس ڪيئن ٿيا؟ هن الميي کي سمجهڻ لاءِ فلپ زمبارڊو جو جڳ مشهور نظريو ”دي لوسيفر ايفيڪٽ“ (The Lucifer Effect) هڪ اهم فڪري روشني فراهم ڪري ٿي.
زمبارڊو موجب، برائي رڳو انسان جي ذاتي فطرت ۾ ناهي هوندي، پر حالتون ۽ نظام به انسان کي بدلائي ڇڏيندا آهن. هن ”خراب بيرل“ (Bad Barrel) جو استعارو استعمال ڪندي ٻڌايو ته جڏهن هڪ نيڪ انسان کي اهڙي غير منظم، اڻڄاتل ۽ احتساب کان آجي سسٽم ۾ رکيو وڃي، جتي انساني جان جي وقعت هڪ سرنج جي قيمت کان به گهٽ هجي، ته اتي ان جو اخلاقي قطب نما پنهنجي سمت وڃائي ويهندو آهي. اسٽنفورڊ پريزن ايسڪپريمينٽ وانگر، هتي به مخصوص ماحول ۽ بي لچڪ اختيار انسان جي اندر جي ”لوسيفر“ (شيطاني صفت) کي جاڳائي ٿو.

اهڙي سڙيل نظام ۾ ”ڊي-هيوئنائيزيشن“ (Dehumanization) ذريعي مريض رڳو هڪ *عدد* يا هجوم بڻجي وڃي ٿو ۽ مسيحا پنهنجي انفرادي ذميواريءَ کان ”اخلاقي لاتعلقي“ اختيار ڪري وٺي ٿو. اها اها ”انتظامي برائي“ آهي جتي فرد رڳو مشيني انداز ۾ ڊيوٽي پوري ڪري ٿو، جنهن ڪري مسيحائيءَ جي لباس ۾ لوسيفر جو روح سرائت ڪري وڃي ٿو.

اڄوڪي نوجوان طبيب ۽ سماج لاءِ درس اهو آهي ته رڳو فردن کي سزا ڏيڻ ڪافي ناهي، پر ان ”سڙيل بيرل“ يعني سسٽم کي بدلائڻو پوندو. برائيءَ جي هن وهڪري کي روڪڻ لاءِ ”عام هيرو“ جي ضرورت آهي، جيڪو نظام جي غلط روايتن آڏو بيهي سگهي. اسان جي خاموشي برائيءَ جي اصل طاقت آهي. انسانيت جي بقا لاءِ ضروري آهي ته شفا جي گهرن مان بي حسيءَ جو خاتمو ڪري ضمير جي سجاڳي پيدا ڪئي وڃي، ته جيئن ڪو به معصوم ٻار اعتبار جي نالي تي موت جو شڪار نه ٿئي.

ھن موضوع تي تفصيلي مضمون ويبسائٽ تي پڙھي سگھجي ٿو. لنڪ ڪمنٽس ۾ لکيو ويو آهي.

مير عطا محمد ٽالپور
ملاڪا، ملائيشيا