20/04/2026
O nadciśnieniu tętniczym mówimy wtedy, gdy pomiary ciśnienia tętniczego wykazują częste przekraczanie wartości 140 mmHg dla ciśnienia skurczowego (SBP) i/lub 90 mmHg dla ciśnienia rozkurczowego (DBP). Nadciśnienie dzieli się na trzy stopnie zaawansowania, przy czym stadium pierwsze (140-159/90-99 mmHg) jest postrzegane jako względnie umiarkowane i bywa z sukcesami kontrolowane przy zastosowaniu terapii komplementarnych.
Znakomita większość pacjentów (90-95%) cierpi na nadciśnienie pierwotne, będące rezultatem kumulacji wielu czynników negatywnych: nieprawidłowej masy ciała, niewielkiej aktywności fizycznej, stosowania używek, złej diety, zaawansowanego wieku, patologicznych zmian w układzie krążenia oraz predyspozycji genetycznych. Ignorowanie choroby lub jej złe leczenie skutkuje gwałtownym wzrostem ryzyka wystąpienia wielu poważnych powikłań (w tym udaru mózgu), sprzyja uszkodzeniem nerek i serca, a nawet demencji.
W łagodzeniu nadciśnienia pierwotnego powszechnie wykorzystuje się aż pięć grup medykamentów: inhibitory konwertazy angiotensyny I (ACE), β-blokery, blokery kanału wapniowego (BKW), blokery receptora angiotensynowego (ARB) i diuretyki tiazydowe. Wprawdzie w wielu przypadkach spełniają one swoją rolę, lecz mają również swoje przeciwwskazania, a przede wszystkim nie odpowiadają pacjentom chcącym wypróbować najpierw metody naturalne, nierzadko równie skuteczne, obarczone mniejszym ciężarem działań niepożądanych i efektów ubocznych.
Rozmaryn lekarski - a właściwie od niedawna szałwia rozmaryn (Salvia rosmarinus) - jest niezwykle aromatycznym krzewem pochodzącym z obszaru Morza Śródziemnego. W naszych domach osiąga raczej małe rozmiary, natomiast w Grecji lub Turcji potrafi stać się naprawdę imponującą rośliną. W jego liściach występuje kwas rozmarynowy, który nie tylko wykazuje właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne oraz łagodnie uspokajające, ale także odznacza się działaniem zbliżonym do efektów inhibitorów konwertazy angiotensyny I (ACE). Liście rozmarynu znajdują się w wielu mieszankach i preparatach roślinnych mających na celu poprawę funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego - są chętnie komponowane z kozłkiem, głogiem, męczennicą, serdecznikiem oraz melisą.
W 2025 roku w czasopiśmie "Phytomedicine Plus" opublikowano artykuł oceniający możliwość terapii nadciśnienia stopnia pierwszego za pomocą naparów z liści rozmarynu.
W badaniu klinicznym wzięły udział 53 osoby dorosłe w wieku 19-66 lat, bez poważnych chorób układu krążenia lub poważnych schorzeń narządowych. 18 zdrowych uczestników stanowiło kontrolę, 35 osób z nieleczonym nadciśnieniem tętniczym stopnia pierwszego utworzyło grupę interwencyjną. W obu przyjęto identyczny schemat terapeutyczny - przez 45 dni raz na dobę wypijali napar sporządzony przez 15-minutową macerację saszetki zawierającej 2 g sproszkowanych liści w 100 ml wrzącej wody. Skuteczność działania rozmarynu oceniano zmianami parametrów ciśnienia tętniczego oraz biochemii w pobranych próbkach krwi.
Analiza chromatograficzna naparu wskazała na wysoki poziom kwasu rozmarynowego (8950 µg/g), pochodnych feruloilonepitryny (odpowiednio 5800 i 1680 µg/g), izomerów luteoliny (2020 µg/g) oraz obecność kwasów fenolowych - w tym chlorogenowego, kawowego, kumarowego czy synapinowego. Oszacowano, że porcja naparu dostarcza 38 mg polifenoli, z czego 20 mg to flawonoidy, zaś kwasy fenolowe stanowią resztę.
Doświadczenie ukończyło 45 osób. U osób zdrowych wykazano niewielką - liczącą najwyżej 2 mmHg - korektę w dół poszczególnych wartości ciśnienia tętniczego, przy czym większe zmiany odnotowano dla ciśnienia rozkurczowego (DBP). Choć nie byli oni głównym celem badania, to dane wskazują na możliwość stabilizacji pracę układu krążenia, zmniejszenia obciążenia organizmu i ze wszechmiar korzystne działanie profilaktyczne, utrudniające rozwój późniejszych zaburzeń i komplikacji.
Zdecydowanie ciekawsze dane dostarczyły wyniki badań osób z nadciśnieniem tętniczym. Dobowy pomiar ciśnienia wskazał duże, istotnie statystycznie oraz medycznie różnice pomiędzy pierwszym a ostatnim dniem badania:
skurczowe: 137,1 -> 130,8 (-6,3 mmHg)
rozkurczowe: 82,1 -> 77,3 (-4,8 mmHg)
Szczególnie dużą redukcję wartości odnotowano w porze dziennej (poniżej), natomiast w nocy zmiany były drobne i nie miały większego znaczenia.
skurczowe: 141,6 -> 134,2 (-7,4 mmHg)
rozkurczowe: 86,1 -> 80,3 (-5,7 mmHg)
Analizy krwi nie wykazały jakichś istotnych zmian, aczkolwiek wzrósł poziom aminotransferaz. Minimalnie obniżyły się wskaźniki związane z gospodarką lipidową (cholesterol, trójglicerydy) i węglowodanową.
Bezspornie udało się potwierdzić hipotensyjne działanie naparów rozmarynowego. Pacjenci z nadciśnieniem stopnia pierwszego odznaczali się ciśnieniem tętniczym niższym o 6/5 mmHg niż przed rozpoczęciem 45-dniowej, niezwykle prostej kuracji, bez modyfikowania nawyków albo innych aspektów swojego życia. Udowadnia to słuszność włączenia rozmarynu - czy to w formie liści, czy gotowych przetworów - do fitoterapii przewlekłych chorób układu krążenia.
W 2010 roku udowodniono, że napar z ketmii szczawiowej (popularnego hibiskusa - Hibiscus sabdariffa) wykonany w proporcji 1,25 g suszu na 240 ml wody, przyjmowany trzy razy dziennie przez sześć tygodni, także wyraźnie obniża ciśnienie skurczowe (-7,2 mmHg) i rozkurczowe (-3,1 mmHg). Z kolei w 2021 pojawił się artykuł informujący, że napar melisowy (2 g na 250 ml wody, dwa razy dziennie przez 12 tygodni) działa kardioprotekcyjnie, przeciwarytmicznie i hipolipidemicznie. Dlatego bez trudu możemy połączyć te zioła w prostą ale zgrabną mieszankę o łagodnym, lecz stanowczym i dostrzegalnym działaniu przeciwnadciśnieniowym oraz ochronnym na układ krążenia.
kwiat hibiskusa - 40 g
liść rozmarynu - 30 g
liść melisy - 30 g
Dwa razy dziennie napar w proporcji 3 g na szklankę wody. Stosować ciągle, przynajmniej przez 8 tygodni.
