02/01/2026
Tarczyca to niewielki, ale niezwykle ważny narząd znajdujący się w przedniej części szyi. Produkuje hormony regulujące tempo przemiany materii, funkcjonowanie układu nerwowego, temperaturę ciała, poziom energii, a nawet wygląd skóry i włosów. Gdy pracuje prawidłowo, jej działanie jest dla nas praktycznie niezauważalne. Problemy pojawiają się dopiero wtedy, gdy dochodzi do zaburzenia równowagi hormonalnej – zbyt dużej lub zbyt małej produkcji hormonów.
Dwa najczęściej omawiane zaburzenia pracy tarczycy to nadczynność oraz niedoczynność. Objawy tych stanów są odmienne, ponieważ organizm reaguje na nadmiar lub niedobór hormonów w zupełnie inny sposób. Poniżej przedstawiono najczęściej opisywane symptomy obu zaburzeń, które mogą skłaniać do konsultacji z lekarzem w celu wykonania badań.
Nadczynność tarczycy – kiedy organizm działa jakby „zbyt szybko”
W nadczynności tarczycy gruczoł produkuje nadmierną ilość hormonów, co powoduje przyspieszenie wielu procesów metabolicznych. W efekcie ciało zaczyna zużywać więcej energii, a układ nerwowy reaguje nadmierną pobudliwością.
Najczęściej opisywane objawy nadczynności tarczycy:
Ataki paniki i niepokój
Wysoki poziom hormonów tarczycy może wpływać na układ nerwowy, prowadząc do uczucia silnego napięcia, lęku czy trudności z opanowaniem emocji. Bywa, że osoby z nadczynnością opisują nagłe epizody paniki.
Pobudzenie nerwowe i trudności z wyciszeniem
Nadmiar hormonów działa jak przyspieszacz metabolizmu – ciało jest w ciągłej gotowości, co może utrudniać odpoczynek.
Utrata masy ciała mimo prawidłowego lub zwiększonego apetytu
Przemiana materii jest znacznie przyspieszona, dlatego organizm spala więcej kalorii niż zwykle.
Bezsenność
Nadmierna aktywność układu nerwowego utrudnia wejście w spokojny sen oraz jego utrzymanie.
Wytrzeszcz oczu (w niektórych przypadkach)
Może występować m.in. w przebiegu choroby Gravesa–Basedowa, w której układ odpornościowy wpływa również na tkanki oczodołów.
Powiększenie tarczycy – wole
Gruczoł może zwiększać swoją objętość, co bywa wyczuwalne lub widoczne na szyi.
Niedoczynność tarczycy – spowolnienie pracy organizmu
W niedoczynności tarczycy poziom hormonów jest zbyt niski, co prowadzi do ogólnego spowolnienia procesów metabolicznych. Objawy zwykle narastają stopniowo, dlatego bywają trudne do zauważenia.
Najczęściej opisywane objawy niedoczynności tarczycy:
Nerwowość lub rozdrażnienie
Choć niedoczynność kojarzy się ze spowolnieniem, to część osób doświadcza wahań nastroju, napięcia czy trudności z koncentracją.
Wzrost masy ciała mimo braku zmian w diecie
Wolniejszy metabolizm prowadzi do łatwiejszego gromadzenia się zapasów energetycznych.
Wypadanie włosów
Niedobór hormonów tarczycy może wpływać na cykl wzrostu włosów, powodując ich osłabienie.
Przewlekłe zmęczenie i senność
Organizm funkcjonuje wolniej, co przekłada się na brak energii, trudności z wybudzeniem i mniejszą wydolność psychofizyczną.
Bóle mięśni, zwłaszcza szyi i ramion
Spadek tempa przemiany materii może powodować napięcia mięśniowe oraz uczucie sztywności.
Powiększenie tarczycy – wole
Podobnie jak w nadczynności, również niedobór hormonów może prowadzić do powiększenia gruczołu.
Dlaczego objawy tarczycowe są tak różnorodne?
Hormony tarczycy wpływają praktycznie na każdą tkankę organizmu. Regulują:
- metabolizm energetyczny,
- pracę serca,
- funkcjonowanie układu nerwowego,
- temperaturę ciała,
- przemianę tłuszczów, białek i węglowodanów,
- zdrowie skóry, włosów i mięśni.
Dlatego zarówno ich nadmiar, jak i niedobór może objawiać się w bardzo wielu obszarach – od psychiki, przez układ krążenia, po mięśnie i wygląd zewnętrzny. Co istotne, objawy zaburzeń tarczycy często przypominają symptomy stresu, przemęczenia czy niedoborów żywieniowych, dlatego nie da się na ich podstawie postawić diagnozy.
Kiedy warto wykonać badania?
W przypadku wystąpienia długotrwałych lub nasilających się objawów, takich jak nieuzasadnione zmiany masy ciała, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia nastroju, problemy ze snem czy widoczne powiększenie szyi, wskazana jest konsultacja z lekarzem. Specjalista może zlecić badania hormonalne, takie jak TSH, FT3, FT4 czy przeciwciała tarczycowe, które pozwalają ocenić pracę gruczołu.
Tarczyca to jeden z najważniejszych regulatorów pracy całego organizmu. Nadczynność i niedoczynność tarczycy niosą ze sobą różne, często przeciwstawne objawy, które wynikają z wpływu hormonów tarczycy na metabolizm, układ nerwowy, mięśnie i gospodarkę energetyczną. Świadomość tych objawów może pomóc w szybkim zauważeniu zmian w samopoczuciu i skłonić do wykonania badań kontrolnych.